Zubrzyca Dolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w gminie Jabłonka. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Zubrzyca Dolna
Herb
Herb
Kościół w Zubrzycy Dolnej
Kościół w Zubrzycy Dolnej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Sołectwo Zubrzyca Dolna, sołtys Piotr Holla
Wysokość 635 - 870 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 1852
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429878
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zubrzyca Dolna
Zubrzyca Dolna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zubrzyca Dolna
Zubrzyca Dolna
Ziemia 49°32′N 19°41′E/49,533333 19,683333Na mapach: 49°32′N 19°41′E/49,533333 19,683333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Zubrzyca Dolna na tle Gminy Jabłonki

Zubrzyca Dolna (słow. Nižná Zubrica) – wieś w Polsce położona na południu Polski w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona w środkowej części Gminy Jabłonka pomiędzy niewysokimi, połogimi i przeważnie bezleśnymi wzniesieniami . Miejscowość należy do krainy historycznej o nazwie Orawa. Przez miejscowość przepływa potok Zubrzycki który należy do zlewiska Morza Czarnego, tak jak i pozostałe rzeki Orawy, a wieś położona jest wzdłuż niego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała w 1614 roku.

Krótko o Zubrzycy Dolnej i Zubrzycy Górnej[edytuj | edytuj kod]

Zubrzyca Dolna jest przedłużeniem Zubrzycy Górnej a ich dzieje są ściśle ze sobą związane m.in. nazwą „Zubrzyca“, najprawdopodobniej nazwa ta wzięła się od trawy którą jadły żubry, a która rosła na tych terenach, inni uważają że nazwa wzięła się od samych Żubrów, ale nigdy nie udowodniono by te zwierzęta tu żyły.

Zubrzyca (Zubricza – bez dodatkowego określenia położenia) została wymieniona po raz pierwszy w 1567 r. Niewykluczone jednak, że powstała nieco później, gdyż nie figuruje w oryginalnym spisie podatkowym z tego roku, lecz na osobnej, doklejonej karcie, sporządzonej prawdopodobnie ok. 1580 r. Rejestr podatkowy z 1604 r. podaje, iż są tu cztery domy, lecz nie wiadomo, czy dotyczy to Zubrzycy Górnej czy Zubrzycy Dolnej.

O Zubrzycy Dolnej[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym sołtysem Zubrzycy Dolnej był Wojciech Szyszka miał pod sobą 5 osiedleńców. Wieś w 1609 r. nie płaciła jeszcze podatku. Dopiero w 1619 r. władający Zamkiem Orawskim Elżbieta Czobor i jej syn Emeryk Thurzo na prośbę sołtysa Wojciecha Szyszki udzielili jemu i pozostałym mieszkańcom wsi Niznia Zubrycza ulg w podatkach i daninach. W 1622 r. wymienia się nazwe wsi jako „Inferior Zubrica“ , a dwa lata później: „Dolnia Zubrice“, w której oprócz osadnika (sołtysa) mieszkało 10 zagrodników. W 1659 r. mieszkało tu już 524 ludzi.
W 1683 r. po wojnach kuruckich liczba mieszkańców dramatycznie spadła a wieś była tak zrujnowana przez kwaterujące tu wojska oraz zniszczona nadmiernymi ciężarami, że wszystkie obrabiane kawałki gruntu stanowiły ledwo połowę posiadłości. Dla zapłacenia danin mieszkańcy zaciągali długi w Polsce. Dopiero XVIII w. sytuacja we wsi się poprawiła. W roku 1712 zasiedlone były 3 role. Liczba ludności stopniowo rosła, w roku 1778 było już 436 mieszkańców.
W tym czasie były tu już 2 młyny, jeden z nich był na przeciwko dzisiejszego kościoła obok potoka Zubrzyckiego, drugi w południowej części Zubrzycy, obecnie już ich nie ma, a 1800 r. został uruchomiony także browar zarządzany przez dyrektora państwa orawskiego który jest niedaleko kościoła obecnie jest to prywatny opuszczony budynek. Mieszkańcy oprócz rolnictwa zajmowali się uprawą lnu i produkcją płótna.

