Książęta pomorscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w obecnych granicach północnej Polski i Niemiec, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.

W drugiej połowie X wieku Pomorze należało do Polski, ale biskupstwo w Kołobrzegu utworzone w 1000 r., zostało zniszczone około roku 1007. Państwo pierwszych Piastów rozpadło się w latach 30. XI wieku, ale zostało ponownie zjednoczone przez Kazimierza Odnowiciela, który wygrał kilka bitew z Mazowszanami i Pomorzanami w 1047. Według kroniki Galla Anonima panowanie nad Pomorzem stracił król Bolesław Śmiały.

Pierwszym pisanym śladem władców pomorskich jest wzmianka z 1046 o księciu Siemomyśle (Zemuzil dux Bomeranorum). Kronika Galla Anonima (napisana w 1113) wspomina kilku książąt pomorskich: Świętobora, Gniewomira i nie nazwanego księcia obleganego w Kołobrzegu.

W wyniku trzech kampanii wojskowych w 1116, 1119 i 1121 całe Pomorze zostało opanowane przez polskiego księcia Bolesława Krzywoustego i podzielone na cztery części: Pomorze Gdańskie z Gdańskiem znalazło się pod bezpośrednią kontrolą Polski, w której książę Bolesław ustanowił swojego namiestnika; Pomorze Środkowe ze Słupskiem i Sławnem stało się polskim lennem rządzonym przez księcia Racibora, a Pomorze Zachodnie z Kamieniem, Kołobrzegiem i Białogardem polskim lennem rządzonym przez księcia Warcisława. Szczecin i Wolin (miasto) były półniezależnymi republikami miejskimi podległymi władzy księcia polskiego.

Polscy namiestnicy Pomorza Wschodniego przekształcili się stopniowo w częściowo niezależnych książąt, którzy rządzili do roku 1294. W różnych okresach podlegali Polsce i Danii. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Gdańsku, Białogardzie, Świeciu, Lubiszewie i Tczewie.

Warcisław I, książę Pomorza Zachodniego został protoplastą dynastii Gryfitów rządzących księstwem do roku 1637. Książętom udało się zebrać różne terytoria po obu stronach rzeki Odry i dlatego w różnych okresach byli wasalami Polski oraz Cesarstwa Rzymskiego (Królestwa Niemieckiego). Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy, Bardzie, Darłowie, Dyminie, Słupsku i Stargardzie.

Wyspa Rugia (Rana) została podbita przez Duńczyków w roku 1168, a lokalny władca Jaromar I dał początek dynastii książąt rugijskich rządzących księstwem jako wasale królów duńskich do roku 1325. Potem księstwo rugijskie przypadło dynastii zachodniopomorskiej.

Pierwsi władcy[edytuj | edytuj kod]

Pojawiły się hipotezy, że władcami Pomorza mogli być też:

Księstwo pomorskie (wschodnie lub gdańskie) (dynastia Sobiesławiców)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Władcy Pomorza Gdańskiego.

Księstwo pomorskie (środkowe) albo sławieńskie[edytuj | edytuj kod]

  •  ?-1156 Racibor I (w l. 1147/8 również książę Pomorza Zachodniego)

do ok. 1190 w składzie Pomorza Zachodniego

od 1317 jako księstwo słupskie do ks. wołogoskiego

Księstwo pomorskie (zachodnie lub szczecińskie) (dynastia Gryfitów)[edytuj | edytuj kod]

po 1220 ks. pomorskie ulega rozbiciu na poszczególne księstwa, najważniejsze to wołogoskie i szczecińskie, okresowo jednoczone.

pomiędzy 27 czerwca a 12 lipca 1295 – podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie

21 października 1532 podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie.

  • 1625-1637 Bogusław XIV
  • 1637-1657 starostwa lęborskie i bytowskie do Polski, następnie do Brandenburgii
  • 1637-1648/53 większość Pomorza Zachodniego do Szwecji

po pokoju westfalskim (1648), podział księstwa pomorskiego w 1653 między króla Szwecji (część zachodnia z Wołogoszczą, Szczecinem i ujściem Odry), a elektora brandenburskiego (cześć wschodnia), który nosił tytuł księcia pomorskiego do 1918 r.

