Algieria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية
Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Algierii
Godło Algierii
Flaga Algierii Godło Algierii
Dewiza: (arab.) من الشعب و للشعب
(Z ludu i dla ludu)
Hymn: Kassaman
Położenie Algierii
Język urzędowy arabski
Stolica Algier
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Abdelaziz Buteflika
Szef rządu premier Abd al-Malik Salal
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
10. na świecie
2 381 741[a] km²
~0%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
36. na świecie
38 700 000[1]
16 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

206,1 mld[2] USD
5438[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

285,5 mld[2] USD
7534[2] USD
Jednostka monetarna dinar algierski (DZD)
Niepodległość od Francja Francji
5 lipca 1962
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +1 (cały rok)
Kod ISO 3166 DZ
Domena internetowa .dz
Kod samochodowy DZ
Kod samolotowy 7T
Kod telefoniczny +213
Mapa Algierii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Algieria w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Algieria w Wikisłowniku
Pustynia Sahara na terenie Algierii
Algieria – ruiny łuku triumfalnego w Timgad
Moul N'Aga w Akakusie w południowo-zachodniej części Algierii

Algieria (arab. الجزائرtrl. Al-Jazā’ir, trb. Al-Dżaza’ir), Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna (arab. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبيةtrl. Al-Jumhūriyyah al-Jazā’iriyyah ad-Dīmuqrāţiyyah ash‑Sha‘biyyah, trb. Al-Dżumhurijja al-Dżaza'irijja ad-Dimukratijja asz-Szabijja) – 10. co do wielkości państwo świata (największe w Afryce), położone w Afryce północnej nad Morzem Śródziemnym. Członek Unii Afrykańskiej. Znaczną część obszaru Algierii zajmują wchodzące w skład Sahary pustynie oraz półpustynie.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Algierii.

Algieria zgodnie z konstytucją z 19 listopada 1976 (wielokrotnie nowelizowaną) jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Prezydent mianuje premiera, który stoi na czele rządu. Dwuizbowy parlament składa się z izby niższej – Narodowego Zgromadzenia Ludowego oraz izby wyższej – Rady Narodu.

Stolica: Algier 1,6 mln mieszkańców (zespół miejski 3,8 mln)

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Algieria jest podzielona na 48 wilajetów.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Algieria leży w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym, między Marokiem, Libią i Tunezją.

Położenie: 28° 00 N, 3° 00 E

Powierzchnia całkowita: 2 381 740 km² (powierzchnia wód śródlądowych pomijalna).

Granice lądowe: 6343 km, w tym z poszczególnymi państwami:

Linia brzegowa: 998 km

Morskie długości:

powierzchnia połowów: 32-52 mil morskich
wody należące do kraju: 12 mil morskich

 Osobny artykuł: Geografia Algierii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rdzenna berberyjska ludność Algierii przez ostatnie 3000 lat przeważnie znajdowała się pod rządami obcych władców. Do czasu przybycia Arabów w VIII wieku najważniejszymi z nich byli Fenicjanie (1000 r. p.n.e.) i Rzymianie (200 r. p.n.e.).

Formalnie będąc częścią imperium osmańskiego, wybrzeże Algierii było używane przez piratów jako ich baza. Ten proceder zakończyła inwazja francuska w 1830, po której nastąpiło zajęcie całego kraju, zakończone w 1847. W 1881 Algieria francuska została włączona do Francji jako terytorium zamorskie; rozpoczął się masowy napływ osadników francuskich. W 1954 wybuchło powstanie zbrojne – wojna o niepodległość Algierii pod kierownictwem Frontu Wyzwolenia Narodowego (FLN). Sytuację skomplikowało odkrycie w 1956 bogatych złóż ropy naftowej oraz działalność OAS – francuskiej organizacji terrorystycznej, domagającej się zachowania władzy francuskiej. Na mocy układu z Evian Francja (prezydent Charles de Gaulle) uznaje niepodległość Algierii.

