Wojska Powietrznodesantowe Federacji Rosyjskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rodzaju rosyjskich sił zbrojnych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wozduszno-diesantnyje wojska
Nikt, oprócz nas !
Большая эмблема Воздушно-десантных войск России.png
Godło WDW
Historia
Państwo  ZSRR
 Rosja (od 1991)
Sformowanie 1930
Nazwa wyróżniająca Niebieskie Berety
Patron Św. Jerzy Zwycięzca
Tradycje
Święto 2 sierpnia
Dowódcy
Pierwszy Wasilij Głazunow
Obecny Władimir Szamanow
Działania zbrojne
Bitwa nad Chałchin-Goł
Wojna zimowa (1939-1940)
II wojna światowa
Powstanie węgierskie 1956
Inwazja na Czechosłowację w 1968
Radziecka interwencja w Afganistanie
Pucz Janajewa
Wojna w Osetii Południowej 1991-1992
I wojna czeczeńska
II wojna czeczeńska
Wojna w Osetii Południowej 2008
Organizacja
Dyslokacja Federacja Rosyjska
Podporządkowanie Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych FR
Rodzaj wojsk wojska powietrznodesantowe
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Skład 7 dywizja desantowo-szturmowa gw., 76 dywizja desantowo-szturmowa gw., 98 dywizja powietrznodesantowa gw., 106 dywizja powietrznodesantowa gw., 31 samodzielna brygada desantowo-szturmowa gw., 45 samodzielny pułk rozpoznawczy gw., 38 samodzielny pułk łączności
Rosyjscy spadochroniarze w 2005 roku

Wojska powietrznodesantowe Rosji ("Wozduszno-diesantnyje wojska" ros. Воздушно-десантные войска, ВДВ) – rosyjskie jednostki powietrznodesantowe będące częścią armii Federacji Rosyjskiej. Jest to elitarna formacja spadochroniarzy, będąca sukcesorką stworzonych w połowie lat 30. XX w. w ZSRR oddziałów powietrznodesantowych, intensywnie rozwijana w tym kraju w okresie przed i po II wojnie światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Michaił Tuchaczewski – twórca radzieckich wojsk powietrznodesantowych
Lata 30. XX w. Desant radzieckich spadochroniarzy z bombowca TB-3

Utworzenie i początki WDW[edytuj | edytuj kod]

Chociaż formowanie pierwszych jednostek powietrznodesantowych rozpoczęto w ZSRR w latach 30 XX w., ich idea narodziła się w tym kraju dużo wcześniej. Brała się ona z technologicznych aspiracji sowieckiej Rosji, która we wszelkiego rodzaju "nowinkach" pola walki, poszukiwała alternatywy dla odrzucanego tradycyjnego modelu armii zachodnich i przedwojennej armii carskiej.

Niewielkie grupy czerwonoarmistów przerzucano samolotami na pole walki już w latach 20. w Azji Środkowej podczas walk z basmaczami. 2 sierpnia 1930 dokonano pod Woroneżem pierwszego w historii ZSRR desantu spadochronowego. Z zakupionego we Francji dwupłatowego bombowca Farman Goliath desantowano 12 skoczków-ochotników, którym 3 "polikarpowy" R-1 zrzuciły następnie 6 zasobników z bronią[1].

Idea użycia w walce piechoty zrzucanej na spadochronach z samolotów na tyłach wroga, pochodziła od teoretyków-wizjonerów ze środowisk oficerów lotnictwa i wojsk lądowych. Ich najwybitniejszym przedstawicielem był marsz. Michaił Tuchaczewski i to właśnie jego uważa się dzisiaj za twórcę radzieckich wojsk powietrznodesantowych. Pierwszą jednostkę powietrznodesantową utworzono w marcu 1931 na terenie podległego mu Leningradzkiego Okręgu Wojskowego[2][3]. Eksperymentalna i nieetatowa jednostka nosiła nazwę Oddział Spadochronowo-Desantowy (Paraszutno-diesantnyj otriad – PDO), liczyła 164 żołnierzy, była w pełni zmotoryzowana i posiadała własne wsparcie 2 tankietek (T-27), 3 samochodów pancernych oraz artylerii w postaci moździerzy. Do wyłącznej dyspozycji oddziału znajdowało się 12 samolotów TB-1 i 10 maszyn R-5[4]. Wkrótce jednostka otrzymała nazwę 3 Zmotoryzowany Oddział Powietrznodesantowy.

Radzieckie podejście do operacji powietrznodesantowych od samego ich zarania różniło się od tego jakie przyjęto w Europie Zachodniej. Tuchaczewski postawił na samodzielne jednostki kombinowane z własnym transportem i wsparciem, dysponującymi stosunkowo dużą siłą ognia. Tymczasem w Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA siły powietrznodesantowe składały się z jednostek o niewielkiej sile ognia i skromnych (albo żadnych) środkach transportowych.

W 1932 Rewolucyjna Rada Wojskowa podjęła decyzję o utworzeniu przy okręgach wojskowych lotniczodesantowych jednostek, podporządkowanych dowództwu sił lotniczych. W tym samym roku ukazała się pierwsza oficjalna charakterystyka radzieckich jednostek powietrznodesantowych. Miały to być mobilne, taktyczne siły, zdolne do szybkich uderzeń na cele o żywotnym znaczeniu dla nieprzyjaciela typu mosty, lotniska, składy, linie zaopatrzenia. Tuchaczewski wątpił by lekko uzbrojona piechota, operująca z daleka od swoich baz, była w stanie przez dłuższy czas operować na tyłach wroga. Uważał, że skoczkowie powinni być zrzucani nad lotniskami i innymi dogodnymi do lądowania miejscami, opanowywać je i przygotowywać do lądowania głównych sił z ciężkim sprzętem i zaopatrzeniem. W 1933 podjęto kolejny krok w kierunku rozbudowy radzieckich sił powietrznodesantowych. Leningradzki 3 Oddział został powiększony do stanu brygady (3 Lotnicza Brygada Specjalnego przeznaczenia – 3 ABON). Plany z tego samego roku zakładały utworzenie 29 batalionów powietrznodesantowych, przydzielonych do korpusów piechoty stacjonujących w całym ZSRR. W sumie miały one liczyć ok. 8 000 ludzi. Mniej więcej w tym okresie zaczęto też oficjalnie używać nazwy WDW.

Ukoronowaniem burzliwego rozwoju wojsk powietrznodesantowych w ZSRR w I połowie lat 30. były był wielkie manewry pod Kijowem w 1935 roku. Na lotnisko Browary, z 50 bombowców TB-1 i TB-3 osłanianych przez myśliwce, w dwóch rzutach zrzucono 1188 spadochroniarzy, którzy opanowali lotnisko i prowadzącą do niego drogę. Następnie na lotnisku wylądowały kolejne TB-3, które wysadziły 1765 żołnierzy regularnej piechoty, 1 czołg T-37, 10 dział i 6 ciężarówek. W ciągu niespełna 2 godzin lotnisko opanowało 3 000 żołnierzy, którzy następnie odparli "pozorowany atak nieprzyjaciela". Cała operacja wywarła olbrzymie wrażenie na zagranicznych obserwatorach wojskowych z Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Niemiec. Wielu z nich było zdumionych skalą ćwiczeń. Zastępca francuskiego szefa sztabu gen. Loiseau zauważył: "Europa Zachodnia pozostała daleko w tyle !"[5]. Francuzi dopiero dwa lata później zaczęli tworzyć pierwsze jednostki powietrznodesantowe w sile kompanii, Włosi ich śladem poszli w 1938, Anglicy pierwsze znaczące siły powietrznodesantowe stworzyli w 1940 roku. Obserwatorem ćwiczeń ze strony niemieckiej był płk. Kurt Student, który rok później stworzył w Niemczech hitlerowskich pierwszą jednostkę Fallschirmjäger[6].

