Aleksandr Hercen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksandr Hercen
Portret autorstwa Nikołaja Gaya, 1867
Portret autorstwa Nikołaja Gaya, 1867
Imiona i nazwisko Aleksandr Iwanowicz Hercen
(ros. Александр Иванович Герцен)
Pseudonim Iskander
Data i miejsce urodzenia 6 kwietnia 1812
Imperium Rosyjskie Moskwa
Data i miejsce śmierci 21 stycznia 1870
Francja Paryż
Zawód pisarz, redaktor, filozof, działacz społeczny, tłumacz
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, szwajcarskie
Alma Mater Uniwersytet Moskiewski
Okres 1836–1870
Gatunki proza, publicystyka
Ważne dzieła Kto winien?, Rzeczy minione i rozmyślania
Muzeum artysty Dom-muzeum Hercena w Moskwie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Aleksandr Hercen w Wikiźródłach
Wikicytaty Aleksandr Hercen w Wikicytatach

Aleksandr Iwanowicz Hercen (ros. Александр Иванович Герцен; ur. 25 marca?/6 kwietnia 1812 w Moskwie, Imperium Rosyjskie - zm. 9 stycznia?/21 stycznia 1870 w Paryżu, Francja) – rosyjski pisarz, myśliciel społeczny, działacz polityczny. Autor dzieła Rzeczy minione i rozmyślania uważanego za jeden z najlepszych utworów rosyjskiej prozy[1].

Zwolennik poglądów rewolucyjno-demokratycznych. Jego doktryna "rosyjskiego socjalizmu", która miała powstać w Rosji z ominięciem fazy kapitalizmu, wywarła duży wpływ na rosyjskich narodników[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Moskwie, jako nieślubny syn rosyjskiego arystokraty Iwana Jakowlewa i pochodzącej ze Stuttgartu 16-letniej Henrietty Wilhelminy Luisy Haag, nazwisko utworzono mu od das Herzchen (serduszko), jak zwracała się do niego matka.

Wstąpił na Uniwersytet Moskiewski w 1829, rozpoczął studia matematyczno-fizyczne. Początki zainteresowań społeczno-politycznych Hercena wiążą się z powstaniem dekabrystów i straceniem przywódców. Wraz z przyjacielem Mikołajem Ogariowem założył koło filozoficzne. Krąg zainteresowań Hercena oscylował wokół myśli socjalistyczno-utopijnej (Saint-Simon). Działalność Hercena wzbudziła podejrzliwość caratu, co doprowadziło do aresztowania uczestników koła. W 1835 Hercen, jako przywódca, został zesłany do pracy administracyjnej. Kiedy w 1840 powrócił do Moskwy był opozycyjnie nastrojonym myślicielem, zapoznał się z pracami Hegla, które wywarły na niego znaczny wpływ.

W ruchu społecznym Rosji Hercen zaczął odgrywać istotną rolę w latach czterdziestych, gdy aktywnie zwalczał słowianofilskie utopie społeczne. Oprócz publicystyki uprawiał wówczas twórczość artystyczną. Jako pisarz beletrystyczny znajdował się pod wpływem Gogola.

W roku 1847 Hercen wyjechał za granicę, a w 1850 uzyskał status emigranta politycznego. Projektował wszcząć walkę z reżimem mikołajowskim z zewnątrz. Z zachwytem śledził przebieg i rozwój Wiosny Ludów we Francji i Włoszech. Załamanie zrywu rewolucyjnego oznaczało dla Hercena kryzys światopoglądu i klęskę okcydentalistycznych ideałów.

W tym czasie rozgrywał się również osobisty dramat Hercena związany ze śmiercią żony.

Po pobycie we Włoszech, Francji i Szwajcarii w 1852, Hercen osiadł w Londynie, gdzie nawiązał współpracę z Towarzystwem Demokratycznym Polskim i przy jego pomocy organizował Wolną Drukarnię Rosyjską.

Po klęsce Rosji w wojnie krymskiej i śmierci Mikołaja I w 1855 założył czasopismo "Polarnaja Zwiezda", nawiązujące do tradycji dekabrystów. W lipcu 1857 rozpoczął z Ogariowem druk "Kołokoła", który kolportowany do Rosji stał się potężnym czynnikiem radykalizacji nastrojów. Od wydania manifestu carskiego w 1861 dotyczącego reformy uwłaszczeniowej, Hercen przeszedł na stanowisko rewolucyjnych demokratów, planując sojusz z Czernyszewskim, który został jednak wykluczony z życia społeczno-politycznego Rosji. Hercen zaś kładł podwaliny pod przyszły radykalny ruch narodnicki w Rosji. Wówczas też współpracował z Michałem Bakuninem.

Na przełomie lat 1861/1862 powstała pierwsza Ziemla i Wola, na którą wpływ miały poglądy Hercena. W 1863 poparł powstanie styczniowe, co spowodowało protesty emigracji rosyjskiej i utratę przez "Kołokoł" połowy abonentów [3]. W 1867 pismo, wobec braku zainteresowania, zostało zamknięte.

W latach 1852-1868 Hercen stworzył Rzeczy minione i rozmyślania, literacką kronikę własnego życia, ale też życia ideowego Rosji i Europy.

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

dzieła literackie
  • 1846 - Kto winien? lub Czyja wina? (ros. Кто виноват?)
  • 1848 - Sroka złodziejka (ros. Сорока-воровка)
próby pogodzenia idealizmu z materializmem
  • O miejscu człowieka w przyrodzie
  • Pierwsze spotkanie
  • Legenda
  • Drugie spotkanie
kryzys ideałów
  • 1852 - Listy z Francji i Włoch (ros. Письма из Франции и Италии)
  • Z tamtego brzegu (ros. С того берега)
teoria tzw. rosyjskiego socjalizmu chłopskiego
  • O rozwoju idei rewolucyjnych w Rosji
rewolucyjny demokratyzm
  • Końce i początki
  • Do żołnierzy rosyjskich
pamiętniki
  • 1852-1868 - Rzeczy minione i rozmyślania (ros. Былое и думы)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku rosyjskim[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku angielskim

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]