  • 1720 Brandenburgia-Prusy zajmują część Pomorza Szwedzkiego ze Szczecinem
  • 1815 Szwecja oddaje swoją część Pomorza Danii, a Dania Prusom
  • 1870-1919 Pomorze wraz z Prusami w składzie Cesarstwa Niemieckiego

Księstwo szczecińskie (Szczecin)[edytuj | edytuj kod]

do 1160 w składzie ks. (zachodnio)pomorskiego

od 1478 w składzie zjednoczonego księstwa zachodniopomorskiego

Księstwo wołogoskie (Wołogoszcz/Wolgast)[edytuj | edytuj kod]

do 1295 w składzie ks. (zachodnio)pomorskiego

od 1478 w składzie zjednoczonego księstwa (zachodnio)pomorskiego

Księstwo bardowskie (Bardo/Barth)[edytuj | edytuj kod]

do 1376 w składzie ks. wołogoskiego

od 1603 w składzie ks. szczecińskiego

Księstwo darłowskie (Darłowo)[edytuj | edytuj kod]

do 1569 w składzie ks. szczecińskiego

od 1620 do ks. szczecińskiego

Księstwo dymińskie (Dymin/Demmin)[edytuj | edytuj kod]

do 1160 w składzie ks. pomorskiego

w latach 1180-1211, w składzie ks. szczecińskiego

od 1264 do ks. szczecińskiego

Księstwo słupskie (Słupsk)[edytuj | edytuj kod]

do ok. 1210 r. księstwo sławieńsko-słupskie
ok. 1210-ok.1225/1226 1316 panowanie duńskie
1225/1226-1294 w składzie Pomorza Wschodniego (Gdańskiego)
1294-1307 w składzie jednoczącego się państwa polskiego
1307-1317 panowanie brandenburskie
1317-1368 w składzie księstwa wołogoskiego (w latach 1329-1342 ziemia zastawiona Krzyżakom)

od 1478 w składzie zjednoczonego księstwa (zachodnio)pomorskiego

Księstwo stargardzkie (Stargard Szczeciński)[edytuj | edytuj kod]

do 1377 w składzie ks. słupskiego

od 1459 do ks. wołogoskiego

Biskupstwo kamieńskie (Koszalin, Kołobrzeg)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Biskupi kamieńscy.

Księstwo rugijskie/rańskie[edytuj | edytuj kod]

  • od 1478 w składzie ks. (zachodnio)pomorskiego

Księstwo szczecineckie[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Bądkowski L., Samp W., Poczet książąt Pomorza Gdańskiego, Gdańsk 1974.
  • Boras Z., Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1969, 1978, 1996.
  • Bruski K., Lokalne elity rycerstwa na Pomorzu Gdańskim w okresie panowania zakonu krzyżackiego, Gdańsk 2002.
  • Kopicki E., Tabele dynastyczne, Wykazy panujących, [w:] Katalog podstawowych monet i banknotów Polski oraz ziem z historycznie z Polską związanych, T. IX, cz. I.
  • Kozłowski K., Podralski J., Poczet książąt Pomorza Zachodniego, KAW, Szczecin 1985.
  • Labuda G. (red.), Historia Pomorza, T. I-IV, Poznań-Toruń 1969-2003.
  • Myślenicki W., Pomorscy sprzymierzeńcy Jagiellończyków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979.
  • Rymar E., Krewni i powinowaci książąt pomorskich w źródłach średniowiecznych (XII-początek XVI w.), „ Materiały Zachodniopomorskie”, vol. XXXI.
  • Spors J., Podziały administracyjne Pomorza Gdańskiego i Sławieńsko-Słupskiego od XII do początków XIV w., Słupsk 1983.
  • Ślaski K., Podziały terytorialne Pomorza w XII-XII w., Poznań 1960.
  • Śliwiński B., Poczet książąt gdańskich, Gdańsk 1997.

Opracowania online[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]