Rozwój jednostek powietrznodesantowych w ZSRR przerwała wielka czystka rozpoczęta przez Stalina w roku 1937. W tym samym roku ich twórca i gorący orędownik – Tuchaczewski został z rozkazu Stalina oskarżony o spisek i rozstrzelany. Wielu dowódców WDW, w przeddzień II wojny światowej, rozstrzelano albo uwięziono. Szybki i ambitny proces rozbudowy sił powietrznodesantowych został zahamowany, jednak nie zatrzymano go całkowicie. W 1938 roku istniejące już trzy pułki spadochronowe zwiększono do stanu brygad i utworzono trzy dodatkowe jednostki w Moskiewskim OW w sile pułku. Zahamowano jednak całkowicie proces szkolenia w dużych operacjach desantowych i wstrzymano wszelkie prace projektowe w dziedzinie sprzętu.

Pierwsze użycie bojowe[edytuj | edytuj kod]

Spadochroniarze radzieccy w 1940

Chrzest bojowy WDW nastąpił w 1939 roku w Mongolii podczas konfliktu granicznego z Japonią. Trzy brygady – 201., 204., i 212. działały tam z powodu braku wystarczającej ilości samolotów, jako jednostki lekkiej piechoty. Jedna z nich, znajdująca się w odwodzie gen. Żukowa 212 brygada płk. Zatiewachina wzięła udział w bitwie nad rzeką Chałchyn-Goł, szturmując z sukcesem wzgórze Fui. Również jako lekką piechotę użyto spadochroniarzy w wojnie z Finlandią w 1939-1940. Armia Czerwona przeprowadziła wówczas niewielkie desanty spadochronowe – zrzucano m.in. skoczków przebranych w fińskie mundury, jednak w sile nie większej niż pluton. Ogólnie, spadochroniarze w wojnie fińskiej, podobnie jak i inne jednostki radzieckie, wykazali szokujący brak przygotowania bojowego. Po raz trzeci spadochroniarze WDW weszli do akcji w czerwcu 1940 w Rumunii. W maju 1940 Niemcy przeprowadzili na Zachodzie kilka udanych operacji powietrznodesantowych wspierających atak wojsk lądowych (m. in. zdobyli w Belgii fort Eben-Emael). Stalin chciał "popisać się" przed Hitlerem czymś podobnym – szybka operacja w stylu "blitzkriegu" oparta na uderzeniu sił zmotoryzowanych z towarzyszeniem desantów powietrznych miała również zatrzeć złe wrażenie po nieudolnie prowadzonej wojnie w Finlandii. 28 czerwca na północ od Białogrodu zrzucono 204 brygadę WDW z zadaniem opanowania miasta. Jednostka po 12 km. marszu wykonała zadanie. 30 czerwca na Izmaił zrzucono 201 brygadę (bezpośrednio na miasto), która zajęła je bez walki. W operacji w Mołdawii użyta została również 214 brygada, która jednak nie wzięła udziału w walkach pozostając w odwodzie dowództwa sił lotniczych. Operacje powietrznodesantowe w Rumunii nie były prawdziwym testem bojowym, gdyż wojska radzieckie nie napotkały oporu. Jednak ich sukces zachęcił naczelne dowództwo radzieckie do zwiększenia ich stanu i dalszego rozwoju. W kwietniu 1941 istniejące pięć brygad przekształcono w korpusy powietrznodesantowe, po trzy brygady każdy. Każdy z korpusów wyposażony był we własny batalion czołgów, eskadrę lotniczą i artylerię. Ich dowódcy podlegali bezpośrednio ministrowi obrony, a wiec WDW uzyskały samodzielność. Na papierze, miały stanowić potężną siłę, liczącą ok. 100 000 żołnierzy[7].

Wojna z III Rzeszą[edytuj | edytuj kod]

Flaga radzieckich WDW

Niemiecka inwazja na ZSRR 22 czerwca 1941, jak wiadomo, zaskoczyła zupełnie Armię Czerwoną. Niemiecki atak sparaliżował również radzieckie wojska powietrznodesantowe. Wielkie bombowce TB-3 – podstawowy ich środek transportu – były łatwym celem dla Luftwaffe. Korpusy powietrznodesantowe zmuszone zostały do walki jako zwykła piechota. Pierwszym z nich, który wszedł do boju był V KPDS gen. Biezułego z Bałtyckiego OW. 28 czerwca uczestniczył on w składzie 27 Armii w próbie zlikwidowania niemieckiego przyczółka za Dźwiną w rejonie Dyneburga. Został rozbity przez czołgi 4 Grupy pancernej atakującej Leningrad. Również 28 czerwca do walki wszedł IV KPDS gen. Żadowa, który bezskutecznie usiłował zatrzymać natarcie 3 dyw. panc. Wermachtu nad Berezyną. Korpus został rozbity, a jego niedobitki wycofały się pod Moskwę. Najcięższe walki WDW toczyły na Ukrainie. I, II i III KPDS uczestniczyły tam w desperackiej próbie obrony Kijowa. Tylko jeden z nich – III-ci, uniknął zagłady w kotle kijowskim. Został wycofany z miasta z zadaniem obrony Konotopu i przekształcony w 87 dyw. piech. W ciągu kilku pierwszych tygodni 1941 radzieckie wojska powietrznodesantowe w praktyce przestały istnieć. W październiku resztki V korpusu (uzupełnione 10 i 201 brygadą) zostały przerzucone drogą lotniczą do Orła, gdzie włączyły się do obrony miasta.

Stawka już w sierpniu 1941 przystąpiła do odbudowy WDW. Do grudnia odtworzono od podstaw rozbite pięć korpusów, a ocalałe z czerwcowego pogromu niedobitki przekształcono w sześć samodzielnych brygad. We wrześniu utworzono również niezależne od lotnictwa dowództwo WDW podporządkowane bezpośrednio ministrowi (ludowemu komisarzowi) obrony. Wskutek szczupłości posiadanych lotniczych środków transportu, zmieniono jednak ich zadania. Zawężono je do współpracy z wojskami lądowymi w lokalnych operacjach, rajdów na tyły wroga celem niszczenia ich linii zaopatrzenia i różnych ważnych obiektów, wspomagania oddziałów partyzanckich i misji specjalnych. Z zadań tych WDW dość dobrze wywiązały się we wrześniu i grudniu 1941 w czasie walk o Odessę i Sewastopol jako wsparcie radzieckich desantów morskich. Ich sukces był powodem utworzenia przy Flocie Czarnomorskiej niedużych oddziałów powietrznodesantowych.

Pierwsza poważniejsza operacja WDW w czasie II wojny światowej miała miejsce w grudniu 1941 podczas bitwy o Moskwę. W nocy 14/15 grudnia pod Tierjajewą Słobodą, na tyły wycofujących się przed naporem Frontu Kalinińskiego niemieckich wojsk, zrzucono batalion radzieckich spadochroniarzy (415 ludzi). W ciągu 10-dniowego rajdu zniszczyli oni 29 mostów i wielokrotnie atakowali niemieckie pociągi i kolumny wojskowe. Ich sukces, w gruncie rzeczy mało istotny dla przebiegu całości walk, zachęcił dowództwo radzieckie do zwiększenia roli WDW w operacjach frontowych.

