Wojska powietrznodesantowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Desant spadochroniarzy. 1 listopada 1981
Współcześni żołnierze wojsk powietrznodesantowych z różnych państw. Rapid Trident 2011

Wojska powietrznodesantowe (wojska spadochronowe, spadochroniarze) – oddziały wojskowe przeznaczone do przeprowadzania desantu z powietrza.

Historia[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa - geneza[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja użycia spadochronu jako środka do przerzutu własnych wojsk na teren nieprzyjaciela pojawiła się już w czasie I wojny światowej. Wtedy to przeprowadzono pierwsze akcje przerzucania małych grup dywersyjnych na teren nieprzyjaciela. Takie akcje dawały przede wszystkim efekt psychologiczny, pokazywały wrogom, że nie mogą czuć się bezpiecznie nawet na tyłach frontu[1].

Po wpływem takich akcji powstał aliancki projekt zrzucenia na spadochronowych na tyły niemieckie całej dywizji. Autorem, tego projektu był dowódca Sił Powietrznych USA we Francji gen. William Mitchell. Operację zaplanowano na rok 1919, niedoszła więc do skutku z powodu zakończenia wojny w listopadzie 1918 roku. Jednakże, wydaje się, że możliwości lotnictwa z tego okresu wykluczały możliwość przerzucenia tak dużej jednostki jak dywizja (planowano użycie aż 2000 samolotów!)[1].

Okres międzywojenny – rozwój wojsk powietrznodesantowych[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej państwa europejskie rozpoczęły badania nad wojskowym użyciem spadochronu. Szczególny rozwój tego typu wojsk nastąpił w Rosji Sowieckiej. Chciała ona narzucić "bolszewicki porządek" innym państwom europejskim, a taki typ wojsk mógł przynieść Sowietom zwycięstwo[1].

Prawdziwym przełomem w rozwoju wojsk powietrznodesantowym były radzieckie manewry wojskowe pod Kijowem w roku 1935. Zaproszono na nie wielu wysokich oficerów obcych armii (m.in. Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Niemiec). Podczas tych manewrów dokonano desantu 1200 żołnierzy z samolotów TB-3. Następnie zabezpieczyli oni teren dla lądujących samolotów transportowych, które przewiozły kolejnych 2500 żołnierzy piechoty powietrznej. Następnie przystąpiono do zadania jakim było natarcie na Kijów. Pokaz ten wywarł niesamowite wrażenie na zagranicznych obserwatorach i przyspieszył rozwój wojsk powietrznodesantowych w innych krajach[2].

Po radzieckim pokazie, Niemcy najszybciej z państw europejskich rozpoczęli organizowanie swoich jednostek powietrznodesantowych. Do roku 1939 utworzono 7 Dywizję Lotniczą liczącą dwa pułki spadochronowe (w tym jeden w trakcie tworzenia) oraz 22 Dywizję Piechoty (piechota powietrzna). Ponadto swoje oddziały powietrznodesantowe zaczęły organizować takie kraje jak Francja, Włochy czy Polska[3].

Wraz z organizowaniem pierwszych jednostek powietrznodesantowych pojawiły się dwie koncepcje ich użycia. Pierwsza zakładała wykorzystanie spadochroniarzy do celów dywersyjnych. Natomiast druga widziała użycie wojsk powietrznodesantowych jako część składowa większej operacji morsko-lądowo-powietrznej. Koncepcję pierwszą przyjęły takie państwa jak Francja, Polska, a także i Luftwaffe. Natomiast drugą – ZSRR i niemieckie wojska lądowe[2].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Strumgruppe „Koch” - zdobywcy twierdzy Eben-Emael
Amerykańscy spadochroniarze przed skokiem. 6 czerwca 1944

W początkowym okresie II wojny światowej niemieccy spadochroniarze mieli istotny udział w szybkich postępach wojsk niemieckich w 1940. Zajęli mosty i lotniska w Danii, Norwegii i Holandii. Ponadto oddział szybowcowy Luftlandesturmregiment zdobył słynną belgijską twierdzę Eben-Emael[4].

Sukcesy Fallschirmjäger spowodowały szybką rozbudowę podobnych oddziałów w Wielkiej Brytanii i USA.

W roku 1941 Niemcy przeprowadzili wielką operację powietrznodesantową znaną jako bitwa o Kretę. Mimo dużych strat operacja Merkury zakończyła się sukcesem – zdobyciem Krety. Jednakże była to ostatnia większa operacja powietrznodesantowa, potem niemieckie jednostki spadochronowe walczyły głownie jako zwykła piechota. Po operacji Adolf Hitler miał powiedzieć do Kurta Studenta: Kreta ukazała, że czasy spadochroniarzy się skończyły[5].

Do najbardziej znanych operacje powietrznodesantowych II wojny światowej możemy zaliczyć:

Rozbudowane oddziały radzieckie nie przeprowadziły żadnej spektakularnej akcji, ale przez całą wojnę niewielkimi oddziałami wspierały partyzantów.

