Flota Czarnomorska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Godło Floty Czarnomorskiej

Flota Czarnomorska – związek operacyjno-strategiczny Imperium Rosyjskiego, Związku Radzieckiego i Marynarki Wojennej (WMF) Federacji Rosyjskiej, działający na Morzu Azowskim, Czarnym i Śródziemnym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rosyjska Flota Czarnomorska po bitwie pod Synopą w 1853

Historia Floty Czarnomorskiej datuje się od lat 80. XVIII wieku, kiedy to tworzenie jej rozpoczął książę Grigorij Potiomkin. Odegrała ona już znaczną rolę w wojnie turecko-rosyjskiej w latach 1787-1791. Jej główną bazą od początku był Sewastopol.

Ówczesnej Flocie Czarnomorskiej podlegały również flotylle: Azowska, Dnieprowska (Limanna) i Dunajska.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W przeddzień I wojny światowej liczyła ona 8 okrętów liniowych (w 3 brygadach), posiadała również jedną brygadę ciężkich krążowników, jedną brygadę lekkich krążowników, jeden dywizjon niszczycieli, dywizjon okrętów podwodnych oraz dużą liczbę okrętów pomocniczych. Liczyła wtedy 36 667 oficerów i marynarzy (po mobilizacji w 1914 liczebność wzrosła do 68 286 marynarzy i oficerów).

Po powstaniu Ukraińskiej Centralnej Rady część załóg ją poparła. Po ogłoszeniu III Uniwersału Rady utworzono Sekretariat Spraw Morskich na czele z Dmytro Antonowyczem (jego zastępcami zostali kpt. M. Biłynśkyj i inż. O. Kowałenko). W grudniu 1917 utworzono Ukraińską Radę Wojenno-Morską i Ukraiński Generalny Sztab Morski na czele z J. Pokrowskim.

Ponieważ w tym czasie Krym nie znajdował się w granicach Ukrainy, Rada zgłosiła pretensje tylko do tych okrętów, których załogi zadeklarowały się jako ukraińskie (krążownik "Pamiat Merkurija" i niszczyciel "Zawydnyj") i nakazała im przepłynięcie do Odessy i Mikołajewa. W styczniu 1918 brały one udział w walkach z bolszewikami w Odessie.

Po ataku wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej na Krym 29 kwietnia 1918 Flota Czarnomorska podniosła banderę ukraińską, jednak po zdobyciu przez Niemców Sewastopola 30 kwietnia potraktowali oni flotę jako swoją zdobycz wojenną. Wtedy część floty podniosła banderę rosyjską i skierowała się do Noworosyjska, jednak w odpowiedzi na groźby Niemców część z nich zawróciła do Sewastopola, gdzie załogi zostały internowane, natomiast część bolszewickich załóg na rozkaz Lenina zatopiła swoje jednostki. Pozostałe jednostki Niemcy przekazali 11 listopada 1918 pod komendę hetmańskiego rządu Skoropadskiego.

W połowie grudnia 1918, w związku z aliancką interwencją Francja internowała okręty Floty czarnomorskiej w Bizercie, a następnie część jednostek włączyła do swojej floty, a część sprzedała na złom.

Po zwycięstwie bolszewików rozpoczęto odbudowę Floty Czarnomorskiej, którą zakończono w 1928. W 1935 flotę przemianowano na Czarnomorską Flotę ZSRR.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Floty Czarnomorskiej w Muzeum Wojny Ojczyźnianej w Moskwie

Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 w pierwszych dniach wojny lotnictwo niemieckie wyeliminowało większość floty i zniszczyło bazy morskie floty, jednak mimo strat odegrała ona aktywną rolę w wojnie przy obronie miast, ewakuacji wojsk i operacjach desantowych.

ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Po drugiej wojnie światowej znacznie rozbudowano Flotę Czarnomorską, której głównym zadaniem stało się demonstrowanie siły Związku Radzieckiego na Morzu Śródziemnym, oraz kontrolowanie ruchów VI Floty Stanów Zjednoczonych. W latach 70. liczyła ona 29 nowoczesnych okrętów podwodnych, 79 okrętów bojowych (krążowników i niszczycieli), 35 dużych i 50 małych trałowców, 5 amfibijnych okrętów desantowych, ponad 200 okrętów pomocniczych różnego przeznaczenia, 30 samolotów rozpoznawczych, 110 bojowych i 110 transportowych, oraz jedną brygadę piechoty morskiej.