Mapa bitwy pod Moskwą z zaznaczonym desantem spadochronowym pod Wiaźmą przeprowadzonym w styczniu 1942 roku
Kocioł demiański – największe i najkrwawsze pole bitwy radzieckich WDW podczas II wojny światowej

W styczniu 1942, podczas ambitnej ofensywy radzieckiej, mającej okrążyć niemiecką Grupę Armii "Środek", przeprowadzono cztery operacje powietrznodesantowe. W ciągu dwóch nocy poprzedzających rozpoczęcie ofensywy (5 stycznia), planowano przerzucić w rejon ważnego węzła komunikacyjnego Miedyń 1850 ludzi z zadaniem przerywania niemieckich linii komunikacyjnych i dróg zaopatrzenia. Główne siły desantu miały lądować na lotnisku Fatjanowo, które wcześniej mieli zając spadochroniarze. Operacja ta nie osiągnęła swoich celów – na skutek silnego ognia niemieckiej artylerii p.lot. duża część spadochroniarzy uległa rozproszeniu podczas zrzutu, a niektóre samoloty zmuszone były zawrócić do bazy ze spadochroniarzami na pokładzie. Lotnisko, które miało posłużyć do wysadzenia głównych sił nie zostało zdobyte. Pomimo tego niepowodzenia, podobną operację przeprowadzono w połowie stycznia w rejonie Wiaźmy i pobliskie lotnisko Znamienka. 18 stycznia, 452 spadochroniarzy zrucono pod Znamienką. Na skutek złej pogody i niedoświadczonych pilotów zrzut uległ dużemu rozproszeniu. Nie udało się zdobyć dobrze bronionego lotniska. Główne siły desantu wylądowały więc na prowizorycznie przygotowanym lądowisku koło Plesniewa. Pomiędzy 20 i 22 stycznia wylądowało tu 1100 żołnierzy regularnej piechoty. Byli to jednak w większości rekruci, nie potrafiono odnaleźć zasobników, niemiecka obrona była dobrze zorganizowana, a sami Rosjanie dysponowali słabym rozpoznaniem sił przeciwnika. W dwóch kolejnych próbach nie udało się zając lotniska w Znamience, nie wysadzono ważnego mostu na Ugrze. Kilka rozbitych, niedużych garnizonów i placówek niemieckich, okupionych stosunkowo dużymi stratami było jedynym efektem tej operacji. Pod koniec stycznia 1942, na osobisty rozkaz Stalina przeprowadzono największą podczas tej wojny radziecką operację powietrznodesantową. Na zachód od Wiaźmy postanowiono zrzucić IV KPDS, pozostający od czasu czerwcowego pogromu w rezerwie. Miał on za zadanie utworzenia połączenia pomiędzy 33 A atakującą od północy i I KKGw nacierającym od południa i tym samym odcięcie Niemcom drogi na Zachód. Za główny cel zrzutu i bazę desantu wybrano Kaługę. Operacja rozpoczęta 27 stycznia i prowadzona w kilku rzutach do 1 lutego zakończyła się niepowodzeniem z powodu złego rozpoznania, braku odpowiedniej ilości środków transportowych, rozproszenia skoczków i zasobników ze sprzętem (większości nie odnaleziono). Rosjanom nie udało się zdobyć Wiaźmy, a próby zamknięcia Niemców w kotle zakończył udany kontratak niemieckiej 11 dyw. panc. i 106 dyw. piech. w dniu 11 lutego. 16 lutego w rejonie Wiaźmy przeprowadzono kolejny desant siłami jednego batalionu z 204 brygady. Spadochroniarze wylądowali w kotle rżewskim z zadaniem wsparcia odciętych żołnierzy 29 armii. W rejonie walk zrzucono tylko 312 spadochroniarzy (reszta samolotów nie odnalazła wyznaczonych miejsc zrzutu) z czego udało się zebrać tylko 166. Garstka ta nie mogła mieć wpływu na bieg walk i 22 lutego wyszła wraz z niedobitkami radzieckimi z kotła. Pomiędzy 17 a 23 lutego 1942, w rejonie Żełania (30 km. na południe od Wiaźmy) przeprowadzono kolejną operację powietrznodesantową. Miała ona wesprzeć ofensywę 49 A i 50 A na Juchnow. W ciągu tygodnia zrzucono 7 300 spadochroniarzy z IV KPDS, z czego zebrano ok. 5 000 żołnierzy. Pomimo dostarczanego drogą lotniczą zaopatrzenia, wykrwawili się oni w ciągu kilkutygodniowych walk o kontrolę nad szosą warszawską i w początkach kwietnia, zdolność bojową zachowało jedynie 500 spadochroniarzy. Zostali oni ostatecznie rozbici podczas niemieckiej operacji "Hanower" w czerwcu 1942. We wszystkich czterech operacjach powietrznodesantowych w rejonie Wiaźmy, przeprowadzonych w pierwszych miesiącach 1942 roku Rosjanie użyli 14 000 żołnierzy zrzuconych na spadochronach lub przerzuconych samolotami. Ocalało z nich mniej niż 2 000, w głównej mierze trafiając do niemieckiej niewoli lub przyłączając się do oddziałów partyzanckich[8].

Jednocześnie z walkami pod Wiaźmą, bardziej na północ, Rosjanie przeprowadzili kolejną ofensywę, która zakończyła się zamknięciem w kotle pod Demiańskiem szesnastu dywizji niemieckiej 16 A. Również i w tej operacji użyto spadochroniarzy WDW. Odtworzony od podstaw I KPDS miał niepostrzeżenie, poruszając się na nartach przekroczyć linie niemieckie i wziąć do niewoli dowódcę sił niemieckich – gen. von Brockdorff-Ahlefeldta oraz zająć lądowiska koło Demiańska. W ciągu dziesięciu kolejnych nocy (w małych grupach, aby pozostać niezauważonymi) pomiędzy 6 a 16 czerwca do kotła przeniknęły trzy brygady korpusu. Niemcy, po nieustannych zrzutach zaopatrzeniowych radzieckich samolotów w końcu zorientowali się, że mają nieproszonych gości i nie dali się zaskoczyć. Dwa radzieckie ataki na życiodajne dla Niemców lądowiska w rejonie Demiańska zostały odparte z dużymi stratami dla spadochroniarzy. Tak dużej ilości żołnierzy, tak daleko od własnych linii, Rosjanie nie byli w stanie skutecznie zaopatrywać. Wykrwawieni spadochroniarze podjęli dwie próby przebicia się do własnych linii – 28 i 29 marca. Obydwie były nieudane i okupione dużymi stratami. Rozbici ostatecznie 29 marca przez oddziały dywizji SS Totenkopf, małymi grupami przedzierali się na wschód. Z 7 500 spadochroniarzy użytych w tej akcji ocalało 900, t. j. straty wyniosły blisko 90%[9]. Była to największa i najbardziej krwawa operacja WDW w czasie tej wojny. Niepowodzenie operacji demiańskiej spowodowało, że dowództwo radzieckie przez blisko rok nie przeprowadzało żadnych większych operacji powietrznodesantowych. Istniejące formacje WDW skierowano na front, wykorzystując je jako zwykłą piechotę (zmieniono nawet ich nazwy z korpusu powietrznodesantowego na dywizja piechoty). Kilka samodzielnych brygad, w niewielkich grupach żołnierzy, wykorzystywane było głównie jako wsparcie oddziałów partyzanckich na Ukrainie i Białorusi.

