Lipnica Mała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lipnica Mała
Herb
Herb
Wieś i okolice(na zdj. tęcza nad wsią)
Wieś i okolice
(na zdj. tęcza nad wsią)
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Sołectwo Lipnica Mała
Wysokość 640-700 m n.p.m.
Liczba ludności 3200
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-482
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429341
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Lipnica Mała
Lipnica Mała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipnica Mała
Lipnica Mała
Ziemia 49°30′39″N 19°38′14″E/49,510833 19,637222Na mapach: 49°30′39″N 19°38′14″E/49,510833 19,637222
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Lipnica Mała (węg. Felsőlipnica) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wieś leży niedaleko Babiej Góry, na terenie Orawy. Założona została na prawie wołoskim w roku 1608 przez sołtysa Jana Krala[1]. We wsi swoją siedzibę ma parafia św. Stefana, która została założona w 1919 roku[1]. W Lipnicy po dzień dzisiejszy oglądać można przykłady dawnego budownictwa orawskiego.

Przez wieś prowadzi zielony szlak turystyczny na Babią Górę[1]

W miejscowości od 2008 roku odbywa się corocznie tzw. Małolipnicke Grzybobranie[2]. Celem imprezy jest promocja kultury orawskiej po polskiej i słowackiej stronie granicy. Podczas imprezy występują zespoły muzyczne z obu stron granicy, oraz prezentowane są potrawy regionalne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przełom wieków XVI i XVII był okresem intensywnej kolonizacji Górnej Orawy, prowadzonej przez właścicieli „ państwa orawskiego”. Skutkiem tego w tym regionie powstało szereg nowych wsi. Jedną z nich była Lipnica Wyżna, Górna lub jak później przyjęło Mała.

Historia tej orawskiej wsi rozpoczęła się w roku 1608 od umowy między sołtysem (pierwszymi osadnikami), a panem Zamku Orawskiego Jerzym Thurzo. Jednak w związku z bardzo trudnymi warunkami naturalnymi ( pierwotna puszcza pod Babią Góra ) zagospodarowanie tego terenu przebiegało powoli i przywilej lokacyjny dla wsi został wydany dopiero w 1618 przez Elżbietę Czabor i Emryka Thurzo. Zasadźcą, czyli pierwszym sołtysem był Jan Kral[3] wraz z pięcioma wołoskimi osadnikami. Lokacja Lipnicy Małej, tak jak i innych wsi na Górnej Orawie, odbyła się na prawie wołoskim. Gwarantowało ono długą „wolniznę” czyli zawieszenie wszelkich świadczeń na określony czas względem właściciela. W Lipnicy Małej okres ten trwał bardzo długo, bo aż 17 lat. Sprzyjało to napływowi nowych osadników (głównie Wołochów, Polaków, Słowaków) i rozwojowi wsi.

Gwałtowny wzrost ludności miał także negatywne skutki, ponieważ spowodował wzrost powinności poddańczych, po zakończeniu „ wolnizny”. Były one dość uciążliwe, szczególnie dla sołtysów, którzy z racji sprawowanej funkcji i posiadanej ziemi ponosili największe koszty na rzecz Zamku Orawskiego. Niemniej jednak mieszkańcom Lipnicy Małej i całej Górnej Orawy powodziło się nieźle jak na ówczesne czasy.

Sytuacja zmieniła się całkowicie w połowie XVII w., wraz z rozpoczęciem wojen religijnych. Dochodzi wówczas do bratobójczych walk między ludnością Orawy. Większość Górnoorawian razem z sołtysami opowiedziała się za katolicyzmem. Jedynie sołtys Lipnicy Małej Stanisław Kral sprzyjał protestanckim właścicielom Zamku Orawskiego.

Walki religijne, a potem niszczycielski przemarsz wojsk litewskich spieszących pod Wiedeń doprowadziły do dużych zniszczeń i wyludnienia wielu orawskich wsi, w tym także Lipnicy Małej. Andrej Kawuljak podaje, że wskutek wojen w XVII w. liczba ludności Orawy zmniejszyła się o około 70 procent.

Wiek XVIII przyniósł Lipnicy Małej i Orawie ponowny wzrost zaludnienia jak i też bezsprzeczne zwycięstwo katolicyzmu w tym regionie. Na Górnej Orawie istniała wtedy jedna parafia katolicka w Orawce, ale w krótkim czasie powstały nowe, między innymi w Jabłonce i Lipnicy Wielkiej. Lipnica Mała do 1919 r. podlegała parafii w Lipnicy Wielkiej. Własnej parafii Małolipnicznie doczekali się dopiero w roku 1919, a jej pierwszym proboszczem został ks. Marcin Jabłoński. Sam budynek kościoła powstał dużo wcześniej bo w połowie XIX w., w wyniku rozbudowy kaplicy pochodzącej z 1800 r. Patronem został król Węgier św. Stefan, którego kult na nowo odżył pod koniec XVIII w., po odnalezieniu jego relikwii w Dubrowniku.

W Lipnicy Małej w XIX w. spotykamy te same problemy, jakie wystąpiły na całej Górnej Orawie. Ziemia orawska była niezbyt urodzajna, a klimat nie sprzyjał uprawie roli, z której żyła większość mieszkańców. Hodowla, drobne rzemiosło i dorywcze prace na budowach nie zmieniły tej niekorzystnej sytuacji. Nastąpiło przeludnienie, pojawiły się epidemie chorób (szczególnie cholera) i głód. W związku z tym wielu mieszkańców udało się „za chlebem”, początkowo na Węgry, a później do Ameryki. Największa fala emigracji miała miejsce w latach 1880–1914. Z powodu emigracji i strat podczas I wojny światowej ludność wszystkich wsi orawskich spadła o 20 procent.

Do roku 1818 Lipnica Mała wraz z całą Górną Orawą wchodziła w skład Węgier, potem należała do Polski, następnie w latach 1939-1945 była częścią Słowacji, by z końcem II wojny światowej znów wrócić do Polski.

W okresie międzywojennym sytuacja ludności na tym terenie nie zmieniła się znacząco, przeważała gospodarka rolno-hodowlana, a inne źródła utrzymania dotyczyły prac sezonowych, głownie budowlanych. Oprócz tego Orawa znana była z tkactwa, choć w początkach XX w. nie odgrywało ono już tak wielkiej roli jak wcześniej.

Lata po II wojnie światowej zmieniły oblicze wszystkich wsi polskiej Orawy. Lipnica Mała także nie pozostała w tyle. Wybudowano tam nowe szkoły, zelektryfikowano wieś, położono asfaltowe nawierzchnie dróg, zrobiono wodociąg i wiele tym podobnych, dzięki czemu Lipnica Mała należy do jednych z najlepiej rozwijających się wsi orawskich.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Orawski Portal Turystyczny
  2. Małolipnicke Grzybobranie
  3. Kralowie byli jedyną słowacką rodziną sołtysią na całej ówczesnej Górnej Orawie, pozostałymi sołtysami byli wyłącznie Polacy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]