Federacja Rosyjska[edytuj | edytuj kod]

Marynarka Wojenna Federacji Rosyjskiej (WMF) składa się z 4 związków operacyjno-strategicznych (Flota Bałtycka, Flota Północna, Flota Oceanu Spokojnego i Flota Czarnomorska) oraz związku operacyjnego (Flotylla Kaspijska). Pod względem administracyjnym i zaopatrzenia podlegają one dowództwom odpowiednich okręgów wojskowych Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej (Flota Czarnomorska z dowództwem w Sewastopolu podlega dowództwu Południowego Okręgu Wojskowego), natomiast pod względem operacyjnym - Głównemu Dowództwu Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej.

Flota Czarnomorska (CzF) jest środkiem zapewnienia bezpieczeństwa militarnego Rosji na Południu, do wypełnienia zadań wyposażona w okręty podwodne o napędzie klasycznym, okręty nawodne oceaniczne i do działań lokalnych, lotnictwo morskie - myśliwskie, rakietowe i zwalczania okrętów podwodnych oraz oddziały wojsk brzegowych[1].

Główne cele Floty Czarnomorskiej[1]:

  • ochrona stref ekonomicznych i obszarów działalności przemysłowej, zwalczanie nielegalnej działalności produkcyjnej;
  • zapewnienie bezpieczeństwa żeglugi;
  • realizacja polityki zagranicznej rządu w ważnych gospodarczo obszarach światowych wód morskich (wizyty polityczne i gospodarcze, wspólne ćwiczenia, operacje w składzie sił pokojowych itp.).

Śródlądowy akwen działania CzF (powierzchnia - 422 tys. km kwadratowych, razem z Morzem Azowskim, które dzieli cieśnina Kerczeńska – 461 tys. km kwadratowych, dla porównania Morze Bałtyckie - 415 tys. km kwadratowych) o średniej głębokości 1315 m, maksymalnej – 2258 m, jest dogodny do działania okrętów podwodnych, co z jednej strony umożliwia użycie takich sił przez Rosję, z drugiej wymaga zaangażowania sił obronnych, co przejawiało się choćby wcieleniem w skład CZF dwu z czterech, przeznaczonych do walki z okrętami podwodnymi, krążowników śmigłowcowych projektu 1123. Ich osłonę, a zarazem podstawową siłę uderzeniową stanowiły przede wszystkim - ze względu na zamknięty akwen - mniejsze jednostki rakietowe[2].

Po rozpadzie ZSRR, od czerwca 1991 okręty operujące na Morzu Czarnym zostały podporządkowane Flocie Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej i Ukrainy, co trwało do maja 1997. Oba państwa w ramach zawartego porozumienia podzieliły okręty pomiędzy siebie, dodatkowo przekazując na 20 lat Rosji bazę w Sewastopolu z prawem stacjonowania na Krymie do 103 okrętów (w tym 14 podwodnych) i na dzierżawionych odrębnie lotniskach do 22 samolotów wojskowych; do osłony baz Rosjanie mieli prawo utrzymywać opancerzone wozy bojowe (do 132) i 24 środki artyleryjskie[2].

Wiktor Juszczenko jako prezydent Ukrainy w latach 2005-2010 nalegał na przebazowanie rosyjskiej floty do Noworosyjska, jednocześnie odżegnując się od przedłużenia porozumienia o stacjonowaniu Rosjan na Krymie. Sytuacja uległa zmianie za prezydentury Wiktora Janukowycza - w kwietniu 2010 ratyfikowano przedłużenie porozumienia o kolejne 32 lata z opcją na kolejne 5, za co Rosja obiecała dostawy gazu po obniżonej cenie do 2020[2].

Stan i rozmieszczenie[edytuj | edytuj kod]

Flota, lotnictwo morskie i oddziały brzegowe - podległe Dowództwu Floty Czarnomorskiej[3]:

  • Flota - związki taktyczne:
    • 247 Dywizjon Okrętów Podwodnych:
      • okręt B-871 Ałrosa typ 877 Pałtus, po remontach w latach 2011-2012, w kampanii;
      • okręt B-380 Swiatoj Kniaź Gieorgij typ 641B Som, zakonserwowany w 2009, co najmniej do lutego 2014 nie przywrócony do kampanii;
      • okręt B-261 Noworosyjsk proj. 636.3 Warszawianka (w grudniu 2013 rozpoczęto próby manewrowe).
    • 11 Brygada Okrętów do Zwalczania Okrętów Podwodnych:
      • krążownik rakietowy Moskwa (eks-Sława) proj. 1164 Atłant;
      • duży okręt ZOP (krążownik przeciwpodwodny) Kercz proj. 1134-B;
      • niszczyciel (klasyfikowany jako okręt patrolowy) Smietliwyj proj. 61M, w latach 1990-1995 zmodernizowany w stoczni w Nikołajewie według proj. 01090;
      • fregata ZOP (okręt patrolowy) Pytliwyj typu 1135 Buriewiestnik;
      • fregata ZOP (okręt patrolowy) Ładnyj typu 1135 Buriewiestnik, po remoncie kapitalnym w 2013, połączonym z modernizacją systemów radiolokacyjnych.
    • 41 Brygada Okrętów Rakietowych (166 Dywizjon Okrętów Rakietowych i 295 Dywizjon Kutrów Rakietowych):
      • 5 okrętów proj. 1241 Mołnia, w tym jedna w remoncie;
      • 2 okręty na poduszce powietrznej - Bora i Samum proj. 1239 (szybk. do 55 węzłów);
      • 2 okręty - Sztil i Termit proj. 1234 Owod-E/1.
    • 197 Brygada Okrętów Desantowych (możliwość transportu i desantu na nieprzygotowany brzeg podstawowej brygady zmechanizowanej z pododdziałami wsparcia):
      • 3 duże okręty desantowe proj. 1171 Tapir (zdolne do transportu po 20 czołgów, 47 transporterów lub 52 ciężarówki i 313 lub 440 żołnierzy);
      • 4 duże okręty desantowe proj. 775 Ropucha (zdolne do transportu po 10 czołgów lub 12 transporterów i 340 żołnierzy).
    • 68 Brygada Okrętów Obrony Wybrzeża (zabezpieczenie rejonu podejść do Sewastopola):
      • 149 Grupa Okrętów ZOP - 3 okręty proj. 1124M Albatros, 1 okręt proj. 11451 Sokoł;
      • 150 Grupa Okrętów Minowo-trałowych - 4 trałowce proj. 266M/266ME Akwamarin;
      • 102 Oddział Specjalnego Przeznaczenia Walki z Podwodną Dywersją (kutry przeciwdywersyjne proj. 21980).
    • 184 Brygada Okrętów Obrony Wybrzeża (zabezpieczenie rejonu podejść do Noworosyjska):
      • 181 Dywizjon Okrętów ZOP - 4 okręty proj. 1124M Albatros;
      • 170 Dywizjon Trałowców - 2 trałowce bazowe proj. 1265 i po jednym typu 266ME, trałowiec morski 02668 Wiceadmirał Zacharin, trałowiec morski 12660 Żelezniakow, 1258 i 12592 (trałowiec redowy TR-46 oraz trałowiec rzeczny RT-278).
    • 519 Samodzielny Dywizjon Okrętów Rozpoznawczych:
      • 3 okręty proj. 861M (zbudowane w Polsce);
      • okręt proj. 864 Priazowie.
    • 2 nieuzbrojone kutry desantowe proj. 1176 i 11770 (zdolne do przewiezienia jednego czołgu, dwóch pojazdów opancerzonych lub adekwatnego gabarytowo i masowo ładunku) - co najmniej do lutego 2014 niesprawne;
    • kilkadziesiąt pomocniczych jednostek pływających i jednostek zabezpieczenia (w tym holowniki, okręty hydrograficzne, ratownicze, zaopatrzeniowe, zbiornikowce i inne).

+++ Nie potwierdzone na marzec 2014:

  • Lotniska zapasowe
    • Sewastopol-przylądek Chersonez
    • Sewastopol-Jużnyj
  • węzły łączności
  • Otradnoje - 219 wydzielony pułk walki radioelektronicznej
  • poligon "Opuk" koło Teodozji.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Черноморский флот (ros.). Министерство обороны Российской Федерации. [dostęp 2014-03-16].
  2. 2,0 2,1 2,2 Robert Ciechanowski: Flota Czarnomorska - siły okrętowe (pol.). Dziennik Zbrojny, 13 marca 2014. [dostęp 2014-03-16].
  3. Robert Ciechanowski: Flota Czarnomorska - siły okrętowe (pol.). Dziennik Zbrojny, 13 marca 2014. [dostęp 2014-03-16].
Wikimedia Commons