Gwinea Równikowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
República de Guinea Ecuatorial
République de Guinée équatoriale República da Guiné Equatorial

Republika Gwinei Równikowej
Flaga Gwinei Równikowej
Herb Gwinei Równikowej
Flaga Gwinei Równikowej Herb Gwinei Równikowej
Hymn: Caminemos pisando la senda
Położenie Gwinei Równikowej
Język urzędowy hiszpański, francuski, portugalski
Stolica Malabo
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo
Szef rządu premier Vicente Ehate Tomi
Powierzchnia
 • całkowita
141. na świecie
28 051,46 km²
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
153. na świecie
1 170 308
41,8 osób/km²
Jednostka monetarna frank CFA (XAF)
Niepodległość od Hiszpanii
12 października 1968
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 GQ
Domena internetowa .gq
Kod samochodowy GQ
Kod samolotowy 3C
Kod telefoniczny +240
Mapa Gwinei Równikowej
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Gwinea Równikowa w Wikipodróżach

Gwinea Równikowa, Republika Gwinei Równikowej (hiszp. Guinea Ecuatorial, República de Guinea Ecuatorial) – państwo w centralnej Afryce. W czasach kolonialnych pod nazwą Gwinea Hiszpańska. Graniczy z Kamerunem i Gabonem. Kontynentalna część państwa leży na półkuli północnej, a należąca doń wyspa Pagalu na południowej[1][2][3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Gwinea Równikowa jest podzielona na dwie części: dużą (2017 km²), wulkaniczną wyspę Bioko (za czasów kolonialnych Fernando Po) oraz Mbini (w czasach kolonialnych pod nazwą Rio Muni). Kontynentalna cześć Gwinei Równikowej – Mbini – leży w zachodniej części centralnej Afryki, wciśnięta między Kamerun i Gabon. Do Gwinei Równikowej należy też niewielka (17,5 km²) wulkaniczna wyspa w Zatoce Gwinejskiej - Pagalu (dawniej Annobón) – położona ok. 600 km na południowy zachód od wyspy Bioko. Do tego dochodzą pomniejsze przybrzeżne wyspy: Corisco (15 km²), Elobey Grande (2,27 km²), Elobey Chico (0,19 km²), Mbañe (0,30 km²) i inne.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Obszar Gwinei Równikowej znajduje się pod wpływem klimatu równikowego wybitnie wilgotnego. Klimat ten cechuje występowanie dwóch pór deszczowych w ciągu całego roku (luty–czerwiec oraz wrzesień–grudzień). Średnia temperatura maksymalna notowana w stolicy kraju (Malabo) waha się od 31,0 °C (1993) do 33,4 °C (1998)[4]. Średnia temperatura minimalna waha się od 13,4 °C (1991) do 21,7 °C (2003). Roczna suma opadów wynosi od 1 459 mm (1994) do 2 700 mm (2002), co znajduje odzwierciedlenie w liczbie dni z opadami deszczu – od 121 do 249. Wilgotność względna minimalna wynosi od 71,8 do 74,7%, natomiast maksymalna sięga od 97,2 do 99,7%. Bliskość oceanu sprawia, że wahania temperatur w ciągu roku są niewielkie. Średnie miesięczne temperatury powietrza wynoszą ok. 26 °C. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne waha się w granicach od 1 005,2 do 1 009,3 hPa.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gwinea Równikowa podzielona jest na 7 prowincji:

  1. Annobón/Pagalu (San Antonio de Palé)
  2. Bioko Południowe (Luba)
  3. Bioko Północne (Malabo)
  4. Kié-Ntem (Ebebiyín)
  5. Prowincja Nadmorska (Bata)
  6. Prowincja Środkowo-Południowa (Evinayong)
  7. Wele-Nzas (Mongomo)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi mieszkańcami kontynentalnej części Gwinei Równikowej byli prawdopodobnie Pigmeje, których izolowane osady można znaleźć w północnej części regionu Mbini. W XVII-XIX wieku przybyli tu przedstawiciele ludów Bantu – lud Fangów. Na wyspę Bioko migrowali przedstawiciele ludu Bubi, zamieszkującego Kamerun i Mbini. Mieszkańcy Pagalu pochodzący z Angoli zostali sprowadzeni przez Portugalczyków.

