Antyszczepionkowcy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ilustracja z 1802, przedstawiająca ludzi z cechami krowimi, które zdaniem ówczesnych przeciwników szczepień miały się wykształcić po podaniu szczepienia na ospę prawdziwą

Antyszczepionkowcy – potoczne określenie osób podważających sens i skuteczność szczepień w krajach, gdzie istnieje obowiązek szczepień, opowiadających się za jego ograniczeniem lub zniesieniem. W kontrowersji szczepionkowej opowiadają się po stronie głoszącej, że szczepionki są szkodliwe dla zdrowia[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki postaw antyszczepionkowych datują się na XIX wiek, kiedy Edward Jenner udowodnił, że przejście krowianki może uchronić od zarażenia się ospą prawdziwą. Choroba ta w 30% przypadków kończyła się śmiercią, a u większości osób, które przeżyły, pozostawiała trwałe blizny, ubytki tkanek, u niektórych ślepotę. Mimo tego wiele osób już wtedy krytykowało stosowanie szczepionek. Jednym z krytyków szczepień był np. Alfred Russel Wallace, współodkrywca zjawiska doboru naturalnego. Między 1840 a 1853 w Wielkiej Brytanii wprowadzono kilka aktów prawnych nakładających na obywateli obowiązek szczepienia na ospę prawdziwą oraz kary za nieszczepienie. Niektórzy krytycy uznali to za naruszenie ich wolności[2]. W czasach współczesnych nastroje antyszczepionkowe wzmogły się w połowie lat 70. XX wieku, kiedy narosły kontrowersje wokół szczepionki DTP, która u 36 dzieci miała rzekomo spowodować problemy neurologiczne. W 1974 w Wielkiej Brytanii utworzono Association of Parents of Vaccine Damaged Children, które odegrało ważną rolę w przykuwaniu uwagi do kontrowersji wokół szczepionki DTP. W wyniku tego do 1977 wyszczepialność dzieci w spadła z 77% do 33%. Niedługo potem nadeszły 3 epidemie krztuśca z ponad 100 tys. przypadków zachorowań, z czego 36 dzieci zmarło. W USA nastroje antyszczepionkowe przybrały na sile w 1982, kiedy nagrodę Emmy dostał film DTP: Vaccination Roulette, w którym wiązano szczepionkę DTP (dokładniej komponent krztuścowy) z uszkodzeniami mózgu, drgawkami i cofaniem się w rozwoju. W 1996 Nelson Mandela rozpoczął kampanię Kick Polio Out of Africa; na tamten rok zaplanowano zaszczepienie 50 milionów dzieci. Kampania zakończyła się pomyślnie; liczba przypadków polio spadła z 350 tys. przypadków na całym świecie do niecałych 500 w 2001. W 2003 polityczni i religijni przywódcy w Nigerii rozpoczęli bojkot kampanii. W większości stanów trwał on krótko, jednak w Kano (północna Nigeria) utrzymał się przez 11 miesięcy. Wskutek tego polio dotarło do 15 krajów, w których zdążono już ogłosić całkowitą eradykację tej choroby[2]. W 1998 Andrew Wakefield opublikował artykuł dotyczący rzekomego związku szczepionki MMR z autyzmem[3]. Artykuł i badania okazały się oszustwem, a sam Wakefield stracił prawo do wykonywania zawodu lekarza (zob. bezpieczeństwo szczepień – autyzm).

Postawa antyszczepionkowa a dezinformacja[edytuj | edytuj kod]

Wokół szczepień narosły liczne teorie spiskowe. Zdaniem ich zwolenników koncerny farmaceutyczne i rządy ukrywają dane dotyczące szczepień, by zrealizować swoje plany. Według najpopularniejszych teorii spiskowych koncerny mają płacić badaczom, by ci fałszowali badania i polepszali statystyki na temat wydajności szczepień. Teorie spiskowe związane ze szczepieniami oddają niechęć i nieufność wobec badań naukowych dotyczących wydajności i bezpieczeństwa szczepionek. Często ich wyznawcy z podobnych pobudek wierzą także w inne teorie konspiracyjne, np. zaprzeczając globalnemu ociepleniu (denializm globalnego ocieplenia)[3]. Ogólnie wiara w jedną teorię spiskową zwiększa tendencję do przyjmowania innych teorii spiskowych, co psychologia opisuje jako monologiczny system przekonań bądź ogólną orientację spiskową[4]. Rodzice, którzy rozważają zaszczepienie dziecka, nierzadko szukają informacji w internecie; niekiedy najwyżej pozycjonowane są artykuły promujące antyszczepionkowe teorie spiskowe[3]. Według badań przyczyny, dla których rodzice szczepią dzieci lub nie, są złożone i wielowymiarowe. Ruch antyszczepionkowy sięga swą historią początku istnienia szczepień i, zdaniem badaczy, nie dojdzie do jego zniknięcia. Dzięki internetowi przybrał na sile, a jego postulaty docierają do większej liczby osób[2], co powoduje spadek wyszczepialności[3].

