Ziemla i Wola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Logo organizacji

Ziemla i Wola (ros. Земля и Воля, pol. Ziemia i Wolność) – wczesnosocjalistyczna organizacja konspiracyjna wywodząca się z ruchu tzw. narodników, działająca w Rosji w latach 1861-1864 oraz 1876-1879. Celem jej było wprowadzenie socjalizmu w oparciu o bunt niezadowolonych chłopów. Chłopi organizowani i szkoleni w obszczinach mieli obalić carat. Nazwa ruchu powstała pod koniec 1878 roku wraz z drukiem pisma o tym tytule. W praktyce Ziemia i Wolność oddziaływała nie tylko na chłopów.

Okres I - lata 1861-1864[edytuj | edytuj kod]

Inicjatorami Powstania pierwszej organizacji byli Aleksander Hercen i Nikołaj Czernyszewski. Dołączyli do nich Nikołaj Nikołajewicz Obruczew (Никола́й Никола́евич О́бручев), S.S. Rymarienko (С. С. Рымаренко), I.I. Szamszyn (Ива́н Ива́нович Шамши́н) i wielu innych. Program i plan działania przygotowali Hercen oraz Mikołaj Płatonowicz Ogariow (Никола́й Плато́нович Огарёв). Powstałej organizacji postawili za cel przygotowanie chłopskiej rewolucji i wyłonienie demokratycznej (nieklasowej) władzy. Rewolucja miała skończyć z samodzierżawiem (samowolą caratu) i dać chłopom ziemię. Wykonawczy komitet składał się z 6 osób: N.B. Obruczewa, S.S. Rymarienki, braci N.A. i A.A. Sjerno-Sołowiowiczy (Н. А. i А. А. Серно-Соловьёвичи), A.A. Slepcowa (А. А. Слепцов) oraz W.S. Kuroczkina (В. С. Курочкин). Członkowie organizacji byli rozproszeni, głownie po miastach tworząc 13-14 kółek z których najbardziej prężnie działały kółko moskiewskie z J.M. Mosołowem (Ю. М. Мосолов) i N.M Szatiłowem (Н. М. Шатилов) oraz petersburskie z N.I. Utinem (Н. И. Утин). Wojskową strona organizacji zajmował się Komitet Rosyjskich oficerów w Polsce dowodzony przez podporucznika Potiebnię. A.A. Slepcow oceniał liczebność organizacji na ok. 3000 ludzi z tego najliczniejsze koło moskiewskie liczyło około 400 członków. Latem 1862 roku carskie władze poważne osłabiły organizację aresztując jej liderów Czernyszewskiego, Sjerno-Sołowjowiczów a także radykalnego dziennikarza D. I. Pisariewa (Д. И. Писарева). Ziemla i Wola utrzymywała kontakty z polskim stronnictwem czerwonych. 2 grudnia 1862 zawarli układ z polskim Komitetem Centralnym Narodowym w sprawie wspólnej akcji przeciw caratowi[1]. W roku 1863 organizacja, zgodnie ze swymi planami, miała zorganizować powstanie chłopskie wspólnie z polskimi rewolucjonistami. Niestety Polacy już na początku roku rozpoczęli powstanie styczniowe. Uniemożliwiło to koordynację działań a na dodatek car na ziemiach rosyjskich zwolnił chłopów od poddaństwa i tym samym zniweczył plany wywołania powstania chłopskiego. Wierząc w kontynuację reform zaczętych przez cara, z działalności w organizacji zrezygnowali członkowie o bardziej umiarkowanych poglądach. Te wszystkie okoliczności sprawiły, że z początkiem roku 1864 pierwsza Ziemla i Wola zakończyła swą działalność

Okres II – lata 1876-1879[edytuj | edytuj kod]

W 1876 roku w Sankt Petersburgu zebrali się Aleksander Dmitriewicz Michajłow (Александр Дмитриевич Михайлов), Gieorgij Plechanow, Dmitry Andrjewicz Lizogub (Дмитрий Андреевич Лизогуб) i po wspólnych naradach utworzyli drugą Ziemlę i Wolę. Decyzję o utworzeniu organizacji poprzedziły długie dyskusje wśród ludu prowadzone w latach 1873-1875, na temat czego pragną chłopi i co jest dla nich najważniejsze. Dla wszystkich inicjatorów było jasne że droga rozwoju Rosji musi być inna niż kapitalistyczna. Organizacja stawiała na chłopów i zaspokojenie ich potrzeb przez skupienie całej ziemi w ich rękach. Na dobry początek starano się grupować bezrolnych w osadach kolektywnie przygotowujących ludzi do rewolucji i wspólnej pracy. Wkrótce początkowa grupa rozszerzyła się o Siergieja Michajłowicza Krawczyńskiego (Серге́й Миха́йлович Степня́к-Кравчи́нский), Mikołaja Aleksandrowicza Morozowa (Никола́й Алекса́ндрович Моро́зов), Zofię Lwowną Pierowską (Софья Львовна Перовская), Lwa Aleksandrowicza Tichomirowa (Лев Алекса́ндрович Тихоми́ров) oraz Mikołaja Siergiejewicza Tiutczewa (Николай Сергеевич Тютчев). W początkach, razem z nimi organizacja liczyła ok. 200 członków. Jako podstawę działalności przyjęto zasadę centralizmu, dyscypliny, wzajemnej kontroli i konspiracji. W szczegółach postulowano:

  • przekazanie całej ziemi w ręce chłopstwa,
  • wprowadzenie samorządu lokalnego w obrębie gromady,
  • wprowadzenie wolności wyznania,
  • przyznanie prawa narodom do samookreślenia się.

Powyższe cele miano zrealizować przy pomocy propagandy i agitacji wśród chłopów, których członkowie Ziemi i Wolności widzieli jako główną rewolucyjną siłę. Do klasy robotniczej, nie mieli zaufania. Przyjmowano, że przejęcie władzy nastąpi metodą zamachu stanu. Agitacją zamierzano zaszczepić anarchizm i doprowadzić do masowego buntu w czym pomocne miały być wzniecane demonstracje i strajki. Dopuszczano przeprowadzanie akcji terrorystycznych skierowanych przeciwko jednostkom szczególnie szkodzącym planom organizacji – przede wszystkim przeciwko urzędnikom carskim oraz agentom ochrany. Kwestie te w szczegółach określał wewnętrzny regulamin. Włodzimierz Lenin od młodości mający kontakty z Ziemlą i Wolą (miał w niej brata i znał wielu członków) powiedział, że pragnął aby ta organizacja przyciągnęła całe niezadowolenie i skierowała je do walki przeciwko autokracji.

W 1878 roku pojawiło się drukowane pismo rozprowadzane wśród członków i sympatyków. Pismo nazywało się Północna Rewolucyjno-Narodnicka Grupa (Северная революционно-народническая группа) oraz Stowarzyszenie Narodników (Общество народников). Propagowano tam hasła wywodzące się ze środowiska chłopskiego co sprowadzało się do hasła „ziemi i wolności”. Wkrótce hasło trafiło jako tytuł na okładkę gazety a i stąd cała organizacja wzięła swą nazwę.

Struktura organizacji była prosta – koło główne dzieliło się na 7 specjalistycznych grup zajmujących się wybranymi i ukierunkowanymi zagadnieniami. W większych miastach imperium rosyjskiego działały kółka lokalne zajmujące się agitacją i pozyskiwaniem kolejnych członków i sympatyków. Działalność ułatwiała wspomniana już drukowana gazeta organizacyjna. Tym sposobem, łatwiej można było dotrzeć do studentów niż do chłopów, stąd spory wpływ i popularność organizacji wśród studentów.

Pierwszą widoczną oznaką aktywności organizacji było zorganizowanie kazańskiej demonstracji (Казанская демонстрация) w Petersburgu przed soborem kazańskim) 6 grudnia 1876 roku. Wówczas pierwszy raz organizacja wystąpiła publicznie i otwarcie przedstawiła swe poglądy. Była to również pierwsza rosyjska demonstracja polityczna zorganizowana przez robotnice. Demonstrację zorganizowano pod wpływem zachęcających przykładów innych strajków. Zorganizowano ją przez narodników ziemlowolców (członków Ziemi i Wolności) i związanymi z nimi kółek robotniczych. Na palcu przed soborem zebrało się około 400 osób. Przemówienie wygłosił G.W. Plechanow. Młody robotnik J. Potapow rozwinął i trzymał czerwony sztandar. Demonstranci stawili czynny opór policji która aresztowała 31 osób. Spośród aresztowanych 5 osób skazano na 10-15 lat katorgi, 10 osób skazano na Syberię, 3 robotników w tym Potapowa zesłano na 5 lat odosobnienia. Był to początek czasów świadomego udziału klasy robotniczej w walce o swoje prawa.

Ziemlowolcy postanowili poszerzyć swoje wpływy i rozlokować się w miastach takich jak Saratów, Niżny Nowogród, Samara, Astrachań, Tambow, Psków, Woroneż oraz w okolicach Donu, Kaukazu oraz Uralu. W tamtejszych ośrodkach Ziemia i Wolność rozprowadzały ulotki i prowadziły dystrybucję rewolucyjnej literatury. Członkowie organizacji w latach 1878-1879, wywołali lub podtrzymali strajki prowadzone różnych ośrodkach między innymi w Petersburgu.