Pierwszym Europejczykiem, który tu przybył w 1471, był portugalski odkrywca wyspy Bioko Fernão do Pó, który wybrał się tu w poszukiwaniu drogi do Indii. Nadał on wyspie nazwę Flor Formosa, czyli "piękny kwiat". Szybko jednak przyjęła się nazwa od imienia jej odkrywcy, później zhispanizowana na Fernando Po. Wyspa ta i sąsiednia Annobón (obecnie Pagalu) zostały zasiedlone przez Portugalczyków już w 1474. Zachowali kontrolę nad wyspami i wybrzeżem Gwinei aż do 1778, kiedy to na mocy traktatu z El Pardo scedowali prawo do tego obszaru Hiszpanii w zamian za terytoria w Ameryce Południowej. W latach 1827–1843 Brytyjczycy utworzyli na wyspie Bioko bazę wypadową do zwalczania handlu niewolnikami w Zatoce Gwinejskiej.

Kontynentalna część dzisiejszej Gwinei Równikowej, zwana przez Hiszpanów Rio Muni lub Hiszpańska Gwinea Kontynentalna (hiszp. Guinea Continental Española), stała się hiszpańskim protektoratem w 1885, a kolonią – w 1900. Ponadto na początku XX wieku wydzielone były dwie kolonie wyspiarskie Elobey, Annobón y Corisco oraz Fernando Póo. W 1909 zostały one połączone jako Hiszpańskie Terytoria Zatoki Gwinejskiej (Territorios Españoles del Golfo de Guinea), choć częściej używana była nazwa Gwinea Hiszpańska. Od 1935 używano podziału na część wyspiarską (Fernando Póo ze stolicą w Santa Isabel i kontynentalną (Guinea Continental ze stolicą w Bata). 1 kwietnia 1960 dwa dystrykty zmieniły swój oficjalny status kolonii na prowincje zamorskie Fernando Póo i Río Muni. W 1963 zostały ponownie połączone, by utworzyć zamorski region autonomiczny Gwinei Równikowej, która uzyskała ostatecznie niepodległość 12 października 1968. Pierwszym prezydentem został Francisco Macías Nguema. Jego krwawe rządy doprowadziły do ekonomicznego upadku państwa i w konsekwencji do pozbawienia go władzy w wyniku przewrotu w 1979 roku. Nguema, jeden z najkrwawszych dyktatorów w historii Afryki, zamienił państwo w jeden wielki łagr. Podczas jego rządów zamordowano 1/3 mieszkańców państwa, natomiast tysiące uciekły poza granice kraju[5].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zmiany ludności między 1961 a 2003 (FAO, 2005). Ludność w tysiącach mieszkańców.

Gwinea Równikowa posiada ludność młodą (45% nie przekracza 15 lat) z przyrostem naturalnym ok. 42‰ i śmiertelnością 16‰. Średnia długość życia wynosi 49 lat dla mężczyzn i 53 lat dla kobiet. Tylko 4% ludności ma więcej niż 65 lat.

Wskaźnik analfabetyzmu wynosił w 1992 roku 48%, ale spadł do 20% w 1999.

Większość ludności żyje na wsi.

Etnografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność rdzenna, która stanowi ok. 99% populacji, to głównie ludy Bantu. Spośród nich zamieszkujący głównie kontynentalną cześć kraju (Mbini) Fangowie stanowią ok. 80% ludności, zaś kolejne 15% to lud Bubi, zamieszkujący wyspę Bioko (obecnie, z powodu migracji z kontynentu, Bubi stali się na tej wyspie mniejszością). Na pozostałą część populacji składa się kilka małych grup etnicznych, m.in. Fernandinos (na Bioko), Bisios i Ndowes (w regionie kontynentalnym) i Annobończycy (na wyspie Pagalu, jedynym terytorium kraju na południowej półkuli). Na napływowe mniejszości narodowe składają się Europejczycy (przeważnie pochodzenia hiszpańskiego), a także sprowadzeni do pracy na plantacjach kakao i kawy Azjaci i Afrykanie. Afrykanie pochodzą z Liberii, Angoli i Mozambiku, a Azjaci to głównie Chińczycy. Istnieją również inne niewielkie mniejszości wywodzące się z Europy: brytyjska, francuska i niemiecka.

Po uzyskaniu niepodległości tysiące Gwinejczyków wyjechało do Hiszpanii. Ok. 100 tys. Gwinejczyków wyjechało do Kamerunu, Gabonu i Nigerii z powodu dyktatury Francisca Macíasa Nguemy. Duża liczba Gwinejczyków żyje w Brazylii, krajach hispanoamerykańskich, Stanach Zjednoczonych czy we Francji.

Imiona i nazwiska[edytuj | edytuj kod]

Gwinejczycy mają dwa imiona, hiszpańskie i afrykańskie. Kiedy je zapisują, imię hiszpańskie jest pierwsze, a następnie afrykańskie, po czym zapisywane są nazwiska ojca i matki.