Herb Zubrzycy Dolnej[edytuj | edytuj kod]

Sołtysi Zubrzycy Dolnej uwierzytelniali wydawane przez siebie dokumenty pieczęcią. W Muzeum Orawskim Podzamku zachowały się dwie takie stare pieczęcie z lat 1792 i 1805:

  • Na pierwszej z nich widać ptaka, który stoi na jednej nodze, drugą podnosi w górę. Nad nim umieszczono koronę, a w otoku napis: „SIGLU : POS : DO : ZUBRI“. Jej średnica wynosi 26 mm.
  • Na drugiej jest ptak w identycznej pozycji, tak samo jak na pierwszej korona, a w otoku napis: „SIGILLUM : POS : DO : ZUBRI“
Historia parafii[edytuj | edytuj kod]

W czasach reformacji Zubrzyca Dolna podlegała ewangelickiej parafii w Jabłonce, a potem w Podwilku. Ludność była jednak całkowicie katolicka. Opiekę duszpasterską nad katolikami sprawowali księża z parafii orawczańskiej, a po 1787 r. z nowo utworzonej parafii w Zubrzycy Górnej. Jako samodzielna parafia zaczęła istnieć od 1989 r. kiedy to z inicjatywy zmarłego już ks. Ludwika Kołacza został wybudowany Kościół pod wezwaniem MB Szkaplerznej w Zubrzycy Dolnej, wybudowany został w latach 1982-1984, a konsekrowany w 2000 r.

We wsi znajdują się kamienne figury przydrożne, kapliczki wykonane w warsztacie kamieniarskim w Białym Potoku, najstarszym obiektem sakralnymi jest figura kamienna Trójcy Świętej z 1749 r. Warta wspomnienia jest też drewniana dzwonnica loretańska z początku XIX w która pełniła bardzo ważną rolę przed wybudowaniem kościoła, gdyż dzwoniono w niej na Anioł Pański, na rozpędzenie chmur burzowych oraz gdy w we wsi był ogień, a także gdy ktoś we wsi umarł, jednym powodem gdy nie dzwoniono było samobójstwo, znajduje się ona na przeciwko kościoła po drugiej stronie Potoka Zubrzyckiego przy której jest stary cmentarz choleryków i dalej pełni swoją funkcje.

Historia administracji[edytuj | edytuj kod]

Od 23 grudnia 1920 r. Zubrzyca Dolna należała do gminy Zubrzyca Górna. Wkrótce jednak obszar powiatu spisko-orawskiego upodobniono do galicyjskiej części woj. krakowskiego, przez co gminy zbiorowe podzielono na gminy jednostkowe. Brak dokładnej daty przeprowadzenia tego podziału, lecz spis GUS:u wykazujący stan administracyjny na 30 września 1921 r., uwzględnia już gminy jednostkowe (gminę Zubrzyca Górna podzielono na gminy Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[1]. 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski, a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego[2]. 1 sierpnia 1934 r. zniesiono gminy jednostkowe, a ich obszar włączono do nowo utworzonej zbiorowej gminy Jabłonka (Zubrzyca Górna i Zubrzyca Dolna)[3].

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Znani Polacy związania z miejscowością Zubrzyca Dolna[edytuj | edytuj kod]

  • Mateusz Ziółko - wokalista i instrumentalista, finalista I edycji "Mam Talent" oraz zwycięzca III Edycji "The Voice of Poland"

Wieś współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 957.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to spokojna malownicza miejscowość położona z dala od szlaków turystycznych u podnóża gór: Babiej Góry i Policy. Przy dobrej widoczności można zobaczyć tatry. Do głównych atrakcji turystycznych należy:

  • Dzwonnica z XVIII w

W sąsiedniej miejscowości w Zubrzycy Górnej:

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. [Dokument elektroniczny]. T. XII, Województwo krakowskie i Śląsk Cieszyński / Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  2. Dz. U. z 1925 r. Nr 63, poz. 441
  3. Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 594

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]