We wrześniu 1943 dowództwo radzieckie zdecydowało się na przeprowadzenie kolejnej dużej operacji powietrznodesantowej, ostatniej, radzieckiej w II wojnie światowej. W nocy 24/25 września zrzucono pod Bukrinem za Dnieprem trzy brygady WDW (w sumie 4 575 spadochroniarzy) z zadaniem uchwycenia przyczółków na lewym brzegu. W skutek mylnego rozpoznania (cześć oddziałów zrzucono na pozycje doborowych jednostek niemieckich, ponad 200 spadochroniarzy omyłkowo zrzucono na brzegu opanowanym przez Armię Czerwoną) i rozproszenia zrzutu desant zakończył się niepowodzeniem już w pierwszej fazie – podczas lądowania Niemcy zabili lub wzięli do niewoli 900 spadochroniarzy. W ciągu następnych kilku dni blisko połowa skoczków zginęła lub dostała się do niewoli (2200)[10]. Reszta, w listopadzie wzięła udział w poszerzaniu przyczółka pod Czerkasami. Do końca wojny żołnierzy WDW używano jako zwykłej piechoty. Na małą skalę żołnierzy WDW użyto także w czasie wojny z Japonią podczas operacji kwantuńskiej. Pomiędzy 16 a 27 sierpnia 1945 w ponad dwudziestu niedużych desantach użyto 17 tys. spadochroniarzy przerzucanych na lub za linię frontu głównie za pomocą lądujących na lotniskach samolotów Li-2.

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Załadunek radzieckich spadochroniarzy do Iłów-76
Radzieccy spadochroniarze w Kabulu – 1986 rok

Pomimo porażek w okresie wojennym, sukcesy sił powietrznodesantowych na zachodnim teatrze działań wojennych powstrzymały dowództwo radzieckie od ich likwidacji w ZSRR. Jednak od 1946 roku aż do śmierci Stalina w 1953 pozostawały one w odwodzie strategicznym naczelnego dowództwa i funkcjonowały w ramach wojsk lądowych. W czasie odwilży 1956 podporządkowano je Sztabowi Generalnemu, a w 1964 ministrowi obrony. Po raz pierwszy po II wojnie światowej radzieckie WDW zostały użyte w czasie tłumienia rewolucji na Węgrzech w 1956. W operacji "Wicher" (interwencja radziecka na Węgrzech) wzięły udział dwa pułki (114 i 381) ze 31 dyw. powietrznodesantowej gw., które w dniach 30 października – 4 listopada opanowały lotnisko i garnizon w Veszpremie. Dwa kolejne pułki (80 i 108) z 7 dyw. powietrznodesantowej gw. brały udział w zdobyciu Budapesztu (4-10 listopada). W sumie straty WDW podczas operacji węgierskiej zamknęły się liczbą 97 zabitych i zaginionych i 265 rannych[11]. Radzieckie dowództwo wysoko oceniło udział spadochroniarzy w tej operacji (zupełnie nie dostrzegając, że użyło doborowych jednostek przeciwko głównie grupom uzbrojonych cywili). Ocena ta, oraz rozwój lotniczych środków transportowych i różnego rodzaju ogniowych środków wsparcia piechoty, spowodowały, że w ZSRR zaczęto ponownie przypisywać im ważną rolę w przyszłych konfliktach. We wrześniu 1967 radziecki sztab generalny zorganizował olbrzymie ćwiczenia wojsk WDW, połączone z największymi w powojennej historii ZSRR manewrami "Dniepr". W ich trakcie, w ciągu zaledwie 22 min. zrzucono na spadochronach całą dywizję powietrznodesantową (76 gw.) – 8 tys. spadochroniarzy wraz z działami samobieżnymi ASU-57. Był to największy desant spadochronowy od czasów alianckiej operacji pod Arhnem w 1944. W sierpniu 1968 radzieckie WDW zostały kolejny raz użyte do przywracania "porządku" w obozie socjalistycznym – wzięły udział w pacyfikacji Czechosłowacji. W operacji o kryptonimie "Dunaj" użyto 7 dyw. powietrznodesantowej, która 21 sierpnia opanowała Pragę, lądując na podmiejskim lotnisku Ruzyně. Oddziały nie napotkały żadnego oporu ze strony armii czechosłowackiej, a ich straty wyniosły jedynie 11 zabitych i 87 rannych[12]. W czasie wojny Jom Kipur w 1973 w stan podwyższonej gotowości postawiono trzy dywizje WDW, które miały posłużyć jako siły interwencyjne. Nie jest jasne, czy Kreml poważnie rozważał wysłanie spadochroniarzy na Bliski Wschód, jednak mobilizację przeprowadzono ostentacyjnie – tak by nie uszła uwadze amerykańskiego wywiadu. Radzieccy "doradcy" z WDW brali nieoficjalny udział w konflikcie somalijsko-etiopskim (1977-1978), nadzorując udany desant sił kubańskich na tyły Somalijczyków pod Dżidżigą w marcu 1978 roku. Straty radzieckie w tej operacji wyniosły 14 zabitych[13]. W latach 1979-1989 żołnierze radzieckich WDW brali udział w interwencji radzieckiej w Afganistanie od dosłownie pierwszych do ostatnich jej godzin. Pierwsi żołnierze tej formacji znaleźli się w Bagramie już 7 lipca 1979 działając w ramach tzw. "batalionu muzułmańskiego" – specjalnej jednostki utworzonej ze spadochroniarzy pochodzenia tadżyckiego i uzbeckiego (którzy nie rzucali by się w oczy swoim europejskim wyglądem). 27 grudnia 1979 żołnierze tego batalionu wzięli udział w szturmie pałacu prezydenta Amina, a 15 lutego 1989 kompania WDW była ostatnią jednostką która przechodząc przez most na granicznej Amu-darii opuściła Afganistan. W okresie po między tymi datami oddziały WDW brały udział w każdej większej operacji wojsk radzieckich w Afganistanie, m.in. wieloletnich walkach w dolinie Panczsziru, operacjach: "Magistrala" i "Tajfun". Najsłynniejszą jednostką WDW walczącą w Afganistanie był 345 wydzielony pułk spadochronowy. Największa operacja powietrznodesantowa radzieckich WDW w Afganistanie miała miejsce w maju 1982 roku w czasie ofensywy "Panczszir-82", kiedy na tyły mudżahedinów zrzucono na spadochronach lub wydesantowano ze śmigłowców 4 000 żołnierzy. Była to najbardziej udana operacja radziecka w Panczszirze (w sumie przeprowadzono ich aż 13), która doprowadziła do krótkotrwałego wyparcia oddziałów Massuda z całej doliny. W latach 1988-1992 oddziały WDW brały udział w konflikcie etnicznym o Górski Karabach. W kwietniu 1989 na rozkaz Gorbaczowa tłumiły w Tbilisi rozruchy Gruzinów, a w styczniu 1991 w manifestacje niepodległościowe w Wilnie. Kilka miesięcy później odegrały istotną rolę w puczu Janajewa w sierpniu 1991. Były to ostatnie "akcje" radzieckich WDW. Dwaj czołowi politycy "jelcynowskiej Rosji" – Paweł Graczow i Aleksander Lebiedź wywodzili się z jednostek WDW.