Dużym sukcesem organizacji było pozyskanie jako agenta Ziemi i Wolności N.W. Kletocznikowa, pracującego w Trzecim Oddziale (wydział do zwalczania przestępstw politycznych). Koncepcja komun wiejskich i „wejście w naród” nie sprawdziły się, chłopi nie chcieli żyć zgodnie z wyobrażeniami i planami organizacji. Rozwój sytuacji sprawił że coraz więcej uwagi poświęcano planowaniu akcji terrorystycznych. W 1878 r. z ramienia organizacji Wiera Zasulicz dokonała zamachu na oberpolicmajstra Petersburga Fiodora Trepowa. Siergiej Michajłowicz Krawczyński zamordował Nikołaja Władimirowicza Miezencowa (Николай Владимирович Мезенцов) szefa żandarmerii i naczelnika Trzeciego Oddziału carskiej kancelarii. Zamachy te nie były jeszcze uznaną metodą walki z caratem, wynikały z obrony przed zdemaskowaniem i z zemsty za aresztowania współtowarzyszy. Rozczarowanie części członków Ziemi i Wolności dotychczasowymi efektami działalności organizacji, wzrost represji ze strony władz oraz wzrost antypaństwowych nastrojów spowodowany wojną rosyjsko-turecką (1877-1878) spowodowały zradykalizowanie poglądów i część członków przyjęła terroryzm za metodę walki o realizację swoich celów. Wobec narastania wewnętrznych sprzeczności w czerwcu 1879 r. aby ustalić nowe cele i metody pracy planowano zebranie w Woroneżu. Tymczasem niedaleko, w Lipiecku zebrali się tajnie i odrębnie od głównej grupy Aleksandr Michajłow (Александр Дмитриевич Михайлов), A. A. Kwiatkowski (А. А. Квятковский), Ł. A. Tichomirow (Л. А. Тихомиров), N. A. Morozow (Н. А. Морозов), A. I. Barannikow (А. И. Баранников), M. N. Oszanina (М. Н. Ошанина), Andriej Żelabow, N. I. Kołodkiewicz (Н. И. Колодкевич), G. D. Goldienbierg (Г. Д. Гольденберг), S. G. Szyriajew (С. Г. Ширяев), M. F. Frolenko (М. Ф. Фроленко). Zjazd zdecydował że należy dopisać w programie partii konieczność politycznej walki z samodzierżawiem jako działanie najpilniejsze i najważniejsze. Uczestnicy tajnego Lipieckiego zjazdu ogłosili siebie Wykonawczym Komitetem Społeczno-Rewolucyjnym Partii i na wypadek zgody ogólnego zjazdu ziemlowolców w Woronieżu z ich nowym programem, postanowili odjąć się akcji terrorystycznych. Zjazd ogólny członków organizacji Ziemia i Wolność, zebrany w czerwcu 1879 r. w Woroneżu miał określić perspektywy dalszej pracy. W zjeździe uczestniczyło około 20 ludzi, w tym Gieorgij Plechanow (Геoргий Валенитнович Плеханов), A. D. Michajłow (А. Д. Михайлов), A. I. Żelabow (А. И. Желябов), W. N. Fignier (В. Н. Фигнер), S . Ł. Pierowskaja (С. Л. Перовская), N. A. Morozow (Н. А. Морозов), M. F. Frolenko (М. Ф. Фроленко), O. W. Aptiekman (О. В. Аптекман). Zwolennicy polityki terroru (Żelabow, Michajłow, Morozow i in.) przyszli na zjazd zwartą grupą. Zwolennicy Plechanowa (dieriewienszczyki) zajęli neutralną postawę, przyjmując jednak że ich głównym zadaniem będzie praca uświadamiająca wśród chłopstwa i nie sprzeciwili się planom grupy Lipnickej. Jedynie Plechanow ostrzegał i zwracał uwagę na niebezpieczeństwa praktyk terrorystycznych dla perspektyw planów poszerzenia ich idei w narodzie i formalnie odszedł z organizacji i porzucił zjazd przed końcem. Końcowe postanowienia zjazdu nosiły kompromisowy charakter: Na równi z uświadamiającą działalnością narodu uznano politykę indywidualnego terroru. Do grupy zwolenników terroru wkrótce dołączyła grupa Wiery Figner mająca ścisłe więzi z rewolucjonistami w Kijowie, Charkówie i Odessie.

Zawarty kompromis okazał się nietrwały. Organizacja przetrwała do końca 1879 roku, po czym rozpadła się z powodu rozbieżności co do metod zwalczania caratu. Zwolennicy metod terrorystycznych utworzyli nową organizację o nazwie Narodnaja Wola, natomiast skrzydło pozostające przy bardziej narodnickim programie społecznym utworzyło organizację Czornyj Pieriedieł.

Przypisy

  1. Dzieje świata, LSW, Warszawa 1990, ISBN 83-205-3873-4

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Троицкий, Николай Алексеевич, Россия в XIX веке. Курс лекций, М.: 1997.
  • Огоновская И. С., История России: Универсальное пособие для школьников и абитуриентов. Екатеринбург: У-Фактория, 2004. 939 с.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]