Depozyt berliński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Biblioteka Pruska)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Biblioteki Pruskiej. Zobacz też: inne znaczenia słowa Berlinka.
Karta tytułowa z XV-wiecznego podręcznika fechtunku Gladiatoria[1], opatrzona stemplem Królewskiej Biblioteki w Berlinie (łac. Ex Biblioteca Regia Berolinensis)

Berlinka, depozyt berliński lub skarb pruski – zwyczajowe określenia zbioru przeszło 500 tysięcy zabytkowych archiwaliów pochodzących z Pruskiej Biblioteki Państwowej, znajdujących się od II wojny światowej w depozycie w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie[2]. Zbiór obejmuje przeszło 500 tysięcy zabytkowych archiwaliów, m.in. manuskrypty Goethego, Mozarta, Beethovena, Bacha czy autograf hymnu niemieckiego Augusta Heinricha Hoffmanna von Fallerslebena.

Przewiezione z Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie przez Niemców pod koniec II wojny światowej na Dolny Śląsk, zostały złożone w budynkach opactwa Cystersów w Krzeszowie i znalazły się po 1945 na terytorium Polski Ludowej.

Kwestia zwrotu dzieł[edytuj]

Od wielu lat Niemcy domagają się zwrotu bezcennych zbiorów, strona polska odmawia jednak ze względu na utratę polskich dóbr kultury, zrabowanych przez III Rzeszę z okupowanej Polski w latach 1939–1945, oraz brak ekwiwalentu w dobrach kultury w związku z celowym niszczeniem polskich dóbr kultury przez Niemców w latach 1944–1945 (szczególnie po upadku powstania warszawskiego). Wskazuje się ponadto na fakt, iż Polska weszła w posiadanie spornych zbiorów nie na drodze grabieży, tylko dzieła te znajdowały się po zakończeniu wojny na ziemiach, które w wyniku międzynarodowych konferencji pokojowych przypadły Polsce. W 1977 Edward Gierek oddał Erichowi Honeckerowi oryginały partytur Mozarta, Bacha i Beethovena jako „dar narodu polskiego dla narodu NRD”, otrzymując w zamian portret Jana III Sobieskiego. W 2000 premier Jerzy Buzek przekazał kanclerzowi Gerhardowi Schröderowi najstarsze wydanie Biblii w tłumaczeniu Marcina Lutra.

Podobne roszczenia strona niemiecka wysuwa wobec kolekcji Hermanna Göringa, znajdującej się w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie[3][4].

W listopadzie 2007 w trakcie swego wystąpienia na Uniwersytecie Jagiellońskim niemiecki naukowiec, prof. Peter Hommelhoff, 743. rektor Uniwersytetu w Heidelbergu, zaproponował, aby zbiory pozostawić w Polsce, jako zalążek biblioteki będącej składnicą dzieł o wartości ogólnoeuropejskiej[5].

Zasoby[edytuj]

Znajdujące się w Bibliotece Jagiellońskiej zbiory powszechnie identyfikowane są jako najcenniejsza część dawnych zasobów Pruskiej Biblioteki Państwowej. Obejmują większą część tzw. zbiorów specjalnych o wyjątkowym znaczeniu dla kultury i historii europejskiej[2].

Fragment XIV-wiecznego graduału skopiowanego przez warsztat ze Sieny

Zbiory muzyczne obejmują 8658 druków z XVI i XVII wieku, a także 524 rękopisy muzyczne, wśród których ok. stu to średniowieczne manuskrypty, a niemal 400 – autografy europejskich kompozytorów działających pomiędzy XVII a XIX wiekiem[2]. Znajdują się wśród nich utwory Jana Sebastiana Bacha i jego synów, Wolfganga Amadeusza Mozarta, Ludwiga van Beethovena, Franza Schuberta, Johannesa Brahmsa, Roberta Schumanna, Józefa Haydna, Feliksa Mendelssohn-Bartholdy'ego, Niccolò Paganiniego, Ferruccio Busoniego, Luigiego Cherubiniego, Georga Philippa Telemanna i wielu innych[2].

Zbiory literackie zawierają m.in. wiele średniowiecznych manuskryptów i ok. 12 tysięcy starodruków, w tym 183 inkunabuły i 5 tysięcy rozmaitych druków ulotnych[2]. Wśród cennych autografów wymienia się m.in. odręczne prace reformatorów chrześcijaństwa Marcina Lutra, Jana Kalwina, filozofów Georga Wilhelma Friedricha Hegla i Johanna Gottfrieda Herdera, czy bajkopisarzy braci Grimm[2].

Ważną pozycję wśród zbiorów literackich stanowi pochodząca z przełomu XVIII i XIX wieku kolekcja Karola Augusta Varnhagena von Ense (1785-1858) i jego żony Rahel[2]. Blisko pół tysiąca kartonów zawiera rozmaite dzienniki, zapiski, utwory literackie, listy i inne dokumenty związane z przeszło 9 tysiącami literatów, polityków i ludzi kultury[2]. Wśród nich znajdują się tzw. Libri picturati, zbiór akwarel i obrazów olejnych dokumentujący wyprawę Maurycego Jana Nassau do Brazylii[2], zawierająca dokumentację tamtejszej fauny i flory.

Przypisy

  1. MichaelM. Chidester MichaelM., Gladiatoria (MS Germ.Quart.16), [w:] Wiktenauer [online], Historical European Martial Arts Alliance, 2015 (ang.).
  2. a b c d e f g h i Piotr Lechowski. Sporna Berlinka. Kontrowersje wokół zbiorów byłej Pruskiej Biblioteki Państwowej przechowywanych w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. „Biuletyn EBIB”. Nr 8/2008 (99), 2010. Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich KWE. ISSN 1507-7187. 
  3. Włodzimierz Kalicki: Berlin, Berlinka i bierna Warszawa. „Gazeta.pl”, 2007.
  4. Włodzimierz Kalicki: Czy oddamy Bibliotekę Pruską?. „Gazeta Wyborcza”, 2001.
  5. Portal Księgarski: Zostawić „Berlinkę” w Polsce – przekonuje prof. Peter Hommelhoff.

Bibliografia[edytuj]

  • Włodzimierz Kalicki: Ostatni jeniec wielkiej wojny. Polacy i Niemcy po 1945 roku, Warszawa 2002.
  • Dariusz Matelski: Polityka Niemiec wobec polskich dóbr kultury w XX wieku, Toruń 2005 (wyd. II popr., Toruń 2007).

Linki zewnętrzne[edytuj]