W niepodległej Algierii socjalistyczny FLN stał się jedyną legalną partią. Urząd prezydenta objął Ahmed Ben Bella. Rząd dążył do naśladowania reform zastosowanych w Egipcie Gamala Abdela Nasera. Rząd pozostał podejrzliwy w kwestii interesów ZSRR w kraju a sam Ben Bella zachowywał bardziej krytyczny stosunek do panarabizmu[3]. Po bezkrwawym wojskowym zamachu stanu w 1965, władzę objął Huari Bumedien. Algieria znacjonalizowała firmy naftowe i przyłączyła się do Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM). Pod rządami Bumediena Algieria stała się liderem państw Trzeciego Świata oraz umocniła pozycję na arenie międzynarodowej[4]. W 1968 Algieria wymusiła na Francji zlikwidowanie baz militarnych w Al-Marsa al-Kabir pod Oranem[5]. W okresie zimnej wojny kraj kraj utrzymywał dobre stosunki zarówno z Układem Warszawskim, jak i NATO[6].

Po śmierci Bumediena w 1978 urząd prezydenta objął Szadli Bendżedid. Nowa, demokratyczna konstytucja, uchwalona w 1989, spowodowała chaos polityczny. Do kraju powrócił Ben Bella który został liderem opozycyjnego Ruchu na rzecz Demokratycznej Algierii (MDA). Olbrzymie poparcie społeczne uzyskał islamistyczny Islamski Front Ocalenia (FIS)[7], który w 1990 wygrywa wybory komunalne i regionalne. Po wygranej pierwszej turze wyborów parlamentarnych w 1991 doszło do reakcji wojska i zwolenników państwa laickiego: FIS został zdelegalizowany, a wybory unieważnione. W latach 90. XX wieku trwała wojna domowa – dochodziło do masakr ludności cywilnej, organizowanych przez fundamentalistów islamskich, ale także spowodowanych przez reakcje władz.

W styczniu 2000 rozwiązała się Islamska Armia Ocalenia, zbrojne skrzydło Islamskiego Frontu Ocalenia (FIS), a wielu jej bojowników poddało się w zamian za amnestię. Na przełomie 2010 i 2011 doszło do ogólnokrajowych protestów.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Algieria należy do eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego wydobywanych na Saharze i transportowanych rurociągami do portów: Arziw, Dżidżili i Bidżaja. Ponadto wydobycie fosforytów, cynku, ołowiu, miedzi, węgla kamiennego, soli kamiennej, gipsu, rtęci (4. miejsce na świecie w wydobyciu), uranu i rud żelaza, Elektrownie opalane ropą i gazem ziemnym. Przemysł rafineryjny, środków transportu, metalowy, elektroniczny, cementowy i chemiczny; rzemiosło.

 Osobny artykuł: Rolnictwo w Algierii.

Uprawa zbóż, oliwek, winorośli, pomarańczy, mandarynek i pomidorów. Hodowla owiec, kóz, wielbłądów, bydła; rybołówstwo. Transport samochodowy i kolejowy; żegluga kabotażowa. Handel z Francją, Włochami, Niemcami, USA, Hiszpanią.

  • PKB 7333 USD na osobę (2011)
  • bezrobocie: 10% (2011)
  • 23% ludności poniżej poziomu ubóstwa.
  • na osobę przypada 713 kilowatogodzin
  • 114 telefonów na 1000 osób
  • 16 użytkowników Internetu na 1000 osób.
  • 1000 osób na 1 lekarza
  • 513 osób na łóżko szpitalne

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Podobnie do Maroka ludność Algierii w większości ma mieszane arabsko-berberyjskie pochodzenie, przy czym w przeważającej większości uważa się za Arabów.

