Alfred Russel Wallace

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alfred Russel Wallace
Ilustracja
A.R. Wallace w roku ok. 1895
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1823
Usk (hrabstwo Monmouthshire, Walia)
Data i miejsce śmierci 7 listopada 1913
Broadstone (hrabstwo Dorset, Anglia
Zawód zoolog, biogeograf, biolog ewolucyjny
Narodowość angielska
Alfred Russel Wallace, signature.svg
Odznaczenia
Darwin medal.jpg Medaille-Linnaeus.jpg Order Zasługi (Wspólnota Narodów)

Alfred Russel Wallace (ur. 8 stycznia 1823 w Usk (hrabstwo Monmouthshire, Walia), zm. 7 listopada 1913 w Broadstone (hrabstwo Dorset, Anglia) – brytyjski biolog i przyrodnik, współtwórca (wraz z Karolem Darwinem) teorii ewolucji poprzez dobór naturalny[1].

Życiorys[edytuj]

Alfred Wallace urodził się w 1823 roku w Usk, nad rzeką Usk (Gwent, hrabstwo Monmouthshire). Był najmłodszym z ośmiorga dzieci Thomasa Vere Wallace’a i Mary Anne Greenell. Po ukończeniu Hertford Grammar School w Hertford (Hertfordshire) pracował jako asystent starszego brata, podróżnika i architekta, odwiedzając różne rejony Anglii i Walii. Zainteresował się botaniką, przebywając na południu Walii. Około 1840 roku stworzył swój pierwszy zielnik[1][2].

W latach 1844–1845 był nauczycielem w Collegiate School w Leicester. W tym okresie poznał entomologa z H.W. Batesa (wówczas ok. 20-letniego), który zainteresował go kolekcjonowaniem chrząszczy. W 1847 roku po raz pierwszy wyjechał z Anglii (wraz z bratem i siostrą spędził tydzień w Paryżu), a w 1848 roku odbył, wraz z H.W. Batesem, pierwszą wyprawę badawczą – do Amazonii (1848–1850). Po dwóch latach zaczął podróżować samodzielnie[1][2].

W czasie badań zbierał okazy roślin i zwierząt w Ameryce Południowej – w Amazonii i nad Rio Negro – oraz w Azji Południowo-Wschodniej – w Malezji i Indonezji. W latach 1854–1862 odwiedził Sumatrę, Jawę, Borneo, Celebes, Moluki, Timor, Nową Gwineę oraz Wyspy Aru i Ké[a] (1854–1862)[1]. Interesował się przede wszystkim zoogeografią.

Napisał m.in.: „Podróże do Amazonii oraz Rio Negro” (1853, 4 wyd. 1900), „Archipelag Malajski” (1869, 10 wyd. 1891), „Geograficzne rozmieszczenie zwierząt” (1886, 2 tomy) i wiele innych publikacji naukowych. Jako pierwszy zauważył różnice w charakterze i składzie gatunków pochodzących z przeciwnych stron linii przebiegającej między Azją i Oceanią. Linia ta nazwana została linią Wallace’a (odkrycie miało miejsce podczas podróży przez Indie Wschodnie). Jest współtwórcą biogeografii.

W czasie swoich badań doszedł – niezależnie od Karola Darwina – do sformułowania teorii ewolucji opartej na doborze naturalnym. Teoria została po raz pierwszy ogłoszona wspólnie przez obu naukowców w 1858 roku, w czasie posiedzenia Towarzystwa Linneuszowskiego.

1
A
2
B
3
C
Przykładowe ilustracje z książek A.R. Wallace’a
A – Trasa podróży przez Archipelag Malajski, mapa zamieszczona w książce The Malay Archipelago (1869)
B – Rysunki wykonane dla A.R. Wallace’a przez Johna O. Westwooda do książki: On the phenomena of variation and geographical distribution as illustrated by the Papilionidae of the Malayan region (1865)
CChimpanzee (Troglodytes niger), Fig. 37 w książce Darwinism, chapter on application of Natural Selection to man (1889)

Publikacje[edytuj]

A.R. Wallace jest autorem ponad 1000 publikacji[4]. W portalu internetowym Wallace Online zamieszczono wykaz 48 pozycji książkowych (łącznie ze wznowieniami i wydaniami uzupełnionymi)[5]:

  • 1853 – Narrative of travels on the Amazon and Rio Negro, with an account of the native tribes, and observations on the climate, geology, and natural history of the Amazon valley
  • 1853 – Palm trees of the Amazon and their uses
  • 1866 – The scientific aspect of the supernatural
  • 1869 – Der Malayische Archipel, die Heimath des Orang-Utan und des Paradiesvogels: Reiseerlebnisse und Studien über Land und Leute
  • 1869, 1890 – The Malay Archipelago: The land of the orang-utan, and the bird of paradise. A narrative of travel, with studies of man and nature
  • 1870, 1871 – Contributions to the theory of natural selection. A series of essays
  • 1870, 1871 – Insulinde: het land van den orang-oetan en den paradijsvogel
  • 1875, 1896 – On miracles and modern spiritualism. Three essays
  • 1876 – The geographical distribution of animals; with a study of the relations of living and extinct faunas as elucidating the past changes of the Earth's surface
  • 1878 – Tropical nature, and other essays
  • 1879 – Australasia. Stanford’s compendium of geography and travel: based on Hellwald’s ‘Die Erde und ihre Völker’ – Edited and extended by Alfred R. Wallace, F.R.G.S.
  • 1880 – Island life: or, the phenomena and causes of insular faunas and floras, including a revision and attempted solution of the problem of geological climates
  • 1882 – Land nationalisation; its necessity and its aims; being a comparison of the system of landlord and tenant with that of occupying ownership in their influence on the well-being of the people
  • 1885 – Bad times: an essay on the present depression of trade, tracing it to its sources in enormous foreign loans, excessive war expenditure, the increase of speculation and of millionaires, and the depopulation of the rural districts; with suggested remedies
  • 1885 – To Members of Parliament and others: Forty-five years of registration statistics, proving vaccination to be both useless and dangerous
  • 1889 – Darwinism: an exposition of the theory of natural selection with some of its applications
  • 1891, 1895 – Natural selection and tropical nature: Essays on descriptive and theoretical biology
  • 1892, 1895 – Island life: or, the phenomena and causes of insular faunas and floras, including a revision and attempted solution of the problem of geological climates
  • 1898 – The wonderful century; its successes and its failures
  • 1900 – Studies scientific and social
  • 1903 – Man's place in the universe; a study of the results of scientific research in relation to the unity or plurality of worlds
  • 1904 – A summary of the proofs that vaccination does not prevent small-pox but really increases it
  • 1905, 1908 – My life: A record of events and opinions
  • 1906 – A statement of the reasons for opposing the death penalty
  • 1907 – Is Mars habitable? A critical examination of Professor Percival Lowell's Book "Mars and its canals," with an alternative explanation
  • 1908 – Richard Spruce. Notes of a botanist on the Amazon and Andes, vol. 1 i 2; ed.
  • 1910 – The world of life: a manifestation of creative power, directive mind and ultimate purpose
  • 1913 – Social environment and moral progress
  • 1913 – The revolt of democracy
  • 1916 – Alfred Russel Wallace letters and reminiscences (vol. 1 i 2)

Za publikację o kluczowym znaczeniu uważa się pracę „On the Tendency of Varieties to depart indefinitely from the Original Type”, zaprezentowaną w 1858 roku w Towarzystwie Linneuszowskim (zob. Początki darwinizmu w: E.B. Poulton). Posiedzenie Towarzystwa dotyczyło koncepcji, która bywa nazywana „Darwin-Wallace theory”. Wielkie znaczenie przypisuje się również m.in. pracy z dziedziny biogeografii – Geographical Distribution of Animals (1876)[1].

Tematyka wielu publikacji A.R. Wallace'a wykracza poza obszar biologii i biogeografii (np. „Social environment and moral progress”, „The revolt of democracy”, „Man's place in the universe” i in.)[5]. Niektóre głoszone przekonania były kontrowersyjne, m.in. dotyczące nieskuteczności szczepień (1885, 1904) lub spirytyzmu i zjawisk mediumicznych. Trzy eseje, wydane w roku 1875 w zbiorze pod tytułem „On miracles and modern spiritualism”, wydano w roku 2011 w języku polskim pod tytułem O cudach i nowoczesnym spirytyzmie[6].

Wyróżnienia[edytuj]

Złoty Medal Darwina-Wallace'a (1908)

W biogramie zamieszczonym w bazie NNDB wymieniono[1]

Otrzymał również inne odznaczenia, w tym Order of Merit i Medal Darwina-Wallace'a (złoty), który został mu wręczony w 1908 roku, w czasie uroczystego posiedzenia Towarzystwa Linneuszowskiego z okazji 50. rocznicy opublikowania pierwszej pracy Darwina i Wallace'a.

Otrzymał honorowe tytuły naukowe w Oksfordzie (1889) i Dublinie (1882). Pełnił funkcję przewodniczącego Entomological Society of London (1870–1871)[1].

Upamiętnienie[edytuj]

Dorobek A.R. Wallace'a jest upamiętniony w licznych publikacjach naukowych, w których jego prace są cytowane i analizowane, oraz w wielu biografiach. Liczne pamiątki są zgromadzone przez Towarzystwo Linneuszowskie w Londynie i prezentowane w Natural History Museum.

Życie rodzinne[edytuj]

Z żoną, Annie Mitten (1848–1914), miał troje dzieci: Herberta (zmarł w dzieciństwie), Violetę i Williama[1].

Uwagi

  1. Wyspy Ké – ang. The Key lub Ké Islands[3].

Przypisy

  1. a b c d e f g h Alfred Russel Wallace (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2017-04-12].
  2. a b Alfred Russel Wallace biography (ang.). W: Strona internetowa age-of-the-sage.org, Transmitting the Wisdoms of the Ages [on-line]. age-of-the-sage. [dostęp 2017-04-13].
  3. Capitain G. Langren. The Key, or Ké, Islands. „Proceedings of the Royal Geographical Society and Monthly Record of Geography”. 10 (12), s. 764. Wiley on behalf of Royal Geographical Society. DOI: 10.2307/1801066 (ang.). 
  4. John van Wyhe: Wallace Online > Publications (ang.). National University of Singapore, 2012. [dostęp 2017-04-12].
  5. a b John van Wyhe: Wallace Online (ang.). National University of Singapore, 2012. [dostęp 2017-04-12].
  6. Alfred Wallace (tłum. J.K. Potocki): O cudach i nowoczesnym spirytyzmie (informacje bibliograficzne). Warszawa: Rivail, 2011.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]