W okresie od lipca 2014 do września 2017 naukowcy zbadali losową próbkę 1,8 miliona tweetów, badanie miało na celu poprawę komunikacji pracowników publicznej służby zdrowia w mediach społecznościowych[5]. Zamiast tego naukowcy odkryli, że problematyka zdrowia publicznego jest celem tego, co badanie opisuje jako „próby rozpowszechnienia dezinformacji przez obce mocarstwa”[5]. 93 procent wiadomości o szczepieniach opublikowanych na Twitterze w latach 2014–2017 pochodziło ze złośliwych kont, w tym kont prowadzonych przez rosyjskie trolle[5]. Według badań, dezinformacja była prowadzona poprzez komunikaty pro, jak i antyszczepionkowe – w celu zmylenia odbiorcy oraz podważenia faktów i wiarygodności instytucji publicznych[5]. Mark Dredze, jeden z naukowców którzy przeprowadzili badania, stwierdził, że trolle grały na obie strony, aby „zniszczyć publiczne zaufanie do szczepień, narażając wszystkich na ryzyko chorób zakaźnych”[5].

Antyszczepionkowcy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce w 2010 r. na skutek odmowy rodziców nie zaszczepiono 3437 dzieci[6], w 2017 już ponad 26 tysięcy. Ocenia się, że w 2018 może być 40 tys. niezaszczepionych, a w 2019 ponad 50 tys. takich osób. Każdy rocznik dzieci w Polsce liczy ok. 400 tys. osób[7]

Z analiz przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli przeprowadzonych w 2017 wynika, że najczęściej odmawiano szczepień w województwie pomorskim i śląskim, natomiast najrzadziej w podkarpackim, podlaskim i świętokrzyskim[8].

Interesy antyszczepionkowców w Sejmie RP reprezentuje powstały w lutym 2016 Parlamentarny Zespół ds. Bezpieczeństwa Programu Szczepień Ochronnych Dzieci i Dorosłych stawiający sobie za cel m.in. krzewienie „rzetelnej wiedzy o szczepieniach”. Do skład Zespołu weszli posłowie: Piotr Liroy-Marzec (przewodniczący), Paweł Skutecki (wiceprzewodniczący), Wojciech Bakun (sekretarz), Jarosław Porwich, Robert Winnicki, Jerzy Kozłowski (zrezygnował 17 października 2017) i Stefan Romecki (zrezygnował 25 lipca 2018)[9]. Zespół współpracuje ze Stowarzyszeniem „Stop nop”[10].

Postulaty antyszczepionkowców poparł w 2017 Patryk Jaki[11]. Ze stanowiska tego wycofał się w październiku 2018[12].

W lipcu 2018 wpłynął do Sejmu RP obywatelski projekt ustawy znoszącej obowiązek szczepień, przygotowany przez Komitet Obywatelskiej Inicjatywy Ustawodawczej „Stop nop”. Został on poparty przez 120 tys. osób[13]. Projekt został odrzucony przez sejm w listopadzie 2018 roku[14].

Reakcje[edytuj | edytuj kod]

Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak uznał działania przeciwko szczepieniom za niekorzystne i zagrażające ochronie życia i zdrowia dzieci[15].

W styczniu 2019 powstała satyryczna gra karciana antyszczepionkowcy.biz, której motywem przewodnim są oszuści, zarabiający na ruchu antyszczepionkowym. Honorowy patronat nad projektem objęła Dolnośląska Izba Lekarska, a także Marek Posobkiewicz i Łukasz Durajski[16].

