Żarek (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żarek
Pyrocephalus rubinus[1]
(Boddeart, 1783)
Samiec
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina tyrankowate
Podrodzina wodopławiki
Plemię Fluvicolini
Rodzaj Pyrocephalus[2]
Gould, 1839
Gatunek żarek
Synonimy
  • Muscicapa rubinus Boddaert, 1783[3]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Samica, stan Oaxaca, Meksyk
Gniazdo z jajami

Żarek[5] (Pyrocephalus rubinus) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Pyrocephalus[5][6]. Występuje na znacznych obszarach obydwu Ameryk. Wyróżnia się od 9 do 11 podgatunków.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Pieter Boddaert w 1783 na podstawie holotypu z Tefé (Amazonas, Brazylia). Nowemu gatunkowi nadął nazwę Muscicapa rubinus[3]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza żarka w rodzaju Pyrocephalus[6], który został opisany przez Johna Goulda w 1839[7]. Klasyfikacja podgatunków jest sporna. IOC wyróżnia 4 gatunki w obrębie rodzaju Pyrocephalusżarka rubinowego (P. (r.) rubinus), żarka zmiennego (P. (r.) obscurus) z 9 podgatunkami, żarka galapagoskiego (P. (r.) nanus) i wymarłego żarka małego (P. (r.) dubius)[6]. Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżniają 10 podgatunków, uznając żarki: galapagoskiego i małego za dwa odrębne gatunki[8]. Są endemiczne dla wysp Galapagos; Carmi i współpracownicy (2016) wyłączają te podgatunki z gatunku P. rubinus, uznając je za co najmniej jeden, a najprawdopodobniej dwa odrębne od P. rubinus gatunki[9]. Są mniejsze niż te z kontynentu, występuje też większa różnica w wyglądzie samic. Autorzy Kompletnej listy ptaków świata uznają rodzaj Pyrocephalus za monotypowy[5]. Opisany został również podgatunek P. r. major, jednak jego odrębność nie jest pewna[6][8].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Podgatunki według autorów HBW[8], wraz z dwoma galapagoskimi podgatunkami włączanymi do P. rubinus[5]:

Morfologia[edytuj]

Jest nieco mniejszy od wróbla domowego. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy w kolorze upierzenia. Samiec ma cały wierzch głowy, gardło, pierś, brzuch i pokrywy podogonowe intensywnie czerwone ("żarowe"). Skrzydła, ogon i kark są ciemnoszare, a przez oczy biegnie opaska w takim samym kolorze. Nogi, dziób i oczy intensywnie czarne. Samica ma wierzch ciała i skrzydła ubarwiony jak u samca, jednakże brak jej "czapeczki" na głowie. Ma jasny brzuch, brązowo paskowany, a pokrywy podogonowe mają barwę jasnoczerwoną.

Wymiary[edytuj]

  • długość ciała: 13,5 cm,
  • skrzydło: 7,5-8 cm,
  • rozpiętość skrzydeł: 35,5-39,5 cm,
  • masa ciała: 11-14 g.

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Mało czasu spędza na ziemi. Tak jak inne tyrankowate, w pogoni za owadami robi nagłe „wypady” z eksponowanych miejsc. Brakuje informacji na temat snu i kąpieli słonecznych. Zarówno samiec, jak i samica często czyszczą pióra w ciągu dnia; zaobserwowano także, że czyszczą je dziobem po pożywianiu się.

Pożywienie[edytuj]

Zjadają głównie owady i inne stawonogi, zbierane z ziemi, a także szarańczę, pszczoły miodne, chrząszcze. 94% żerowania odbywa się do 3 metrów na ziemią.

Lęgi[edytuj]

Gniazdo jest luźną konstrukcją, zbudowaną z gałązek, traw, włókien i pustych kokonów, pokrytych puchem piór i włosia. Ma kształt płytkiego kielicha, umieszczone jest w rozwidleniu gałęzi. Samica uzupełnia je pajęczynami i porostami. Podczas pokazów godowych samiec stroszy czub nadymając pierś i trzepocząc skrzydłami, po czym wzbija się na ok. 20m w górę, po czym opada.

Wyprowadza lęgi od połowy lutego do czerwca, dwa w ciągu tego sezonu. Samica składa 2–4 jaja w kolorze białym, z czystego do śmietanowego, lub brązowe, ciemno nakrapiane. Okres inkubacji trwa 13–15 dni. Samica rzadko i nie na długo opuszcza gniazdo, sama wysiaduje jaja. Pisklęta zaraz po wykluciu ważą niewiele ponad 1 gram. Otwierają oczy po czterech dniach. Rodzice karmią je ok. 3,5 razy na godzinę. Jedzą głównie mole i motyle. Po 14–16 dniach opuszczają gniazdo. Obie płci mogą się rozmnażać po dwóch latach.

Starzyki z rodziny kacykowatych, z rodzaju Molothrus, mogą być pasożytami lęgowymi w gnieździe żarków. Pisklę starzyka wykluwa się wcześniej i wyrzuca młode oraz jaja gospodarzy stając się jedynym odchowanym osobnikiem w lęgu[10].

Przypisy

  1. Pyrocephalus rubinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pyrocephalus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 01-01-2010]
  3. a b Pieter Boddaert: Table des Planches Enluminéez d'Histoire Naturelle de M. D'Aubenton. 1783. s. 42.
  4. BirdLife International 2012, Pyrocephalus rubinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-02-28] (ang.).
  5. a b c d Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Fluvicolini Swainson, 1832-33 (wersja: 2017-05-09). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 16 października 2017].
  6. a b c d e f Frank Gill & David Donsker: Tyrant flycatchers. IOC World Bird List (v7.4), 31 lipca 2017. [dostęp 16 października 2017].
  7. John Gould: Zoology of the Voyage of the H.M.S. Beagle Birds Darwin. T. 3, pt. 9. 1839, s. 44.
  8. a b c d e f g h i j k l m Farnsworth, A., Lebbin, D. & Kirwan, G.M.: Common Vermilion Flycatcher (Pyrocephalus rubinus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017.
  9. a b Ore Carmi, Christopher C. Witt, Alvaro Jaramillo i John P. Dumbacher. Phylogeography of the Vermilion Flycatcher species complex: Multiple speciation events, shifts in migratory behavior, and an apparent extinction of a Galápagos-endemic bird species. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 102, s. 152–173, 2016. DOI: 10.1016/j.ympev.2016.05.029 (ang.). 
  10. Katja Schulz: Pyrocephalus rubinus (Boddaert, 1783) (ang.). [dostęp 2010-06-04].

Bibliografia[edytuj]

  • T. Alvarez: Pyrocephalus rubinus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 8 czerwca 2010].
  • David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, BirdLife International (mapy wyst.), Phil Benstead i inni: Encyklopedia Ptaki. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa, 2009 ​ISBN 978-83-01-15733-3​.
  • D. Chandler, D. Couzens, E. Dunn, J. Elphic, R. Hume i inni: Fakty o zwierzętach świata: Ptaki. MULTICO, 2008. ​ISBN 978-83-7073-583-8​.
  • Csodálatos állatvilág, Wild life fact file (magyar nyelven) ford.: Mester K.: (2000). ​ISBN 963-86092-0-6

Linki zewnętrzne[edytuj]