Akademia Szwedzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Akademia Szwedzka
Ilustracja
Państwo  Szwecja
Data założenia 1786
Adres Källargränd 4, Gamla Stan, Sztokholm
Położenie na mapie regionu Sztokholm
Mapa lokalizacyjna regionu Sztokholm
Akademia Szwedzka
Akademia Szwedzka
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Akademia Szwedzka
Akademia Szwedzka
Ziemia59°19′31,3″N 18°04′16,1″E/59,325361 18,071139
Strona internetowa

Akademia Szwedzka (szw. Svenska Akademien, także De Aderton) – niezależna organizacja, której celem jest promowanie literatury szwedzkojęzycznej i języka szwedzkiego. Akademia co roku nominuje laureata Literackiej Nagrody Nobla. Motto Akademii brzmi Snille och smak (pol. Geniusz i smak).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Akademia Szwedzka została założona 20 marca 1786 przez szwedzkiego króla Gustawa III. Statut został w dużej części napisany przez samego króla i przypomina statut Akademii Francuskiej. Według statutu najważniejszym zadaniem organizacji jest praca nad renhet, styrka och höghet (pol. czystością, siłą i wielkością) języka szwedzkiego. Realizację tego zadania zapewnia wydawanie przez Akademię słownika, podręcznika gramatyki oraz coroczne wyróżnienie za nadzwyczajnej jakości użycie szwedzkiego.

Po śmierci Gustawa III w 1792 sytuacja Akademii się pogorszyła i w 1795 jej działalność została wstrzymana na 2 lata. Mimo tego Akademia zachowała swoją pozycję jako najwyższy szwedzki autorytet w kwestiach literackich i językowych. W latach 20. XIX wieku działalność organizacji osłabła w wyniku ataku ze strony prekursorów nowej literatury.

W 1834 umarł stały sekretarz organizacji Nils von Rosenstein, a na jego miejsce wstąpił energiczny Bernhard von Beskow, który znacząco wzmocnił pozycję Akademii. Po śmierci Beskowa w 1868 nie udało się ustanowić sekretarza aż do roku 1884, kiedy na to stanowisko wstąpił Carl David af Wirsén. W następnym dziesięcioleciu literatura szwedzka rozwijała się w kierunku, który nie odpowiadał Wirsénowi. Spowodowało to mniejszą popularność tego ciała wśród młodszego pokolenia pisarzy.

W 1900, po pewnym wahaniu, Akademia przyjęła na siebie obowiązek przyznawania Literackiej Nagrody Nobla.

Wirséna w 1912 na stanowisku stałego sekretarza zastąpił Erik Axel Karlfeldt. Jego 18-letni okres urzędowania stał pod znakiem przemian i modernizacji w łonie Akademii, które otworzyły ją na pisarzy nowych czasów. Pierwszą kobietą wybraną do Akademii była wybrana w 1914 Selma Lagerlöf. W XX wieku Akademia działała według wyznaczonego wtedy kierunku.

W związku ze sprawą Salmana Rushdiego w roku 1989 trzech członków Akademii zrezygnowało z brania udziału w jej spotkaniach. W 2005 z kolei z brania udziału w spotkaniach zrezygnował Knut Ahnlund, chcąc zaprotestować przeciwko przyznaniu Nagrody Nobla Elfriede Jelinek.

Sprawa „Kulturprofilen” 2017–2018[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 2017 dziennik Dagens Nyheter, w ramach kampanii #Me Too, opublikował reportaż, w którym 18 kobiet oskarżyło o molestowanie seksualne Jeana-Claude Arnaulta, osobę blisko związaną z działalnością i środowiskiem Akademii[1]. Dochodzenie, przy okazji którego wyszły na jaw sprawy wycieku nazwisk przyszłych laureatów Literackiej Nagrody Nobla oraz nieprawidłowości finansowych jakich miał się dopuścić Jean-Claude Arnault, wywołało poważny kryzys i podział w Akademii, która nie była w stanie wypracować wspólnego stanowiska. W związku z tą sprawą 6 kwietnia 2018 trzech członków Akademii, Klas Östergren, Kjell Espmark i Peter Englund, ogłosiło rezygnację z brania udziału w jej pracach i spotkaniach[2], co zaostrzyło jeszcze bardziej konflikt wewnątrz instytucji i wywołało mocne reakcje. Podejmowane próby zakończenia kryzysu, także zaangażowanie się w sprawę króla Szwecji Karola XVI Gustawa (monarcha jest statutowym opiekunem instytucji), nie przyniosły efektów i nie zahamowały rozłamu. 12 kwietnia Sara Danius ustąpiła z funkcji stałego sekretarza i zrezygnowała z dalszych prac w Akademii. Tego samego dnia rezygnację z miejsca w Akademii ogłosiła Katarina Frostenson, prywatnie małżonka oskarżanego o molestowanie i nieprawidłowości finansowe Jeana-Claude Arnaulta, który w szwedzkich mediach określany jest także jako „Kulturprofilen”[3].