II wojna światowa wykazała zarówno przydatność, jak i wady wojsk powietrznodesantowych. Pośród tych drugich największe znaczenie miały trudności z dostarczaniem zrzuconym oddziałom ciężkiej broni. W związku z opracowano nowe bronie i pojazdy przeznaczone przede wszystkim dla wojsk powietrznodesantowych (np. czołg M22 Locust). Ponadto do transportu ciężkiego sprzętu powszechnie stosowano szybowców transportowych.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Ćwiczenia spadochroniarzy

Po wojnie wszystkie armie dbały o rozwój wojsk spadochronowych. Z reguły były to najlepiej wyszkolone oddziały wojsk całego świata i dlatego w latach 1945-2000 spadochroniarze uczestniczyli w większości wojen (m.in. wojna w Korei, wojny w Wietnamie, wojna w Afganistanie[potrzebne źródło]). Pełnili oni funkcję oddziałów szybkiego reagowania, przybywając jako pierwsi w rejon wielu konfliktów (np. w Egipcie (1956), w Katandze, na Grenadzie).

W latach 50. XX wieku rozpoczęła się rewolucja polegająca na masowym wykorzystaniu śmigłowców, które stały się jednym z głównych środków transportu oddziałów powietrznodesantowych, znacząco zmieniając sposób działania (mogli zostać nie tylko dostarczeni na front z powietrza, ale i w ten sam sposób wycofani). W okresie powojennym udało się zapewnić spadochroniarzom nasycenie sprzętem ciężkim. Rosjanie skonstruowali bojowe wozy desantowe (BMD-1), a Amerykanie wyprodukowali dla wojsk powietrznodesantowych czołgi lekkie (np. M551 Sheridan). Opracowano też metody zrzucania pojazdów pancernych na spadochronach lub przenoszenia ich śmigłowcami. Uzbrojenie spadochroniarzy poprawiło wydatnie pojawienie się PPK oraz przenośnych wyrzutni rakiet przeciwlotniczych, takich jak Strieła czy FIM-92 Stinger.

Wojska powietrznodesantowe w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą polską jednostką powietrznodesantową była powstała podczas II wojny światowej – 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa[potrzebne źródło], która wzięła udział w operacji Market Garden. Po wojnie pierwszą tego typu jednostkę wojskową utworzono dopiero w 1957 była to 6 Pomorska Dywizja Powietrznodesantowa w Krakowie, której żołnierze jako pierwsi założyli bordowe berety. W latach 80 XX w. dywizję przeformowano w brygadę, a następnie na jej bazie w 1989 utworzono 6 Pomorską Brygadę Desantowo-Szturmową, a dwa lata później 6 Brygadę Desantowo-Szturmową. Od 2010 6 brygada i jej pododdziały ponownie mają nazwę jednostek powietrznodesantowych. Równolegle w 1961 sformowano JW 4101, czyli 1 Samodzielny Batalion Szturmowy (obecnie Jednostka Wojskowa Komandosów) podporządkowany Szefowi Zarządu II SG WP. JW 4101 była główną jednostką komandosów w PRL.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Wpływ doświadczeń armii obcych na powstanie wojska spadochronowego w II Rzeczypospolitej. W: Piotr Witkowski: Polskie jednostki powietrznodesantowe na zachodzie. Wyd. pierwsze. Warszawa: Bellona SA, 2009, s. 18-21. ISBN 978-83-11-11640-5. (pol.)
  2. 2,0 2,1 Wpływ doświadczeń armii obcych na powstanie wojska spadochronowego w II Rzeczypospolitej. W: Piotr Witkowski: Polskie jednostki powietrznodesantowe na zachodzie. Wyd. pierwsze. Warszawa: Bellona SA, 2009, s. 21-25. ISBN 978-83-11-11640-5. (pol.)
  3. Wpływ doświadczeń armii obcych na powstanie wojska spadochronowego w II Rzeczypospolitej. W: Piotr Witkowski: Polskie jednostki powietrznodesantowe na zachodzie. Wyd. pierwsze. Warszawa: Bellona SA, 2009, s. 33-61. ISBN 978-83-11-11640-5. (pol.)
  4. Operacje oddziałów powietrznodesantowych. W: Bruce Quarrice, Mike Chappnell: Niemieckie oddziały powietrznodesantowe 1939-45. Warszawa: Editions Spotkania, seria: Żołnierz i Broń, cz. 2. ISBN 83-7115-010-5.
  5. Operacje oddziałów powietrznodesantowych. W: Bruce Quarrice, Mike Chappnell: Niemieckie oddziały powietrznodesantowe 1939-45. Warszawa: Editions Spotkania, s. 11-16, seria: Żołnierz i Broń, cz. 2. ISBN 83-7115-010-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Laprus [red.]: Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979, s. 487. ISBN 83-11-06229-3.
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 716.
  • Józef Urbanowicz [red.]: Mała encyklopedia wojskowa. Tom 3. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971, s. 530.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]