Rosyjskie WDW[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze rosyjskich WDW i U.S. Army w Bośni w ramach sił IFOR w 1996 roku
Rosyjscy spadochroniarze w Czeczenii w 2000 roku
Wojna w Osetii Południowej i Abchazji w 2008 roku. Kolor niebieski – kierunki działania wojsk rosyjskich w składzie których znajdowały sie oddziały WDW
Pokaz sprawności rosyjskich spadochroniarzy

W chwili upadku ZSRR (1991) radzieckie WDW liczyły siedem dywizji (7, 76, 98, 103, 104 i 106 gwardii oraz 242 szkolna) oraz jedenaście samodzielnych brygad (11, 13, 21, 23, 36, 37, 38, 40, 56, i 83 powietrznodesantowe oraz 35 desantowo-szturmowa) rozlokowanych na terenie całego ZSRR. Było to blisko 77 000 żołnierzy – dwukrotnie więcej niż wszystkie pozostałe jednostki powietrznodesantowe na świecie razem wzięte[14]. Po rozpadzie ZSRR (1991) i porażce stworzenia wspólnych sił zbrojnych w ramach WNP (1993), siły WDW uległy poważnemu uszczupleniu. Część jednostek znalazła się w ramach nowo powstałych sił zbrojnych Ukrainy, Białorusi, Uzbekistanu i Kazachstanu.

Rosyjskie WDW zostały użyte w czasie wojny w Jugosławii w latach 1991-1999 w ramach międzynarodowych sił IFOR (od 1994) i SFOR (od 1996). Ich najsłynniejszą akcją był zajęcie w czerwcu 1999 roku przez 98 batalion gw. lotniska Slatina koło Prisztiny. Pomimo ambitnych założeń[15], okazała się to być jednak czysto symboliczna operacja, która w gruncie rzeczy zamanifestowała tylko sprzeciw i bezsilność Rosji po rozpoczęciu bombardowań Jugosławii przez NATO. W latach 1999-2002 rosyjscy spadochroniarze w sile brygady pełnili misję pokojową w ramach jednostek KFOR w Kosowie. Jednostki WDW od 1992 służyły w ramach 14 A w Mołdawii, pełniąc rolę sił stabilizacyjnych w Naddniestrzu. Podobną rolę odegrały w czasie wojny w Osetii Południowej w latach 1991-1992.

Rosyjscy spadochroniarze uczestniczyli również w obydwu wojnach w Czeczenii. Brali udział w I i II szturmie Groznego – w 1994 i 1999 roku. Ich obecny dowódca - gen. Władimir Szamanow, właśnie podczas drugiego konfliktu czeczeńskiego zyskał złą sławę przestępcy wojennego[16]. Najsłynniejszym epizodem walk rosyjskich spadochroniarzy w Czeczeni jest bój o wzgórze 776 stoczony przez 6 komp. 104 pułku 76 dyw. gw. w dniach 29 lutego - 3 marca 2000. Kompania broniąc wejścia do Wąwozu Arguńskiego przed bojownikami Basajewa i Chattaba (ich liczebność Rosjanie oceniają na 2 500 ludzi) straciła w ciągu trzydniowych walk 84 ze 104 żołnierzy (80%).

W nocy z 8 na 9 sierpnia 2008 roku, 76 dywizja desantowo-szturmowa gw. działająca w składzie 58 A. wylądowała w Cchinwali jako wsparcie rosyjskich sił pokojowych w Osetii Płd. Rosyjskie Ministerstwo Obrony poinformowało również o planach wysłania w rejon konfliktu 98 dywizji powietrznodesantowej gw. i 45 samodzielnego pułku rozpoznawczego gw. Wsparcie w postaci oddziałów 7 dywizji desantowo-szturmowej gw. (trzy bataliony i jeden pułk) otrzymała również pomiędzy 8 a 10 sierpnia Abchazja. Oddziały te zostały przerzucone do na teren republiki przy pomocy okrętów desantowych Floty Czarnomorskiej. 11 sierpnia spadochroniarze ci weszli z terytorium Abchzaji (nie byli częścią sił pokojowych) na teren Gruzji i bez walki zajęli bazę wojskową w Senaki. Od 13 sierpnia oddziały 76 dywizji rozpoczęły okupację gruzińskiego miasta Gori. 14 sierpnia gen. Wiaczesław Borisow, z-ca dowódcy WDW ds. szkolenia powietrznodesantowego, zapowiedział, że oddziały 76 dywizji rozpoczęły wycofywanie się z Gorii[17][18].

Obecnie rosyjskie wojska powietrznodesantowe pozostają jedną z najbardziej elitarnych formacji bojowych na świecie. Są również najliczniejsze spośród tego rodzaju wojsk – składają się na nie dwie dywizje powietrznodesantowe, dwie dywizje desantowo-szturmowe oraz trzy samodzielne brygady i dwa samodzielne pułki. W sumie jest to 35 000 ludzi[19].

Od 1991 są samodzielnym rodzajem wojsk sił zbrojnych FR pozostającym w odwodzie naczelnego dowódcy sił zbrojnych (prezydenta FR). Ich głównym celem jest "ochrona interesów Rosji i życia jej obywateli zarówno na terytorium kraju jak i po za jego granicami". Na polu walki, zarówno jako samodzielne jednostki jak i w ramach zgrupowań sił lądowych, mają za zadanie "osłanianie skrzydeł i wyłomów podczas operacji bojowych, walkę z taktycznymi desantami powietrznymi przeciwnika, przeprowadzanie desantów na tyłach i skrzydłach przeciwnika oraz wykonywanie różnych innych zadań, wymagających mobilności i szybkości działania, zwłaszcza w konfliktach lokalnych"[19].

Od 2003 niektórzy żołnierze pełnią w WDW służbę kontraktową, co jest elementem prób uzawodowienia armii rosyjskiej (od końca 2003 w pełni zawodową jednostką jest 76 dyw. desantowo-szturmowa gw., a od 2006 98 dywizja powietrznodesantowa gw. i 31 samodzielna brygada desantowo-szturmowa gw.). W 2010 roku 20% szeregowych WDW służyło jako żołnierze kontraktowi[19]. Od 2008 roku służbę w WDW mogą pełnić również kobiety i to jako oficerowie, o ile ukończą wyższą uczelnię wojskową (kształci je również uczelnia w Riazaniu)[20].

Skład i dyslokacja rosyjskich WDW (2009)[21]:

  • Russian 7th Airborne Division patch.svg 7 dywizja desantowo-szturmowa gw. (Noworosyjsk)
  • Russian 76th Airborne Division patch.svg 76 dywizja desantowo-szturmowa gw. (Psków)
  • Russian 98th Airborne Division patch.svg 98 dywizja powietrznodesantowa gw. (Iwanowo)
  • Russian 106th Airborne Division patch.svg 106 dywizja powietrznodesantowa gw. (Tuła)
  • 56 samodzielna brygada desantowo-szturmowa gw. (Kamyszyn)
  • Russian 31st Airborne Brigade patch.svg 31 samodzielna brygada desantowo-szturmowa gw. (Ulianowsk)
  • 11 samodzielna brygada desantowo-szturmowa (Ułan Ude)
  • Russian 45th Separate Reconnaissance Regiment patch.svg 45 samodzielny pułk rozpoznawczy gw. (Kubinka k. Moskwy)
  • 38 samodzielny pułk łączności (Miedwieżi oziera k. Moskwy)
  • Banner of the Russian Airborne Troops.png Dowództwo i sztab rosyjskich WDW (Moskwa, ul. Matrosskaja tiszyna nr 10)

Symbole rosyjskich WDW

Sprzęt[edytuj | edytuj kod]

Spadochron D-1 (wersja 5u)
Jedna z pierwszych prób desantowania ciężkiego sprzętu w latach 30. – tankietka T-27 podwieszona pod bombowcem TB-3
ASU-85 na rampie AN-12

