Algieria

Z Wikipedii

الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Algierii Godło Algierii
Dewiza: (arab.) من الشعب و للشعب (Z ludu i dla ludu)
Hymn: Kassaman
Język urzędowy	arabski
Stolica	Algier
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Abdelaziz Buteflika
Szef rządu	premier Ahmed Ujahia
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	11. na świecie 2 381 740[1] km² ~0%
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	36. na świecie 33 770 000[2]▲ 14 osób/km²
PKB (2008)  • całkowite	171,3 mld. USD▲
PKB (PPP) (2008)  • całkowite   • na osobę	240,2 mld. USD▲ 7100 USD▲
Jednostka monetarna	dinar algierski (DZD)
Niepodległość	od Francji 5 lipca 1962
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +1
Kod ISO 3166	DZ
Domena internetowa	.dz
Kod samochodowy	DZ
Kod telefoniczny	+213
1  Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en) 2  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en), World Gazetteer szacuje liczbę ludności w 2008 roku na ok. 34 500 000 (źródło) (en)

Algieria (al-Dżaza'ir, Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna – Al-Dżumhurijja al-Dżaza'irijja ad-Dimukratijja asz-Szabijja) – członek Unii Afrykańskiej, 11 co do wielkości państwo świata (drugie Afryki po Sudanie), położone w Afryce północnej nad Morzem Śródziemnym. Znaczną część obszaru Algierii zajmują pustynie i półpustynie, wchodzące w skład Sahary.

[edytuj] Etymologia nazwy

• Lista etymologii nazw państw

[edytuj] Ustrój polityczny

Algieria zgodnie z konstytucją z 19 listopada 1976 (wielokrotnie nowelizowaną) jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Prezydent mianuje premiera, który stoi na czele rządu. Zmieniona w 2008 roku Konstytucja zniosła ograniczenie dwóch kadencji, na jakie maksymalnie mógł być wybierany prezydent.
Dwuizbowy parlament składa się z izby niższej – Narodowego Zgromadzenia Ludowego oraz izby wyższej – Rady Narodu. W Narodowym Zgromadzeniu Ludowym zasiada 389 deputowanych wybieranych w powszechnych wyborach na 5-letnią kadencję. 1/3 ze 144 członków Rady Narodu jest mianowana przez prezydenta, a 2/3 wybierane przez izbę niższą. Kadencja Rady Narodu wynosi 6 lat, ale konstytucja wymaga, aby połowa składu była wymieniana co 3 lata.

Podział administracyjny: 48 wilai Stolica: Algier 1,6 mln mieszkańców (zespół miejski 3,8 mln)

[edytuj] Podział administracyjny

Algieria jest podzielona na 48 wilajetów

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Algierii.

[edytuj] Geografia

Algieria leży w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym, między Marokiem i Tunezją.

Położenie: 28° 00 N, 3° 00 E

Powierzchnia całkowita: 2 381 740 km² (powierzchnia wód śródlądowych pomijalna).

Granice lądowe: 6343 km, w tym z poszczególnymi państwami:

• Libia 982 km,
• Mali 1376 km,
• Mauretania 463 km,
• Maroko 1559 km,
• Niger 956 km,
• Tunezja 965 km,
• Sahara Zachodnia 42 km

Linia brzegowa: 998 km

Morskie długości:

powierzchnia połowów: 32-52 mil morskich
wody należące do kraju: 12 mil morskich

[edytuj] Historia

Pustynia Sahara na terenie Algierii

Algieria – ruiny łuku triumfalnego w Timgad

Moul N'Aga w Akakusie w południowo-zachodniej części Algierii

Rdzenna berberyjska ludność Algierii przez ostatnie 3000 lat przeważnie znajdowała się pod rządami obcych władców. Do czasu przybycia Arabów w VIII wieku najważniejszymi z nich byli Fenicjanie (1000 r. p.n.e.) i Rzymianie (200 r. p.n.e.).