Języki[edytuj | edytuj kod]

Językiem oficjalnym jest hiszpański, co jest zapisane w Konstytucji. Po przystąpieniu do Wspólnoty Gospodarczej i Walutowej Afryki Centralnej (aby używać franka CFA) język francuski został również oficjalnym. Oficjalnym językiem jest również portugalski. Artykuł 4 Prawa Fundamentalnego Państwa stanowi, że "językami oficjalnymi Republiki Gwinei Równikowej są hiszpański i francuski. Rozpoznaje się tu także języki tubylcze (byłoby bardziej poprawne powiedzieć miejscowe) jako części składowe kultury narodowej" (Ley constitucional Nº 1/1998 z 21 stycznia): fang używany także w Kamerunie, Gabonie i Demokratycznej Republice Konga; bubi (Bioko), annobonés na wyspie Annobón, balengue w regionie kontynentalnym, ibo kreolski angielski (Pidgin English), również na Bioko.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[6][7]:

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Widok na port w Malabo

Wyróżniają się się dwa miasta: Malabo, stolica kraju z 175,4 tys. mieszkańców (dane szacunkowe 2009[8]), położona na Bioko i Bata, miasto na obszarze kontynentalnym z 219,3 tys. mieszkańców. Pozostałe miasta to: Ebebiyín (31,83 tys.), Aconibe (14,18 tys.), Añisoc (13,66 tys.), Evinayong (8,92 tys.), Luba (8,04 tys.), Mongomo (6,98 tys.), Mengomeyén (6,7 tys.), Mikomeseng (6,31 tys.), Niefang (5,5 tys.), Cogo (5,42 tys.), Rebola (5,35 tys.), Nsok Nsomo (5,34 tys.), Bidjabidjan (4,84 tys.), Mbini (miasto) (4,69 tys.), Nsork (4,25 tys.), Ayene (3,92 tys.), San Antonio de Palé - stolica wyspy Annobón (3,82 tys.), Nkimi (3,43 tys.), Machinda (3,35 tys.), Corisco (2,93 tys.), Akurenam (2,71 tys.), Bicurga (2,4 tys.), Baney (2,32 tys.), Nsang (2,05 tys.), Bitica (1,69 tys.), Ncue (1,63 tys.), Rio Campo (1,28 tys.) i Riaba (0,85 tys.).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przed uzyskaniem niepodległości gospodarka kraju zarabiała głównie na produkcji i eksporcie kakao. W 1959 była krajem o najwyższym PKB na mieszkańca w Afryce. Odkrycie ogromnych złóż ropy naftowej w 1996 i początek jej eksploatacji przyczyniły się do potężnego wzrostu wpływów budżetowych[9]. W 2004 roku Gwinea Równikowa była trzecim największym producentem ropy naftowej w Afryce subsaharyjskiej[potrzebne źródło]. Leśnictwo, rolnictwo i rybołówstwo są także ważnymi elementami gospodarki. Dominuje rolnictwo nastawione na zaspokajanie potrzeb własnych. Wyniszczenie gospodarki rolnej po latach brutalnych rządów zmniejszyło wpływ rolnictwa na rozwój gospodarczy. Pomimo PKB wynoszącego 18 000 USD na osobę (według Międzynarodowego Funduszu Walutowego, 37 200 według CIA Factbook), kraj zajmuje dopiero 117. wśród 177 państw na liście Human Development Index (HDI).

Święta[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże wyspy Bioko
Święta państwowe w Gwinei Równikowej
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok
1 maja Dzień Pracy
25 maja Dzień OJA
3 sierpnia Święto Sił Zbrojnych
12 października Dzień Niepodległości
10 grudnia Dzień Praw Człowieka
25 grudnia Boże Narodzenie

Świętami państwowymi w Gwinei Równikowej są także Wielki Piątek oraz Poniedziałek wielkanocny.

Przypisy

  1. Gimnazjalny atlas geograficzny, PPWK Warszawa – Wrocław 2000, s.48 – 52
  2. Przeglądowy atlas Świata, GeoCenter International Warszawa 1994, s. 64
  3. Encyklopedia popularna PWN, Warszawa 1982, mapa Afryki na wklejce
  4. Dirección General de Estadística – Equatorial Guinea
  5. True hell on earth: Simon Mann faces imprisonment in the cruellest jail on the planet. London: Dailymail.co.uk. 2007-05-18.
  6. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-28].
  7. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-28].
  8. World Gazetteer – Equatorial Guinea
  9. Grzegorz Grzywiński: Dziś i jutro wiedza o społeczeństwie Podręcznik z ćwiczeniami dla gimnazjum Część pierwsza. Warszawa: Nowa era, 2009, s. 160. ISBN 978-83-7547-214-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Gwinei Równikowej