Valladolid

	Valladolid
Herb Valladolid	Flaga Valladolid
Państwo	Hiszpania
Wspólnota autonomiczna	Kastylia i León
Burmistrz	Francisco Javier León de la Riva
Powierzchnia	197,9 km²
Wysokość	691 m n.p.m.
Populacja (2011); • liczba ludności; • gęstość	; 313 437 ; 1583,74 os./km²
Kod pocztowy	47001-47016
Podział miasta	12 dzielnic
	Położenie na mapie Hiszpanii ; Valladolid
	41°38′N 4°43′W / 41.633333333333, -4.7166666666667Na mapach: 41°38′N 4°43′W / 41.633333333333, -4.7166666666667
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Valladolid ([baʎaðoˈlið], wym. uproszcz. [baljadoˈli]) – miasto w środkowej Hiszpanii, stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia i León oraz prowincji Valladolid, 321 tys. mieszkańców (2005); położone nad rzeką Pisuerga (dopływ Duero). Ważny ośrodek przemysłowy, handlowy i kulturalny oraz węzeł komunikacyjny. Miasto posiada wiele zabytków i obiektów o charakterze turystycznym.

Kalendarium historyczne [edytuj]

Założony przez muzułmanów w VIII wieku (Bilad Ulid).
W końcu XI w. było stolicą taify.
1143^[1] odbyły się tu obrady Rady Królestwa Kastylii i Leónu w którym wzięli udział królowie Nawarry i Portugalii oraz legat papieski. Ustalenia uzgodnione w wyniku tych obrad miały znaczący wpływ na dalszy przebieg rekonkwisty
Od XIII wieku siedziba rządu Kastylii.
Od 1469 do 1621 jedna z rezydencji królów Kastylii i zjednoczonej Hiszpanii oraz miejsce obrad Kortezów. W 1469 odbył się tutaj ślub Izabeli Kastylijskiej z Ferdynandem Aragońskim.
W 1506 w ubóstwie, osamotnieniu i rozgoryczeniu zmarł tutaj Krzysztof Kolumb.
W latach 1550-1551 miała miejsce debata między Bartolomé de Las Casas i Juan Ginés de Sepúlveda dotycząca statusu rdzennych mieszkańców Nowego Świata.
W latach 1601-1606 główna siedziba królewskiego dworu, przeniesiona za namową księcia Lermy z Madrytu
Do połowy XVI wieku rozkwit gospodarczy i kulturalny (centrum hiszpańskiego renesansu). W 1561 częściowo, a w 1621 całkowicie Valladolid pozbawiono rangi miasta stołecznego, później podupadło.
Od połowy XIX wieku uprzemysłowienie.
W 1809 r. miasto było siedzibą Napoleona
Podczas wojny domowej 1936–39 jeden z ośrodków frankistów.

Zabytki [edytuj]

Valladolid jest jednym z przykładów stylu izabelińskiego - formą przesadnego plateresco wyrażonego w ekstrawaganckim. kwiecistym zdobnictwie, nazwanym na cześć Izabeli Kastylijskiej. Główne obiekty zabytkowe w mieście to:

Katedra z XVI w., zaprojektowana przez Herrerę – budowniczego Escorialu, przebudowywana w XVI–XVII w. (budowa nie ukończona). Wnętrze o dług. 122 m, szer. 63 m z wielkim ołtarzem (1561, dzieło J. de Juni). W zakrystii mieści się Museo Diocesano z wysoką na 2 m monstrancją.
Uniwersytet, założony w 1346, z barokową fasadą.
Kolegia:

gotyckie San Gregorio (1488–1496) z jedną z najwspanialszych fasad w stylu plateresco, znajduje się tutaj od 1933 r., Museo Nacional de Escultura (Narodowe Muzeum Rzeźby) ze zbiorami religijnego malarstwa i rzeźby pochodzącymi z okresu między XIII a XVIII wiekiem. Na wystawie można oglądać m.in. dzieła: Gregorio Fernández (Pieta, Chrzest Chrystusa...), Alonso Berruguete (Pokłon Trzech Króli, Ofiarowanie Izaaka), Juan Martínez Montañés (Jan Ewangelista), Alonso Cano (Jan Chrzciciel), Pedro de Mena (Maria Magdalena pokutująca), Juan de Juni (Złożenie do grobu).

Santa Cruz (1491), z dwiema bibliotekami i zbiorami drzeworytów.

Kościoły:

Dom Cervantesa w Valladolid

romańsko-gotycki Santa María la Antigua (XI, XII, XIV w.) z jedną z najpiękniejszych dzwonnic w Hiszpanii;

San Pablo (XV wiek) z bogato zdobioną późnogotycką fasadą;

Santiago (XV–XVI w.);

El Salvador (XVI wiek);

Santa Magdalena (XVI wiek);

Nuestra Señora de las Angustias (XVI / XVII w.) z rzeźbą "Madonnny z siedmioma sztyletami", dzieło J. de Juni.

Pałac królewski z XVI wieku, rezydencje magnackie.
Muzeum Cervantesa, zadziwiający przepychem dom, w którym w latach 1603-06 mieszkał pisarz.

Demografia [edytuj]

Rozwój demograficzny Valladolid (1842-2009)

Zmiany liczby ludności w Valladolid:

Dane historyczne
Rok	Ludność	Zm., %
1860	57 356	–
1930	90 004	56,9%
1950	119 499	32,8%
1970	233 974	95,8%
1981	320 281	36,9%
1991	330 700	3,3%
1996	319 805	–3,3%
2001	316 580	–1%
2004	321 713	1,6%
2006	319 943	–0,6%
2007	316 564	–1,1%
2008	318 461	0,6%
Powyższe dane nie mają podanego źródła!