Formalnie będąc częścią imperium osmańskiego, wybrzeże Algierii było używane przez piratów jako ich baza. Ten proceder zakończyła inwazja francuska w roku 1830, po której nastąpiło zajęcie całego kraju, zakończone w roku 1847. W roku 1881 Algieria Francuska została włączona do Francji jako terytorium zamorskie; rozpoczął się masowy napływ osadników francuskich. W roku 1954 wybuchło powstanie zbrojne – wojna o niepodległość Algierii pod kierownictwem Frontu Wyzwolenia Narodowego (FLN). Sytuację skomplikowało odkrycie w 1956 bogatych złóż ropy naftowej oraz działalność OAS – francuskiej organizacji terrorystycznej, domagającej się zachowania władzy francuskiej. Na mocy układu z Evian Francja (prezydent Charles de Gaulle) uznaje niepodległość Algierii.

W niepodległej Algierii socjalistyczny FLN stał się jedyną legalną partią. Urząd prezydenta objął Ben Bella, a po wojskowym zamachu stanu w 1965 – Huari Bumedien. Algieria znacjonalizowała firmy naftowe i przyłączyła się do Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM). Po śmierci Bumediena w 1978 urząd prezydenta objął Szadli Bendżedid. Nowa, demokratyczna konstytucja, uchwalona w 1989 roku, spowodowała chaos polityczny. Olbrzymie poparcie społeczne uzyskał islamistyczny Islamski Front Ocalenia (FIS), który w roku 1990 wygrywa wybory komunalne i regionalne. Po wygranej pierwszej turze wyborów parlamentarnych w roku 1991 doszło do reakcji wojska i zwolenników państwa laickiego: FIS został zdelegalizowany, a wybory unieważnione. W latach 90. XX wieku trwała wojna domowa – dochodziło do masakr ludności cywilnej, organizowanych przez fundamentalistów islamskich, ale także spowodowanych przez reakcje władz.

W styczniu 2000 rozwiązała się Islamska Armia Ocalenia, zbrojne skrzydło Islamskiego Frontu Ocalenia (FIS), a wielu jej bojowników poddało się w zamian za amnestię.

[edytuj] Gospodarka

Algieria należy do eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego wydobywanych na Saharze i transportowanych rurociągami do portów: Arziw, Dżidżili i Bidżaja. Ponadto wydobycie fosforytów, cynku, ołowiu, miedzi, węgla kamiennego, soli kamiennej, gipsu, rtęci (4. miejsce na świecie w wydobyciu), uranu i rud żelaza, Elektrownie opalane ropą i gazem; elektrownie atomowe. Przemysł rafineryjny, środków transportu, metalowy, elektroniczny, cementowy i chemiczny; rzemiosło. Uprawa zbóż, oliwek, winorośli, pomarańcz, mandarynek i pomidorów. Hodowla owiec, kóz, wielbłądów, bydła; rybołówstwo. Transport samochodowy i kolejowy; żegluga kabotażowa. Handel z Francją, Włochami, Niemcami, USA, Hiszpanią.

• PKB 7100 USD na osobę (2008)
• bezrobocie: 12,9% (2008)
• 23% ludności poniżej poziomu ubóstwa.
• na osobę przypada 713 kilowatogodzin
• 114 telefonów na 1000 osób
• 16 użytkowników Internetu na 1000 osób.
• 1000 osób na 1 lekarza
• 513 osób na łóżko szpitalne

[edytuj] Ludność

• Przyrost naturalny: 1,22% (2005)
• Śmiertelność niemowląt: 32,16 na 1000 żywych narodzin
• Średnia długość życia: 73 lata
• Religia: islam – 99% (głównie sunnici, ale też ibadyci- 1-2%)
• analfabetyzm: 30%

