Algieria

الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Algierii Godło Algierii
Dewiza: (arab.) من الشعب و للشعب (Z ludu i dla ludu)
Hymn: Kassaman
Język urzędowy	arabski
Stolica	Algier
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Abdelaziz Buteflika
Szef rządu	premier Abdelmalek Sellal
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	10. na świecie 2 381 741 km² ~0%
Liczba ludności (2012)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	36. na świecie 37 741 147 15,8 osób/km²
PKB (2012)  • całkowite   • na osobę	207,7 mld USD 5694 USD
PKB (PPP) (2012)  • całkowite   • na osobę	272,8 mld USD 7477 USD
Jednostka monetarna	dinar algierski (DZD)
Niepodległość	od Francji 5 lipca 1962
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +1 (cały rok)
Kod ISO 3166	DZ
Domena internetowa	.dz
Kod samochodowy	DZ
Kod samolotowy	7T
Kod telefoniczny	+213
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Hasło Algieria w Wikisłowniku

Pustynia Sahara na terenie Algierii

Algieria – ruiny łuku triumfalnego w Timgad

Moul N'Aga w Akakusie w południowo-zachodniej części Algierii

Algieria (arab. الجزائر - trl. Al-Jazā’ir, trb. Al-Dżaza’ir), Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna (arab. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية - trl. Al-Jumhūriyyah al-Jazā’iriyyah ad-Dīmuqrāţiyyah ash‑Sha‘biyyah, trb. Al-Dżumhurijja al-Dżaza'irijja ad-Dimukratijja asz-Szabijja) – 10. co do wielkości państwo świata (największe w Afryce), położone w Afryce północnej nad Morzem Śródziemnym. Członek Unii Afrykańskiej. Znaczną część obszaru Algierii zajmują wchodzące w skład Sahary pustynie oraz półpustynie.

Ustrój polityczny

Algieria zgodnie z konstytucją z 19 listopada 1976 (wielokrotnie nowelizowaną) jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Prezydent mianuje premiera, który stoi na czele rządu. Dwuizbowy parlament składa się z izby niższej – Narodowego Zgromadzenia Ludowego oraz izby wyższej – Rady Narodu.

Podział administracyjny: 48 wilai

Stolica: Algier 1,6 mln mieszkańców (zespół miejski 3,8 mln)

Podział administracyjny

Algieria jest podzielona na 48 wilajetów.

Geografia

Algieria leży w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym, między Marokiem i Tunezją.

Położenie: 28° 00 N, 3° 00 E

Powierzchnia całkowita: 2 381 740 km² (powierzchnia wód śródlądowych pomijalna).

Granice lądowe: 6343 km, w tym z poszczególnymi państwami:

• Maroko 1559 km
• Mali 1376 km
• Libia 982 km
• Tunezja 965 km
• Niger 956 km
• Mauretania 463 km
• Sahara Zachodnia 42 km

Linia brzegowa: 998 km

Morskie długości:

powierzchnia połowów: 32-52 mil morskich
wody należące do kraju: 12 mil morskich

Historia

Rdzenna berberyjska ludność Algierii przez ostatnie 3000 lat przeważnie znajdowała się pod rządami obcych władców. Do czasu przybycia Arabów w VIII wieku najważniejszymi z nich byli Fenicjanie (1000 r. p.n.e.) i Rzymianie (200 r. p.n.e.).

Formalnie będąc częścią imperium osmańskiego, wybrzeże Algierii było używane przez piratów jako ich baza. Ten proceder zakończyła inwazja francuska w 1830, po której nastąpiło zajęcie całego kraju, zakończone w 1847. W 1881 Algieria francuska została włączona do Francji jako terytorium zamorskie; rozpoczął się masowy napływ osadników francuskich. W 1954 wybuchło powstanie zbrojne – wojna o niepodległość Algierii pod kierownictwem Frontu Wyzwolenia Narodowego (FLN). Sytuację skomplikowało odkrycie w 1956 bogatych złóż ropy naftowej oraz działalność OAS – francuskiej organizacji terrorystycznej, domagającej się zachowania władzy francuskiej. Na mocy układu z Evian Francja (prezydent Charles de Gaulle) uznaje niepodległość Algierii.

W niepodległej Algierii socjalistyczny FLN stał się jedyną legalną partią. Urząd prezydenta objął Ahmed Ben Bella, a po wojskowym zamachu stanu w 1965 – Huari Bumedien. Algieria znacjonalizowała firmy naftowe i przyłączyła się do Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM). Po śmierci Bumediena w 1978 urząd prezydenta objął Szadli Bendżedid. Nowa, demokratyczna konstytucja, uchwalona w 1989, spowodowała chaos polityczny. Olbrzymie poparcie społeczne uzyskał islamistyczny Islamski Front Ocalenia (FIS), który w 1990 wygrywa wybory komunalne i regionalne. Po wygranej pierwszej turze wyborów parlamentarnych w 1991 doszło do reakcji wojska i zwolenników państwa laickiego: FIS został zdelegalizowany, a wybory unieważnione. W latach 90. XX wieku trwała wojna domowa – dochodziło do masakr ludności cywilnej, organizowanych przez fundamentalistów islamskich, ale także spowodowanych przez reakcje władz.

W styczniu 2000 rozwiązała się Islamska Armia Ocalenia, zbrojne skrzydło Islamskiego Frontu Ocalenia (FIS), a wielu jej bojowników poddało się w zamian za amnestię. Na przełomie 2010 i 2011 doszło do ogólnokrajowych protestów.