O ile na świecie spadochron w latach 20. XX w. był już dość rozpowszechnionym wynalazkiem, w ZSRR wciąż pozostawał praktycznie nie znany. Po raz pierwszy Rosjanie użyli go w czasie I wojny światowej dopiero w lipcu 1917 roku, a do roku 1925 w Armii Czerwonej wykonano jedynie 65 skoków spadochronowych z balonu na uwięzi[22]. W 1927 rząd radziecki zakupił w USA kilkaset spadochronów marki Irvin, a w 1930 rozpoczęto rodzimą produkcję ich kopi PD-1 firmowanych nazwiskiem Michaiła Sawickiego. Kolejne jej wersje rozwojowe, zastąpiono w 1934 w pełni radziecką konstrukcją PŁ-3 projektu Nikołaja Łobanowa z kwadratową czaszą. Od 1929 projektowaniem sprzętu specjalnie dla wojsk powietrznodesantowych zajmowało się biuro konstrukcyjne Pawła Grochowskiego przy Naukowo-Badawczym Instytucie Sił Lotniczych. To właśnie w tym biurze narodził się, wykorzystywany do dzisiaj, pomysł desantowania skoczków przy pomocy statycznej liny desantowej do automatycznego otwierania spadochronów. Również zespół Grochowskiego podjął pierwsze udane próby desantowania sprzętu ciężkiego (podwieszanego pod kadłubem) takiego jak tankietki, haubice itp. Prace zespołu przerwała jego likwidacja w okresie wielkiej czystki lat 1937-1939. W 1946 roku utworzono w Moskwie Spadochronowy Instytut Inżynieryjno-Badawczy. Pierwszym powojennym spadochronem radzieckim był, również kwadratowy, PD-47 wprowadzony w 1948. W 1955 zastąpił go okrągłoczaszowy T-4, w 1959 wprowadzono D-1, a w 1969 D-5. Jego następcą był D-6, którego czwarta z kolei modyfikacja używana jest w WDW do dziś. Od 2006 roku zastępowany jest on spadochronem D-10. Pierwszym powojennym radzieckim spadochronem towarowym był PG-125-47, który zastąpił wojenny PG-8. Pod koniec lat 40. rozpoczęto w ZSRR pierwsze poważniejsze próby zrzucania za pomocą spadochronów cięższych ładunków umieszczonych na platformach, takich jak artyleria i pojazdy. Pod koniec lat 60. do użycia w wojskach powietrznodesantowych wprowadzono wieloczaszowy spadochron towarowy (MKS-350-9), który umożliwiał zrzucanie pojazdów bojowych (system "Kientawr"). Został on w 1976 roku zastąpiony systemem PRSM-915 "Rieaktawr", na który składał się jeden duży spadochron i rakietowy silnik hamujący, spowalniający siłą odrzutu prędkość opadania tuż nad ziemią.

Najnowszy pojazd bojowy rosyjskich WDW. Wprowadzony do uzbrojenia w 2006 roku lekki niszczyciel czołgów 2S25 Sprut-SD
BMD-4 – czwarty z kolei model pojazdów BMD, podstawowego transportera piechoty zanjdującego się na wyposażeniu WDW

Samolotami jakich początkowo używały jednostki radzieckie do desantowania skoczków były bombowce Tupolew TB-1 i Tupolew TB-3 oraz Polikarpow R-5. Były to jednak samoloty nieprzystosowane do zrzucania spadochroniarzy (skoczkowie z braku odpowiednio dużych drzwi czy luku, w pierwszej fazie desantu wychodzili na skrzydło, a następnie ześlizgiwali się z niego nad miejscem zrzutu) i zbyt cenne dla armii jako bombowce. W 1939 roku rozpoczęto w ZSRR produkcję licencyjnego Douglasa DC-3, którego wojskowa wersja w ZSRR otrzymała nazwę Li-2. Przez całą II wojnę światową, aż do końca lat 40. był to podstawowy samolot transportowy nie tylko oddziałów WDW, ale również całej Armii Czerwonej. Wykorzystywano również oryginalne "Dakoty" (w wersji wojskowej C-47), dostarczane w ramach "Lend Lease". W latach 40. i 50. do uzbrojenia WDW trafiły transportowe konstrukcje Iliuszyna - Ił-12 (od 1946) i Ił-14 (od 1953). Od 1947 uzupełniono je również kopiami amerykańskich "Superfortec" – Tu-4, które przystosowano do zrzucania aluminiowych kontenerów z ciężkim sprzętem (P-90). Od 1947 na wyposażeniu WDW znajduje anachroniczny An-2 wykorzystywany po dziś dzień jako maszyna szkoleniowa. Był to pierwszy samolot z serii konstrukcji Antonowa wykorzystywany przez radzieckich spadochroniarzy. Kolejne: An-8 i An-12, które weszły do eksploatacji w 1959 roku, dzięki tylnej rampie umożliwiały desantowanie ciężkich ładunków. W 1952 roku radzieckie WDW miały do swojej dyspozycji ok. 1000 samolotów. Flota ta w razie potrzeby (tj. wojny) mogła być wzmocniona maszynami "Aerofłotu"[23]. Pod koniec lat 60. WDW zaczęły używać jeden z najlepszych swoich samolotów - An-22. Zaprojektowany na zamówienie WDW wszedł do służby w 1967 roku i był jedną z największych maszyn transportowych na świecie (ustępując jedynie amerykańskiemu C-5 "Galaxy"), zdolną do przenoszenia czołgów i innego ciężkiego sprzętu. Ukoronowaniem marzeń radzieckich spadochroniarzy o pełnym zmechanizowaniu wojsk WDW był Ił-76 – pierwszy radziecki odrzutowiec transportowy. Wprowadzony w 1974 stał się podstawowym samolotem WDW i jest nią do dzisiaj. Jest w stanie na odległość 5 000 km. przenieść 225 spadochroniarzy wraz ze sprzętem ciężkim.

AKS-74 – podstawowa, ręczna broń strzelecka radzieckich, a następnie rosyjskich oddziałów WDW, opracowana specjalnie dla nich wersja AK-74

W 1932 armia radziecka, jako pierwsza na świecie zaczęła wykorzystywać szybowce desantowe. G-63 (17 żołnierzy i 500 kg. sprzętu) i G-64 (50 żołnierzy) biura konstrukcyjnego Pawła Grochowskiego były jednak konstrukcjami mało udanymi. Od września 1941 rozpoczęto produkcję seryjną pierwszych szybowców desantowych, były to RF-8 (Antonowa) i G-11 (Gribowskiego). W lecie 1942 rozpoczęto produkcję największego radzieckiego szybowca desantowego – KC-20. Kiepska jakość wykonania tych maszyn i priorytety dla produkcji samolotów, spowodowały, że maszyn tych wyprodukowano niewiele i były użyte w ograniczonym stopniu. Najbardziej udaną konstrukcją radziecką w tej dziedzinie był Jak-14, którego produkcję rozpoczęto w 1948 i który był ostatnim na świecie produkowanym seryjnie szybowcem bojowym. Ostatecznie z szybowców desantowych zrezygnowano w ZSRR na skutek złych doświadczeń anglo-amerykańskich z ich użycia podczas II wojny światowej.