W marcu 2019 Facebook zdecydował się na walkę z dezinformacją związaną ze szczepieniami[17][18]. Serwis będzie ograniczał ich zasięg, a teorie spiskowe antyszczepionkowców będą traktowane jak fake news[18]. Monika Bickert, menadżerka Facebooka, poinformowała, jak firma będzie podchodziła do materiałów zniechęcających do używania szczepionek[18]:

  • grupy, strony i treści wspierające antyszczepionkowców nie będą uwzględniane w rekomendacjach dla użytkowników ani pokazywać się sugestiach wyszukiwania, dodatkowo zostaną im obcięte zasięgi,
  • firma będzie odrzucać reklamy promujące teorie spiskowe dotyczące szczepionek,
  • nieprawdzie informacje dotyczące szczepionek nie będą obecne w Instagram Explore i na stronach hashtagów.

Dodatkowo Facebook rozważy uzupełnianie treści antyszczepionkowych materiałami informacyjnymi pochodzącymi ze sprawdzonych źródeł[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A. K. Marchewka, A. Majewska, G. Młynarczyk. Działalność ruchu antyszczepionkowego, rola środków masowego komunikowania oraz wpływ poglądów religijnych na postawę wobec szczepień ochronnych. „Postępy Mikrobiologi”. 54 (2/2015), s. 95-102, 2015. Polskie Towarzystwo Mikrobiologów. ISSN 2545-3149 ISSN 2545-3149. 
  2. a b c Eve Dubé, Maryline Vivion, Noni E. MacDonald, Vaccine hesitancy, vaccine refusal and the anti-vaccine movement: influence, impact and implications, „Expert Review of Vaccines”, 14 (1), 2015, s. 99–117, DOI10.1586/14760584.2015.964212, PMID25373435.
  3. a b c d Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Daniel Jolley, Karen M. Douglas, The effects of anti-vaccine conspiracy theories on vaccination intentions, „PLOS ONE”, 9 (2), 2014, e89177, DOI10.1371/journal.pone.0089177, PMID24586574, PMCIDPMC3930676.
  4. Monika Grzesiak-Feldman: Psychologia myślenia spiskowego. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2016, s. 35–42. ISBN 978-83-235-2207-2.
  5. a b c d e Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać David A. Broniatowski i inni, Weaponized Health Communication: Twitter Bots and Russian Trolls Amplify the Vaccine Debate, „American Journal of Public Health”, 108 (10), 2018, s. 1378–1384, DOI10.2105/AJPH.2018.304567, PMID30138075, PMCIDPMC6137759 (ang.).
  6. Rzecznik Praw Dziecka: nieszczepienie dzieci narusza ich prawa, „TVN24.pl” [dostęp 2018-11-09].
  7. Renata Kim, Dlaczego ludzie nie chcą szczepić dzieci?, newsweek.pl, 11 lutego 2018 [dostęp 2018-09-16].
  8. Anna Salińska: Najrzadziej odmawiamy szczepień. Ale liczba nieszczepionych dzieci szybko rośnie. [dostęp 2019-03-23].
  9. Parlamentarny Zespół ds. Bezpieczeństwa Programu Szczepień Ochronnych Dzieci i Dorosłych, sejm.gov.pl [dostęp 2018-09-16].
  10. Małgorzata Solecka, Czterech jeźdźców proepidemicznej apokalipsy, mp.pl, 9 lutego 2016 [dostęp 2018-09-16].
  11. Interpelacja nr 23420 - tekst, sejm.gov.pl [dostęp 2018-11-05].
  12. Jaki dwa razy o szczepieniach. Rok temu przeciw „przymuszaniu”, teraz obiecuje „promocję”, tvn24.pl, 3 października 2018 [dostęp 2018-10-05].
  13. Kancelaria Sejmu sprawdza projekt ustawy antyszczepionkowej, mp.pl, 16 lipca 2018 [dostęp 2018-09-16].
  14. Rzecznik Praw Dziecka: nieszczepienie dzieci narusza ich prawa, „TVN24.pl” [dostęp 2018-11-09].
  15. Rzecznik Praw Dziecka: nieszczepienie dzieci narusza ich prawa, „TVN24.pl” [dostęp 2018-11-09].
  16. Antyszczepionkowcy.biz – już 16.03 rusza kampania crowdfundingowa na PolakPotrafi.pl! [dostęp 2019-01-06].
  17. Monika Bickert, Walka z dezinformacją dotyczącą szczepień, 7 marca 2019 (ang.).
  18. a b c d To już oficjalne. Teorie antyszczepionkowców będą traktowane przez Facebooka jak fake newsy, spidersweb.pl, 8 marca 2019.