Armas Järnefelt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Armas Järnefelt
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 14 sierpnia 1869
Wyborg, Wielkie Księstwo Finlandii, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 23 czerwca 1958
Sztokholm, Szwecja
Gatunki muzyka poważna
Zawód kompozytor, dyrygent

Armas Järnefelt (ur. 14 sierpnia 1869 w Wyborgu, zm. 23 czerwca 1958 w Sztokholmie) – fiński kompozytor i dyrygent, dyrektor Helsińskiego Instytutu Muzycznego w latach 1906–1907.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Armas Järnefelt urodził się 14 sierpnia 1869 roku w Wyborgu[1], jako jedno z dziewięciorga dzieci Elisabeth Järnefelt (1839–1929), pochodzącej z bałtycko-niemieckiej rodziny Clodt von Jürgensburg i nazywanej „matką literatury fińskiej”[2][3] oraz Alexandra Järnefelta (1833–1896), urodzonego niedaleko Wyborga i wywodzącego się z rodziny szwedzkojęzycznych Finów topografa, generała porucznika armii rosyjskiej i senatora, który jako jeden z pierwszych podniósł sprawę uczynienia języka fińskiego (nauczył się go w dzieciństwie) językiem urzędowym kraju Finów oraz językiem inteligencji[2][4][5][6][7]. Jego braćmi byli m.in. pisarz Arvid Järnefelt (1861–1932) i malarz Eero Järnefelt, a siostrą Aino Järnefelt (1871–1969), która poślubiła kompozytora Jeana Sibeliusa[1].

Po ukończeniu liceum w Kuopio w 1887 roku, Järnefelt podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Helsińskim i zapisał się do Helsińskiego Instytutu Muzycznego[1][8]. Wkrótce porzucił prawo na rzecz muzyki – w Instytucie studiował kompozycję u Martina Wegeliusa (1882–1906) i doskonalił umiejętności pianistyczne u włoskiego wirtuoza Ferruccio Busoniego (1866–1924)[8].

W latach 1890–1893 kształcił się z zakresu kompozycji i teorii muzyki u niemieckiego kompozytora Alberta Beckera (1834–1899) w Berlinie[8]. W Niemczech zetknął się z twórczością Richarda Wagnera (1813–1883), co miało wpływ na jego działalność artystyczną[8]. Inspiracją stały się interpretacje Wagnera pod batutą Hansa von Bülowa (1830–1894) i Karla Mucka (1859–1940)[1]. Wówczas również zaprzyjaźnił się z austriackim kompozytorem i dyrygentem Felixem Weingartnerem (1863–1942)[1].

W latach 1893–1894 Järnefelt przebywał w Paryżu, gdzie kształcił się pod okiem francuskiego kompozytora Jules’a Masseneta (1842–1912)[8].

W 1893 roku Järnefelt ożenił się ze śpiewaczką operową Maikki Pakarinen (1871–1929), z którą razem pracowali w Operze Wrocławskiej, operze w Magdeburgu i Düsseldorfie – ona jako śpiewaczka, a on jako dyrygent[1][8]. W 1898 roku Järnefeltowie wrócili do Finlandii, gdzie Järnefelt został dyrygentem niewielkiej orkiestry w Wyborgu[1]. W latach 1904–1906 Järnefelt wystawiał opery w Fińskim Teatrze Narodowym, jednocześnie pracował jako dyrygent w Teatrze Królewskim w Sztokholmie[1]. Po śmierci Wegeliusa w 1906 roku, przez rok kierował Helsińskim Instytutem Muzycznym[8]. W 1908 roku został członkiem szwedzkiej Królewskiej Akademii Muzycznej[1].

Järnefeltowie rozwiedli się w 1908 roku – Maikki poślubiła kompozytora i pianistę Selima Palmgrena (1878–1951), a Armas szwedzką śpiewaczkę Olivię Edström (1876–1971)[1]. W 1909 roku Järnefelt został dyrygentem Opery Królewskiej w Sztokholmie, gdzie zamieszkał na stałe[1]. W tym samym roku uzyskał obywatelstwo szwedzkie[8].

W latach 1932–1936 Järnefelt pełnił funkcję dyrektora artystycznego Opery Fińskiej[1]. W latach 1942–1944 prowadził orkiestrę miasta Helsinek[8]. W 1957 roku Uniwersytet Helsiński nadał mu tytuł doctora honoris causa[8].

Zmarł 23 czerwca 1958 roku w Sztokholmie[1].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Järnefelt komponował w stylu romantycznym[1]. Pierwsze poważne dzieło – poemat symfoniczny Korsholma napisał w wieku lat 25[1]. Tworzył przede wszystkim pieśni solowe (50) i kompozycje chóralne, w tym kantaty[1]. Wiele utworów napisał dla żony Maikki[5], do jego najbardziej popularnych pieśni zalicza się: Sunnuntaina, Aallon kehtolaulu, Titania, Skymning i Solksen[1]. Jego dwa dzieła napisane dla chóru męskiego – Pois meni merehen päivä i Wanderers Nachtlied weszły do kanonu fińskich utworów chóralnych[1]. Rozgłos międzynarodowy przyniosły mu dwa utwory na orkiestrę – Berceuse (1894) i Preludium (1990)[1]. W 1919 roku napisał muzykę do filmu Mauritza Stillera Sången om den eldröda blomman[5].

Jako dyrygent występował gościnnie w Berlinie, Wiedniu, Rzymie i Budapeszcie[8]. Zasłynął interpretacjami dzieł Sibeliusa, Wagnera, Mozarta i Beethovena[8]. Wyreżyserował wszystkie opery Wagnera z wyjątkiem Rienzi[8][5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Salonen, Esa-Pekka. W: Ruth-Esther Hillila, Barbara Blanchard Hong: Historical Dictionary of the Music and Musicians of Finland. Greenwood Publishing Group, 1997, s. 147–148. ISBN 978-0-313-27728-3. [dostęp 2018-10-04]. (ang.)
  2. a b Venla Sainio: JÄRNEFELT, Elisabeth. W: Biografiskt lexikon för Finland 2. Ryska tiden. 2009. [dostęp 2018-10-04]. (szw.)
  3. Nuppu Koivisto: A celebration of historical Finnish women who wrote music, Part 5: Alexandra Zheleznova-Armfelt (ang.). fmq.fi, 2020-01-23. [dostęp 2020-02-14].
  4. Tapio Kopponen: JÄRNEFELT, Alexander. W: Biografiskt lexikon för Finland 2. Ryska tiden. 2009. [dostęp 2018-10-04]. (szw.)
  5. a b c d Carl-Gunnar Åhlén: E Armas Järnefelt. W: Svenskt biografiskt lexikon (SBL). T. 20. s. 520. [dostęp 2018-10-05]. (szw.)
  6. Glenda Dawn Goss: Sibelius: A Composer's Life and the Awakening of Finland (ang.). books.google.pl, 2009. [dostęp 2020-02-14].
  7. Andrew Porter, David Rosen, Claire Brook: Words on Music: Essays in Honor of Andrew Porter on the Occasion of His 75th Birthday (ang.). W: SIBELIUS AND THE KALEVALA [on-line]. books.google.pl, 2003. [dostęp 2020-02-14].
  8. a b c d e f g h i j k l m Seija Lappalainen: JÄRNEFELT, Armas. W: Biografiskt lexikon för Finland 2. Ryska tiden. 2009. [dostęp 2018-10-04]. (szw.)