Od połowy lat 50. radzieckie WDW zaczęły wykorzystywać pierwsze śmigłowce. Były to: największy produkowany wówczas na świecie Jak-24, mogący zabrać do 30 żołnierzy z wyposażeniem i wyposażony w tylną rampę załadunkową oraz o wiele bardziej udany Mi-4. Od 1964 radzieccy spadochroniarze zaczęli używać olbrzymiego Mi-6, pierwszego na świecie śmigłowca z napędem turbinowym, który wreszcie zapewnił im odpowiedni udźwig (60 żołnierzy i dwa działa ASU-57). W 1966 rozpoczęto w ZSRR seryjną produkcję Mi-8, który do dziś jest podstawowym śmigłowcem WDW (oraz całej armii rosyjskiej). Śmigłowce wykorzystywane przez WDW zapewniały tym oddziałom nie tylko mobilność ale i wzmacniały ich siłę ognia. Ich użycie wprowadziło w ZSRR pojęcie oddziałów desantowo-szturmowych – jednostek desantowych przerzucanych za linię wroga przy pomocy śmigłowców.

Żołnierze rosyjskich WDW na paradzie. Widoczne charakterystyczne elementy umundurowania – błękitne berety i marynarskie podkoszulki w biało-niebieskie prążki

W 1940 radzieckie wojska spadochronowe zostały etatowo wyposażone w lekkie czołgi T-37 i T-40, działa p.panc. 45 mm., armaty 76 mm., moździerze 82 mm. i wkm-y 12,7 mm. Sprzęt ten miał być przerzucany na pole walki przy pomocy samolotów i szybowców lądujących na wcześniej opanowanych lotniskach. Aż do lat 50. broń znajdująca się na wyposażeniu WDW nie różniła się niczym od uzbrojenia zwykłych oddziałów piechoty radzieckiej. W 1951 rozpoczęto seryjną produkcję pojazdu pancernego zaprojektowanego specjalnie dla WDW – ASU-57 było modyfikacją słynnego działa samobieżnego SU-76, ważyło zaledwie 3 t., posiadało pancerz chroniący tylko przed ogniem broni ręcznej i działo kalibru 57 mm. Od 1961 zastępowano je 15-tonowymi ASU-85 z działem kal. 85 mm., mogącym zagrozić niemal każdemu czołgowi średniemu na świecie, o ile słabo opancerzony pojazd działał z zasadzki. Uzupełniał je pierwszy produkowany seryjnie radziecki przeciwpancerny pocisk kierowany 3M6 Trzmiel, montowany na ciężarówkach GAZ-69 i BRDM-1 oraz późniejszy 9M14 Malutka zainstalowany na BRDM-1 i BRDM-2. Od końca lat 50. siła ognia spadochroniarzy radzieckich została dodatkowo wzmocniona poprzez wprowadzenie na ich uzbrojenie wyrzutni granatów RPG-1, RPG-2 i RPG-7 oraz dział bezodrzutowych B-10 i B-11. Z czasem środki te uzupełniono wyrzutniami pocisków typu TOW oraz PPZR. Na ich wyposażeniu znajdowały się konwencjonalne środki wsparcia artyleryjskiego, takie jak haubica 122 mm. D-30 oraz działko plot. ZU-23-2. Pod koniec lat 60. rozpoczęto prace nad nowym pojazdem bojowym dla wojsk powietrznodesantowych. Był nim BMD (Bojewaja Maszyna Diesanta) wzorowany na podstawowym pojeździe konwencjonalnej piechoty – BMP. Pojazd oznaczony jako BMP-1 wszedł na uzbrojenie w 1969 roku, ważył 7 t., miał podobnie jak jego lądowy odpowiednik armatę gładkolufowa kal. 76 mm., wyrzutnię pocisków 9M14 Malutka i zabierał 8 ludzi. Jego wprowadzenie na uzbrojenie WDW było przełomem, ponieważ przekształcił on lekką piechotę w zmechanizowane oddziały szturmowe. Zapoczątkował całą rodzinę pojazdów BMD, której czwarty z kolei model (BMP-4M) jest obecnie wprowadzany do uzbrojenia rosyjskich WDW. Od 1974 uzupełnia je pojazd BTR-D, który jest zmodyfikowaną wersją BMP-1. Mieści aż 13 żołnierzy i wraz z kilkoma specjalistycznymi odmianami umożliwił realne zmechanizowanie radzieckich spadochroniarzy. Jego najnowszą wersją jest BTR-DM Rakuszka. Sposobem na zwiększenia siły ognia radzieckich pojazdów powietrznodesantowych był haubico-moździerz 2S9 Nona-S kal. 120 mm. wprowadzony do uzbrojenia WDW w 1981 roku. Ten stosunkowo niewielki pojazd, jak na wojska powietrznodesantowe dysponował potężną siłą ognia (jego armata mogła strzelać ogniem na wprost i razić cele z odległości 8-12 km.) i rozwijał dużą prędkość (60km./h). Od 2006 roku rosyjskie WDW używają pływającego niszczyciela czołgów 2S25 Sprut-SD, wyposażonego w armatę kalibru 125 mm. i mogącego rozwinąć prędkość do 70 km/h. Radzieckie pojazdy bojowe przeznaczone dla wojsk powietrznodesantowych były jedynymi na świecie konstrukcjami zaprojektowanymi specjalnie dla wojsk powietrznodesantowych (nawet jeśli bazowały na istniejących już projektach). Inne armie, używały jedynie pojazdów zmodyfikowanych lub po prostu przystosowanych, takich jak np. amerykański M22 Locust i M551 Sheridan lub brytyjski Tatrarch. Desantowanie tych pojazdów drogą powietrzną przekraczało jednak możliwości lotnictwa armii zachodnich (żaden z nich nie mógł być zrzucany na spadochronie). W 1973 przeprowadzono w ZSRR pierwszą udaną próbę desantu spadochronowego ciężkiego sprzętu z załogą wewnątrz pojazdu[24].

W połowie lat 70. XX w. radzieckie wojska powietrznodesantowe, były w pełni zmechanizowanymi oddziałami piechoty, dysponującymi stosunkowo dużą siłą ognia i wydajnym transportem lotniczym. Stały się elementem radzieckiej, globalnej doktryny wojennej, zakładającej prowadzenie działań zbrojnych poza tradycyjnymi teatrami wojny, podobnie jak czyniły to Stany Zjednoczone za pomocą swojego korpusu piechoty morskiej.

Do lat 50. uzbrojenie strzeleckie WDW nie różniło się od uzbrojenia zwykłej piechoty. Pozostaje tak do dzisiaj, jednak wraz z wprowadzeniem na uzbrojenie armii radzieckiej karabinu AK w 1949, pomyślano również o jego wersji ze składaną, metalową kolbą – AKS, przeznaczoną specjalnie dla wojsk powietrznodesantowych. Wraz z zastępowaniem podstawowej wersji AK-47 nową konstrukcją AK-74, wprowadzono również jego powietrznodesantowy odpowiednik – AKS-74. Obecnie, wielokrotnie modyfikowany i produkowany w kilku wersjach, wciąż pozostaje on podstawową bronią ręczną rosyjskich WDW[25].

