Żarek (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żarek
Pyrocephalus rubinus[1]
(Boddeart, 1783)
Samiec
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina tyrankowate
Podrodzina wodopławiki
Plemię Fluvicolini
Rodzaj Pyrocephalus[2]
Gould, 1839
Gatunek żarek
Synonimy
  • Muscicapa rubinus Boddaert, 1783[3]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Samica, stan Oaxaca, Meksyk
Gniazdo z jajami

Żarek[5] (Pyrocephalus rubinus) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Pyrocephalus[5][6]. Występuje na znacznych obszarach obydwu Ameryk. Wyróżnia się od 9 do 11 podgatunków.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasiedla zadrzewienia nieopodal rzek na półsuchych i suchych obszarach, terenach rolniczych i sawannach. Państwa i terytoria, na obszarze których występuje[7]:

Globalny zasięg występowania szacowany jest na 7 420 000 km², a populacja na 5 do 50 milionów osobników[8].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest nieco mniejszy od wróbla domowego. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy w kolorze upierzenia. Samiec ma cały wierzch głowy, gardło, pierś, brzuch i pokrywy podogonowe intensywnie czerwone ("żarowe"). Skrzydła, ogon i kark są ciemnoszare, a przez oczy biegnie opaska w takim samym kolorze. Nogi, dziób i oczy intensywnie czarne. Samica ma wierzch ciała i skrzydła ubarwiony jak u samca, jednakże brak jej "czapeczki" na głowie. Ma jasny brzuch, brązowo paskowany, a pokrywy podogonowe mają barwę jasnoczerwoną. Żyje do 5,5 lat.

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

  • długość ciała: 13,5 cm,
  • skrzydło: 7,5-8 cm,
  • rozpiętość skrzydeł: 35,5-39,5 cm,
  • masa ciała: 11-14 g.

Zachowania[edytuj | edytuj kod]

Mało czasu spędza na ziemi. Tak jak inne tyrankowate, w pogoni za owadami robi nagłe „wypady” z eksponowanych miejsc. Brakuje informacji na temat snu i kąpieli słonecznych. Zarówno samiec, jak i samica często czyszczą pióra w ciągu dnia; zaobserwowano także, że czyszczą je dziobem po pożywianiu się.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Zjadają głównie owady i inne stawonogi, zbierane z ziemi, a także szarańczę, pszczoły miodne, chrząszcze. 94% procent żerowania odbywa się do 3 metrów na ziemią.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo jest luźną konstrukcją, zbudowaną z gałązek, traw, włókien i pustych kokonów, pokrytych puchem piór i włosia. Ma kształt płytkiego kielicha, umieszczone jest w rozwidleniu gałęzi. Samica uzupełnia je pajęczynami i porostami. Podczas pokazów godowych samiec stroszy czub nadymając pierś i trzepocząc skrzydłami, po czym wzbija się na ok. 20m w górę, po czym opada.

Wyprowadza lęgi od połowy lutego do czerwca, dwa w ciągu tego sezonu. Samica składa 2–4 jaja w kolorze białym, z czystego do śmietanowego, lub brązowe, ciemno nakrapiane. Okres inkubacji trwa 13–15 dni. Samica rzadko i nie na długo opuszcza gniazdo, sama wysiaduje jaja. Pisklęta zaraz po wykluciu ważą niewiele ponad 1 gram. Otwierają oczy po czterech dniach. Rodzice karmią je ok. 3,5 razy na godzinę. Jedzą głównie mole i motyle. Po 14–16 dniach opuszczają gniazdo. Obie płci mogą się rozmnażać po dwóch latach.

Starzyki z rodziny kacykowatych, z rodzaju Molothrus, mogą być pasożytami lęgowymi w gnieździe żarków. Pisklę starzyka wykluwa się wcześniej i wyrzuca młode oraz jaja gospodarzy stając się jedynym odchowanym osobnikiem w lęgu[9].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Jest ich 11[10], znacznie się od siebie różnią wyglądem zewnętrznym. Dwa z nich są endemiczne dla wysp Galapagos i czasami są podnoszone do rangi osobnego gatunku. Są mniejsze niż te z kontynentu, występuje też większa różnica w wyglądzie samic.

Lista podgatunków[10]:

  • żarek rubinowy (Pyrocephalus rubinus rubinus) (Boddaert, 1783)
  • żarek galapagoski (Pyrocephalus rubinus nanus Gould, 1838
  • Pyrocephalus rubinus mexicanus Sclater, PL, 1859
  • Pyrocephalus rubinus flammeus van Rossem, 1934
  • Pyrocephalus rubinus blatteus Bangs, 1911
  • Pyrocephalus rubinus dubius Gould, 1839
  • Pyrocephalus rubinus saturatus Berlepsch & Hartert, 1902
  • Pyrocephalus rubinus piurae Zimmer, JT, 1941
  • Pyrocephalus rubinus ardens Zimmer, JT, 1941
  • Pyrocephalus rubinus obscurus Gould, 1839
  • Pyrocephalus rubinus cocachacrae Zimmer, JT, 1941
  • Pyrocephalus rubinus major Pelzeln, 1868

Przypisy

  1. Pyrocephalus rubinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pyrocephalus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 01-01-2010]
  3. Vermilion Flycatcher (Pyrocephalus rubinus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 13 lutego 2012].
  4. BirdLife International 2012. Pyrocephalus rubinus. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2014.3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-02-28]
  5. a b Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Fluvicolini Swainson, 1832-33 (wersja: 2015-10-17). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2015-10-25].
  6. Frank Gill, David Donsker (red.): Tyrant flycatchers (ang.). IOC World Bird List: Version 5.4. [dostęp 2015-02-25].
  7. www.birdlife.org
  8. www.birdlife.org
  9. Katja Schulz: Pyrocephalus rubinus (Boddaert, 1783) (ang.). [dostęp 2010-06-04].
  10. a b avibase.bsc-eoc.org

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Alvarez: Pyrocephalus rubinus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 8 czerwca 2010].
  • David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, BirdLife International (mapy wyst.), Phil Benstead i inni: Encyklopedia Ptaki. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa, 2009 ISBN 978-83-01-15733-3.
  • D. Chandler, D. Couzens, E. Dunn, J. Elphic, R. Hume i inni: Fakty o zwierzętach świata: Ptaki. MULTICO, 2008. ISBN 978-83-7073-583-8.
  • Csodálatos állatvilág, Wild life fact file (magyar nyelven) ford.: Mester K.: (2000). ISBN 963-86092-0-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]