Sven Hedin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sven Hedin
Ilustracja
Imię przy narodzeniu Sven Anders Hedin
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1865
Sztokholm
Data i miejsce śmierci 26 listopada 1952
Sztokholm
Miejsce spoczynku cmentarz przy Kościele Adolfa Fryderyka
w Sztokholmie
Zawód, zajęcie geograf
Narodowość szwedzka
Alma Mater Uniwersytet w Uppsali, Uniwersytet Humboldta
Sven Hedin.signature.png
Odznaczenia
Komandor 1. klasy Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kawaler 2. klasy Orderu Wazów (Szwecja) Krzyż Wielki Orderu Franciszka Józefa Order „Za Zasługi Cywilne” I klasy (Bułgaria) Wielki Komandor Orderu Danebroga (Dania) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Wielka Wstęga Orderu Świętego Skarbu (Japonia) (1888–2003) Order Lwa i Słońca (Persja) dla obcokrajowców Order Korony I klasy (Prusy) Order Zasługi Orła Niemieckiego (III Rzesza) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Honorowy Rycerz Komandor Orderu Cesarstwa Indyjskiego (Wielka Brytania) Wielki Oficer Orderu Korony Włoch

Sven Anders Hedin (ur. 19 lutego 1865 w Sztokholmie, zm. 26 listopada 1952 tamże) – szwedzki podróżnik i geograf. Wsławił się głównie jako autor pierwszych szczegółowych map Pamiru, pustyni Takla Makan, Tybetu i Himalajów. Zajmował się również badaniem jedwabnego szlaku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W latach 1886–1892 studiował geologię, mineralogię, zoologię oraz łacinę na uniwersytetach w Sztokholmie, Uppsali, Berlinie i Halle. Jednym z jego nauczycieli był Ferdinand von Richthofen, znany niemiecki geograf. Podczas studiów podróżował po Kaukazie, Persji i Mezopotamii[1]. W 1889 został tłumaczem szwedzkiej delegacji rządowej w Teheranie i w ciągu następnych dwóch lat zwiedzał Turkiestan Zachodni i Chorasan[2]

W 1902 otrzymał nobilitację, ostatnią przyznaną przez szwedzkiego monarchę[3].

W latach 1892–1935 odbył wiele ekspedycji do Azji Centralnej. Najważniejsze to:

  • 1893–1897: badania Tienszanu, przejście przez Pamir i Takla Makan, następnie od jeziora Lob-nor przez Kunlun do Pekinu. Podczas tej wyprawy odkrył ruiny starożytnego miasta Loulan[2]. Atakując szczyt Muztagh Ata osiągnął wysokość 6300 m n.p.m., z której musiał zawrócić z powodu choroby górskiej[4].
  • 1899–1902: przejście przez Takla Makan do Tybetu. Nieudana próba dotarcia w przebraniu buddyjskiego mnicha do Lhasy[2].
  • 1905–1909: przejście przez Persję i Indie Brytyjskie do Tybetu. Pierwsze w historii badania Transhimalajów[1], zwanych później przez jakiś czas Górami Hedina[4], odkrycie źródeł Brahmaputry, Indusu i Satledźu[2].
  • 1916: pobyt w Mezopotamii i Palestynie[4].
  • 1927–1935: badania pustyni Gobi i Mongolii[2]. Wyprawa, w której uczestniczyli uczeni ze Szwcji, Niemiec i Chin, odkryła 327 ruin miast i budowli, przeprowadziła badania odcinków Wielkiego Muru Chińskiego[2] i założyła pierwsze stałe stacje meteorologiczne w tej części Azji[4]. W trakcie tej wyprawy poznał Czang Kaj-szeka.

W latach I wojny światowej (1915) odbył podróż na front wschodni, zwiedził wówczas południowe tereny Polski w tym m.in. okolice Gorlic[5]. Do ważnych wypraw Hedina należy też podróż dookoła świata przez Amerykę Pn., Japonię, Mongolię i Syberię w 1923[2].

Wszystkie te wyprawy przyniosły ogromną ilość materiałów naukowych, opublikowanych w 55 tomach oraz mapę Azji Środkowej, publikowaną w arkuszach od 1941[4]. Do najważniejszych publikacji popularnonaukowych Hedina należą: Through Asia (1898), Southern Tibet (t. 1-13, 1917-1922), My Life as an Explorer (1926), The Silk Road (1938).

Silne kontrowersje wzbudzały proniemieckie sympatie Hedina (zwłaszcza podczas obu wojen światowych)[1] oraz jego kontakty z licznymi prominentnymi postaciami niemieckiego nazizmu.

W latach dwudziestych podczas wyprawy na pustynię Gobi w Mongolii Wewnętrznej odnajdywał też skamieniałości[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 87. ISBN 83-05-13407-5.
  2. a b c d e f g Encyklopedia historyczna świata. Tom VI. Kraków: Wyd. Opres, 2001, s. 289-290. ISBN 83-85909-66-4.
  3. American Heraldry Society: Arms of Dr Sven Hedin
  4. a b c d e Mileska Maria Irena: Szwedzcy podróżnicy, w: "Poznaj Świat" R. XXII, nr 3 (256), marzec 1974, s. 44-45
  5. Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015, ​ISBN 978-83-7181-899-8
  6. Paul C. Sereno. Dinozaury w śmiertelnej pułapce. „Świat Nauki”. nr 4 (236), s. 68-73, kwiecień 2011. ISSN 0867-6380. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]