Umundurowanie rosyjskich spadochroniarzy, jak każdej elitarnej formacji na świecie, różni się od umundurowania pozostałych jednostek armii ich kraju. Jest ono jednak pod wieloma względami nietypowe. Jego cechą charakterystyczną jest marynarski podkoszulek w biało-niebieskie pasy, będący wynikiem istniejącego w tradycji sił zbrojnych ZSRR kultu spieszonych oddziałów marynarzy Floty Bałtyckiej biorących udział w obronie Piotrogrodu w czasie wojny domowej i Leningradu podczas II wojny światowej. W WDW "zaszczepił" je gen. Margiełow, który w czasie wojny dowodził takimi oddziałami podczas obrony Leningradu i bardzo wysoko je oceniał[26][27]. Pomysł wyposażenia radzieckich spadochroniarzy w berety, nakrycie głowy typowe dla niemal wszystkich formacji spadochronowych na świecie, wyszedł w 1967 roku od rosyjskiego artysty wojskowego Aleksandra Żuka. Podobnie jak oddziały spadochronowe w USA i Wielkiej Brytanii miały kolor szkarłatny i po raz pierwszy publicznie zostały zaprezentowane w czasie defilady z okazji 50-tej rocznicy "Wielkiej Rewolucji Październikowej". Zniknęły rok później, najprawdopodobniej dlatego, że zbyt przypominały "styl natowski". Zastąpiono je w 1968 beretami w kolorze chabrowym i odtąd są one najpopularniejszym elementem umundurowania radzieckich spadochroniarzy, zwanych potocznie "niebieskimi beretami"[28]. Podobnie jak i inne jednostki spadochronowe na świecie, żołnierze WDW najczęściej używają mundurów maskujących i występują w nich nawet na oficjalnych uroczystościach. W odróżnieniu jednak od ich kolegów z Zachodu, bluzy noszą wpuszczone w spodnie a nie na wierzchu.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Za najwybitniejszego dowódcę w historii WDW uważny jest gen. Wasilij Margiełow. Dowodził on WDW przez blisko 25 lat i przyczynił się do ich burzliwego rozwoju. Okres kiedy pełnił swoją funkcję (1954-1979) w literaturze przedmiotu uważny jest za "złote lata radzieckich WDW"[29], a on sam często określany jest jako rzeczywisty twórca WDW w nowoczesnym ich kształcie[30].

Szkolenie[edytuj | edytuj kod]

Władimir Putin w otoczeniu kadetów oficerskiej szkoły powietrznodesantowej w Riazaniu
Kadeci fakultetu powietrznodesantowego Riazańskiej Wyższej Szkoły Dowódczej Wojsk Łączności przed skokiem treningowym. Na swoich mundurach obok emblematu uczelni (na lewym rękawie) noszą niebieską oznakę wojsk powietrznodesantowych (rękaw prawy)

Kuźnią kadr najpierw radzieckich a później rosyjskich WDW jest Wyższa Szkoła Dowódcza Wojsk Powietrznodesantowych w Riazaniu. Założona w 1964 roku, w czasach ZSRR imienia Leninowskiego Komsomołu, od 1996 nosi imię gen. W. F. Margiełowa. Jej słuchacze to głównie absolwenci kilku szkół kadetów im. Suworowa. Od 1972 roku podoficerów WDW kształci Szkoła Chorążych Nr 332 w Moskwie. Podstawowe, specjalistyczne szkolenie żołnierze WDW przechodzą w Centrum Szkoleniowym Nr 242 w Omsku[21].

Specjalistów dla WDW na specjalnych powietrznodesantowych fakultetach kształcą również niektóre rosyjskie szkoły oficerskie. Istnieja bądź istniały one przy: Riazańskiej Wyższej Szkole Samochodowo-Inżynieryjnej, Riazańskiej Wyższej Szkole Dowódczej Wojsk Łączności, Noworosyjskiej Wyższej Szkole Wojskowo-Politycznej, Kołymskiej Wyższej Szkole Dowódczej Artylerii, Leningradzkiej Wyższej Szkole Dowódczej Obrony Przeciwlotniczej. Większość tych fakultetów rozwiązano wraz z likwidacją tych uczelni w związku z reformą armii rosyjskiej na początku XXI w.[31].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
  • Steven J. Zaloga: Berety z gwiazdami. Radzieckie wojska powietrznodesantowe. Warszawa: Bellona, 2003. ISBN 83-7399-000-3.
  • Carey Schofield: Komandosi rosyjscy. Warszawa: Bellona, 1996. ISBN 83-86678-15-1.
  • Istorija WDW (ros.). W: Wołgogradskaja gorodskaja obszczestwiennaja organizacija "Sojuz woinow diesantnikow" [on-line]. [dostęp 2010-06-20].

Przypisy

  1. Zaloga, s. 7
  2. Schofield, s. 20
  3. Zaloga, s. 9
  4. Pierwyje paraszutno-diesantnyje formirowanija (ros.). W: Mieżdunarodnaja obszczestwiennaja organizacija "Wypustnikow Riazanskogo Wozduszno-diesantnogo ucziliszcza, wojennosłużaszczich i wietieranow wozduszno-diesantnych, aeromobilnych i wojsk specialnogo naznaczienija" [on-line]. [dostęp 2010-07-15].
  5. Zaloga, ss. 15-16
  6. Zaloga, s. 16.
  7. Zaloga, s. 26
  8. Zaloga, s. 56
  9. Zaloga, s. 61
  10. Zaloga, s. 87
  11. Zaloga, s. 110
  12. Zaloga, s. 128
  13. Zaloga, s. 142
  14. Zaloga, ss. 205-207
  15. IG-88: Fiasko rosyjskiej operacji (pol.). [dostęp 2010-06-20].
  16. U.S. President Must Press Russia on Chechnya Abuses (ang.). W: Human Rights Watches [on-line]. 13 czerwca 2001. [dostęp 2010-06-20].
  17. Anton Ławrow: Chronologia bojewych diejstwij mieżdu Rossijej i Gruziej w awgustie2008 goda (ros.). W: Komsomolskaja Prawda [on-line]. 2010-03-17. [dostęp 1 lipca 2011].
  18. Borisow, Wjaczesław (ros.). W: Lienta.ru [on-line]. [dostęp 1 lipca 2011].
  19. 19,0 19,1 19,2 Władimir Szamanow: WDW Rossii gotowy k rieszeniju bojewych zadacz (ros.). W: Weekend. Rianowosti [on-line]. 2010-08-02. [dostęp 3 lipca 2011].
  20. Miedwiediew: WS RF "tolko wyigrajut", jesli w armii budut służyt' żenszcziny (ros.). W: Diesnatura.ru - O diesantie biez granic [on-line]. 22 kwietnia 2009. [dostęp 2010-09-16].
  21. 21,0 21,1 Kuznica komandnych kadrow WDW Riazanskoje wysszeie wozduszno-diesantnoje komandnoje ucziliszcze imienii gienierała armii W. F. Margiełowa (ros.). [dostęp 2010-06-20].
  22. Iz istorii sozdanija paraszuta (ros.). W: Mieżdunarodnaja obszczestwiennaja organizacija "Wypustnikow Riazanskogo Wozduszno-diesantnogo ucziliszcza, wojennosłużaszczich i wietieranow wozduszno-diesantnych, aeromobilnych i wojsk specialnogo naznaczienija" [on-line]. [dostęp 2010-07-15].
  23. Zaloga, s. 96
  24. Woorużenije WDW (ros.). W: Sajt o W. F. Margiełowie [on-line]. [dostęp 2010-09-09].
  25. Awtomaty sostojaszczie na woorużenii Wozduszno diesantnych wojsk (ros.). W: Wozduszno Diesantnyje Wojska [on-line]. 2005. [dostęp 2010-06-20].
  26. Zaloga, s. 118
  27. Oficjalnie został zatwierdzony dopiero w 1979 roku. Noszą go również elitarne oddziały Specnazu i OMON-u
  28. Bieriety w woorużennych siłach SSSR (ros.). W: Livejournal [on-line]. 2004. [dostęp 2010-06-20].
  29. Schoefild, s. 32
  30. Schoefild, s. 24
  31. Irina Żyrnowa: Sapiory w gołubych bierietach (ros.). W: Krasnaja Zwiezda [on-line]. 2009-01-21. [dostęp 6 lipca 2011].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]