Wyraźnie osobnym narodem są berberyjscy Kabylowie posiadający własny język i odrębne zwyczaje, którzy zamieszkują głównie północno-wschodni region kraju zwany Kabylią, gdzie są w większości. Liczebność Kabylów w Algierii ocenia się pomiędzy 3 000 000 a 6 000 000 osób. Występują wśród nich tendencje do żądania autonomii, w szczególności językowej, które dotychczas zwalczane były przez władze algierskie.

Na obszarach pustyń i oaz w środkowej i południowej części kraju występują także inne grupy posługujące się językami berberyjskimi, w tym Tuaregowie.

  • największe miasta według liczby ludności (dane szacunkowe z 2009[8]):
  • przyrost naturalny: 1,19% (2009)
  • śmiertelność niemowląt: 27,73 na 1000 żywych narodzin
  • średnia długość życia: 74 lata
  • analfabetyzm: 30%

W 2012 roku Algieria liczyła 36.486000 mieszkańców, w skład których wchodzili[9]:

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Algierii.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Algierii.

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World“, 2010[10].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Algieria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[11]. Uzbrojenie sił lądowych Algierii składało się w 2014 z: 1050 czołgów, 1748 opancerzonych pojazdów bojowych, 180 dział samobieżnych, 148 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 300 zestawów artylerii holowanej[11]. Marynarka wojenna Algierii dysponowała w 2014: 12 korwetami, 6 okrętami podwodnymi oraz trzema fregatami[11].

Wojska algierskie w 2014 roku liczyły 512 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 400 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) algierskie siły zbrojne stanowią 31. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 10,6 mld dolarów (USD)[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. Stan na 1 stycznia 2014 roku. Office National des Statistiques: Démographie (fr.). [dostęp 12-04-2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 46
  4. Laurent Greilsamer, Ostatnie dni Huariego Bumediena w: Ostatnie dni dyktatorów, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2014, tłum. Anna Maria Nowak, s. 118
  5. Laurent Greilsamer, Ostatnie dni Huariego Bumediena w: Ostatnie dni dyktatorów, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2014, tłum. Anna Maria Nowak, s. 118
  6. Laurent Greilsamer, Ostatnie dni Huariego Bumediena w: Ostatnie dni dyktatorów, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2014, tłum. Anna Maria Nowak, s. 119
  7. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 46
  8. World Gazetteer – Algeria. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-28)].
  9. Joshua Project
  10. Algeria. Religions of the World; s. 75. [dostęp 2014-03-20].
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Algeria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Eligiusz Dworaczyński (red.): Algieria : badania 1987-1988. Wykopaliska archeologiczne-Algieria. Materiały Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej. Kraków Biblioteka Międzynarodowego Centrum Kultury. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PKZ 1988
  • Barska Anna: Konflikt kulturowy w społeczeństwie algierskim w drugiej połowie XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 1998
  • Dobosiewicz Zbigniew: Algieria dnia dzisiejszego, Wydawnictwo Wiedza Powszechna Warszawa 1971
  • Égretaud Marcel: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1958
  • Frazik Józef Tomasz: Arabska architektura Tunezji, Algierii, Maroka oraz mauretańskiej Hiszpanii, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej 1993
  • Jałowiecki Bohdan: Procesy rozwoju społecznego współczesnej Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1978
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Między Francją a Algierią, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1977
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Algieria, Wydawnictwo TRIO Warszawa 2006
  • Kasznik-Christian Aleksandra: Wojna algierska 1954-1962, Wydawnictwo Ibidem Łódź 2001
  • Krasicki Ignacy: Współczesna Algieria, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1978
  • Matosek Stanisław: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1976
  • Nostitz-Jackowska Anna: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1979
  • Rekłajtis Elżbieta: Rozwój szkolnictwa w Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1968
  • Rostafiński Józef: Świat i ludzie Algieru, nakł. Księgarni G. Gebethnera i Sp. Kraków 1896
  • Roy Jules: Wojna w Algierii, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1961
  • Szafar Tadeusz: Algierii droga do niepodległości, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]