Rezygnacja stałej sekretarz wywołała protesty solidaryzujących się z nią środowisk, których symbolem stała się damska bluzka z kokardą (szw. knytblus). W mediach społecznościowych (kampania #knytblus) pojawiły się zdjęcia m.in. wpływowych kobiet pozujących w tego typu ubiorze, co ma nawiązywać do lubianego przez Sarę Danius stylu[4]. Poważny kryzys instytucji pogłębiła jeszcze bardziej ogłoszona 27 kwietnia rezygnacja Sary Stridsberg[5].

W wydanym 4 maja komunikacie Akademia Szwedzka zapowiedziała, że w związku z sytuacją w jakiej znalazła się instytucja, laureat Literackiej Nagroda Nobla za rok 2018 zostanie wybrany i ogłoszony w przyszłym roku razem z laureatem za rok 2019[6].

Obecni członkowie[edytuj | edytuj kod]

Akademia Szwedzka ma 18 członków zajmujących tradycyjnie numerowane miejsca[7]:

Miejsce Członkowie Akademii Ur. Wybrany Uwagi
1. Lotta Lotass 1964 2009 nieaktywna od 2015[8]
2. Bo Ralph 1945 1999
3. Sture Allén 1928 1980 stały sekretarz 1986–99
4. Anders Olsson 1949 2008
5. Göran Malmqvist 1924 1985
6. Tomas Riad 1959 2011
7. Sara Danius 1962 2013 stała sekretarz 2015–2018; nieaktywna od 2018[9]
8. Jesper Svenbro 1944 2006
9. Jayne Svenungsson 1973 2017
10. Peter Englund 1957 2002 stały sekretarz 2009–2015; nieaktywny od 2018[2]
11. Klas Östergren 1955 2014 nieaktywny od 2018[2]
12. Per Wästberg 1933 1997
13. Sara Stridsberg 1972 2016 nieaktywna od 2018[5]
14. Kristina Lugn 1948 2006
15. Kerstin Ekman 1933 1978 nieaktywna od 1989
16. Kjell Espmark 1930 1981 nieaktywny od 2018[2]
17. Horace Engdahl 1948 1997 stały sekretarz 1999–2009
18. Katarina Frostenson 1953 1992 nieaktywna od 2018[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Välkänd svensk kulturprofil anklagas för övergrepp (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-04-07].
  2. a b c d Klas Östergren, Kjell Espmark och Peter Englund lämnar Svenska Akademien (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-04-07].
  3. Dag för dag: Händelserna fram till Danius och Frostensons avhopp från Svenska Akademien (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-04-14].
  4. Knytblus-upprop och Facebook hyllningar till stöd för Sara Danius (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-05-06].
  5. a b Sara Stridsberg lämnar Akademien (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-05-06].
  6. Svenska Akademien skjuter upp 2018 års Nobelpris i litteratur (szw.). Svenska Akademien. [dostęp 2018-05-06].
  7. Svenska Akademien: De Aderton. Svenska Akademiens ledamöter (szw.). [dostęp 2017-12-21].
  8. Stefan Eklund: Därför lämnade Lotta Lotass Svenska Akademien (szw.). Borås Tidning. [dostęp 2018-04-07].
  9. a b Sara Danius och Katarina Frostenson lämnar Svenska Akademien (szw.). SVT Nyheter. [dostęp 2018-04-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]