Gospodarka

Algieria należy do eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego wydobywanych na Saharze i transportowanych rurociągami do portów: Arziw, Dżidżili i Bidżaja. Ponadto wydobycie fosforytów, cynku, ołowiu, miedzi, węgla kamiennego, soli kamiennej, gipsu, rtęci (4. miejsce na świecie w wydobyciu), uranu i rud żelaza, Elektrownie opalane ropą i gazem ziemnym. Przemysł rafineryjny, środków transportu, metalowy, elektroniczny, cementowy i chemiczny; rzemiosło.

Uprawa zbóż, oliwek, winorośli, pomarańczy, mandarynek i pomidorów. Hodowla owiec, kóz, wielbłądów, bydła; rybołówstwo. Transport samochodowy i kolejowy; żegluga kabotażowa. Handel z Francją, Włochami, Niemcami, USA, Hiszpanią.

• PKB 7333 USD na osobę (2011)
• bezrobocie: 10% (2011)
• 23% ludności poniżej poziomu ubóstwa.
• na osobę przypada 713 kilowatogodzin
• 114 telefonów na 1000 osób
• 16 użytkowników Internetu na 1000 osób.
• 1000 osób na 1 lekarza
• 513 osób na łóżko szpitalne

Ludność

Podobnie do Maroka ludność Algierii w większości ma mieszane arabsko-berberyjskie pochodzenie, przy czym w przeważającej większości uważa się za Arabów.

Wyraźnie osobnym narodem są berberyjscy Kabylowie posiadający własny język i odrębne zwyczaje, którzy zamieszkują głównie północno-wschodni region kraju zwany Kabylią, gdzie są w większości. Liczebność Kabylów w Algierii ocenia się pomiędzy 3 000 000 a 6 000 000 osób. Występują wśród nich tendencje do żądania autonomii, w szczególności językowej, które dotychczas zwalczane były przez władze algierskie.

Na obszarach pustyń i oaz w środkowej i południowej części kraju występują także inne grupy posługujące się językami berberyjskimi, w tym Tuaregowie.

• największe miasta według liczby ludności (dane szacunkowe z 2009):
  • Algier - 2 203 698
  • Oran - 679 877
  • Konstantyna - 462 779
  • Batina - 297 835
  • Dżilfa - 261 026
• przyrost naturalny: 1,19% (2009)
• śmiertelność niemowląt: 27,73 na 1000 żywych narodzin
• średnia długość życia: 74 lata
• analfabetyzm: 30%

W 2012 roku Algieria liczyła 36.486.000 mieszkańców, w skład których wchodzili:

• Arabowie, Algierczycy - 69,2%
• Berberowie - 16,7% (w tym Kabylowie - 9,4%)
• Beduini - 6,2% (w tym Tajakant - 4%)
• Shawiya - 5,3%
• pozostali - 2,6% (w tym Chleuh, Sahrawi, Tuaregowie, Arabowie - Marokańczycy)

Religia

• islam – 96,68% (głównie sunnici, ale też ibadyci – 1-2%)
• protestantyzm – 0,22%, gł. zielonoświątkowcy
• katolicyzm – 0,06%

• bahaizm – 0,01%
• prawosławie – 0,01%
• Świadkowie Jehowy

Wzrost liczby ludności w Algierii

• dane można znależć w https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/

Rok	1960	1970	1980	1990	2000	2012	2020
Populacja	11,000,000	13,765,000	19,800,000	25,300,000	30,580,000	36,000,000	41,000,000

Zobacz też

• Pomnik Chwały i Męczeństwa w Algierze
• System bankowy w Algierii
• Abdelaziz Buteflika
• Ambasada Algierii w Polsce

Bibliografia

• Eligiusz Dworaczyński (red.): Algieria : badania 1987-1988. Wykopaliska archeologiczne-Algieria. Materiały Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej. Kraków Biblioteka Międzynarodowego Centrum Kultury. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PKZ 1988
• Barska Anna: Konflikt kulturowy w społeczeństwie algierskim w drugiej połowie XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 1998
• Dobosiewicz Zbigniew: Algieria dnia dzisiejszego, Wydawnictwo Wiedza Powszechna Warszawa 1971
• Égretaud Marcel: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1958
• Frazik Józef Tomasz: Arabska architektura Tunezji, Algierii, Maroka oraz mauretańskiej Hiszpanii, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej 1993
• Jałowiecki Bohdan: Procesy rozwoju społecznego współczesnej Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1978
• Kasznik-Christian Aleksandra: Między Francją a Algierią, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1977
• Kasznik-Christian Aleksandra: Algieria, Wydawnictwo TRIO Warszawa 2006
• Kasznik-Christian Aleksandra: Wojna algierska 1954-1962, Wydawnictwo Ibidem Łódź 2001
• Krasicki Ignacy: Współczesna Algieria, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1978
• Matosek Stanisław: Algieria, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1976
• Nostitz-Jackowska Anna: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1979
• Rekłajtis Elżbieta: Rozwój szkolnictwa w Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1968
• Rostafiński Józef: Świat i ludzie Algieru, nakł. Księgarni G. Gebethnera i Sp. Kraków 1896
• Roy Jules: Wojna w Algierii, Wydawnictwo Książka i Wiedza Warszawa 1961
• Szafar Tadeusz: Algierii droga do niepodległości, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972

Linki zewnętrzne

• (ang.) National People's Assembly Oficjalna strona parlamentu algierskiego