[edytuj] Zobacz też

• System bankowy w Algierii

[edytuj] Bibliografia

• Algieria : badania 1987-1988.red. Eligiusz Dworaczyński. Wykopaliska archeologiczne-Algieria. Materiały Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej. Kraków Biblioteka Międzynarodowego Centrum Kultury. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PKZ, 1988
• Barska Anna: Konflikt kulturowy w społeczeństwie algierskim w drugiej połowie XX wieku. Opole. Wydawnictwo UO, 1998.
• Dobosiewicz Zbigniew: Algieria dnia dzisiejszego. Warszawa : Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1971.
• Égretaud Marcel: Algieria. Warszawa : Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1958.
• Frazik Józef Tomasz: Arabska architektura Tunezji, Algierii, Maroka oraz mauretańskiej Hiszpanii. Kraków : Wydawnictwo PK, 1993.
• Jałowiecki Bohdan: Procesy rozwoju społecznego współczesnej Algierii. Warszawa ; Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1978.
• Kasznik-Christian Aleksandra: Między Francją a Algierią. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydaw., 1977.
• Kasznik-Christian Aleksandra: Algieria. Warszawa : Wydawnictwo TRIO, 2006.
• Kasznik-Christian Aleksandra: Wojna algierska 1954-1962. Łódź : Wydawnictwo Ibidem, 2001.
• Krasicki Ignacy: Współczesna Algieria. Warszawa : Krajowa Agencja Wydawnicza, 1978.
• Matosek Stanisław: Algieria. Warszawa : Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1976.
• Nostitz-Jackowska Anna: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna. Warszawa : Krajowa Agencja Wydawnicza, 1979.
• Rekłajtis Elżbieta: Rozwój szkolnictwa w Algierii. Warszawa : Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1968.
• Rostafiński Józef: Świat i ludzie Algieru. Kraków. nakł. Księgarni G. Gebethnera i Sp., 1896.
• Roy Jules: Wojna w Algierii. Warszawa : Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1961
• Szafar Tadeusz: Algierii droga do niepodległości. Warszawa. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972.

p • d • e Państwa Afryki Algieria  • Angola  • Benin  • Botswana  • Burkina Faso  • Burundi  • Czad  • Demokratyczna Republika Konga  • Dżibuti  • Egipt  • Erytrea  • Etiopia  • Gabon  • Gambia  • Ghana  • Gwinea  • Gwinea Bissau  • Gwinea Równikowa  • Kamerun  • Kenia  • Komory  • Kongo  • Lesotho  • Liberia  • Libia  • Madagaskar  • Malawi  • Mali  • Maroko  • Mauretania  • Mauritius  • Mozambik  • Namibia  • Niger  • Nigeria  • Republika Południowej Afryki  • Republika Środkowoafrykańska  • Republika Zielonego Przylądka  • Rwanda  • Senegal  • Seszele  • Sierra Leone  • Somalia  • Suazi  • Sudan  • Tanzania  • Togo  • Tunezja  • Uganda  • Wybrzeże Kości Słoniowej  • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca  • Zambia  • Zimbabwe Terytoria zależne Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego • Majotta • Reunion • Święta Helena Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Sahara Zachodnia  • Somaliland Integralne części państw położonych poza Afryką Ceuta (część Hiszpanii) • Isla de Alborán (część Hiszpanii) • Isla del Perejil (część Hiszpanii) • Islas Chafarinas (część Hiszpanii) • Madera (część Portugalii) • Melilla (część Hiszpanii) • Peñón de Alhucemas (część Hiszpanii) • Peñón de Vélez de la Gomera (część Hiszpanii) • Sokotra (część Jemenu) • Wyspy Kanaryjskie (część Hiszpanii) • Wyspy Rozproszone (część Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych) • Wyspy Selvagens (część Portugalii)

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Liga Państw Arabskich Algieria • Arabia Saudyjska • Autonomia Palestyńska • Bahrajn • Dżibuti • Egipt • Irak • Jemen • Jordania • Katar • Komory • Kuwejt • Liban • Maroko • Mauretania • Oman • Somalia • Sudan • Syria • Tunezja • Zjednoczone Emiraty Arabskie p • d • e Unia Afrykańska Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Sahara Zachodnia • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca • Zambia • Zimbabwe p • d • e Organizacja Państw Eksportujących Ropę Naftową (OPEC) Arabia Saudyjska • Algieria • Angola • Ekwador • Indonezja • Irak • Iran • Katar • Kuwejt • Libia • Nigeria • Wenezuela • Zjednoczone Emiraty Arabskie