Bogusze (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w powiecie ełckim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Bogusze
wieś
Ilustracja
Zabytkowy słup graniczny z 1545 roku
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ełcki
Gmina Prostki
Liczba ludności  336
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 19-335
Tablice rejestracyjne NEL
SIMC 0765694
Położenie na mapie gminy Prostki
Mapa lokalizacyjna gminy Prostki
Bogusze
Bogusze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bogusze
Bogusze
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bogusze
Bogusze
Położenie na mapie powiatu ełckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ełckiego
Bogusze
Bogusze
Ziemia53°41′07″N 22°27′15″E/53,685278 22,454167

Boguszewieś[1] w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Prostki nad rzeką Ełk i przy drodze krajowej nr 65.

Wieś leży po obu stronach rzeki Ełk, na historycznym Mazowszu (część prawobrzeżna) i Podlasiu (część lewobrzeżna), przy historycznym trójstyku Mazowsza, Podlasia i Mazur. Znajduje się na terenach pojaćwieskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada powstawał na ziemiach zwanych Kamiennym Brodem. 14 marca 1438 roku Władysław I w Wąsoszu wystawił przywilej dla Bogusza z Łku na 20 włók przy granicy krzyżackiej i rzece Łek (obecnie Ełk) po jej obu brzegach i prawem zbudowania młyna, który utrwalił pierwociny osadnictwa najodleglejszym zakątku panowania mazowieckiego u zbiegu granicy Mazowsza, Wielkiego Księstwa Litewskiego i państwa krzyżackiego.

Bogusz nie był w zamian zobowiązany do zwykłej służby rycerskiej, jakiej żądano od innych osadników, lecz nakazano mu pilnować puszczy, a szczególnie miejsc polowań, sąsiednich jezior, brać udział w polowaniach książęcych. Bogusz miał wiec identyczne obowiązki co osocznicy pilnujący puszcz na sąsiednich terenach W. Ks. Litewskiego. Nie spadł jednak do rzędu chłopów i jego potomkowie Boguszowie herbu Trzaska należeli do szlachty cząstkowej.

Bogusz ten jest najprawdopodobniej Boguszem wójtem, który miał lokować w 1426 roku dla księcia wieś Grajwy (późniejsze Grajewo). Łek podany przy jego imieniu oznacza istniejącą w owym czasie osadę nad rzeką Łek, a późniejsza pełna nazwa wsi brzmiała Bogusze a rippa Łek (Bogusze Rypałki).

W 1545 roku nieopodal wsi spotkały się komisje graniczne Prus i W. Ks. Litewskiego pracujące przy wytyczaniu granicy między tymi państwami. Wówczas na granicy między Prusami Książęcymi a Wielkim Księstwem Litewskim ustawiono murowany słup graniczny.

Do 1663 roku wieś zajmowali wyłącznie sami Boguszowie. W 1676 roku już obok 3 zagród Boguszów były 2 Karwowskich, 1 Mścichowskiego, 1 Rogowskiego, 1 Pomiana i 3 luźnych chłopów pana Kuliga. W 1784 roku mieszkali Boguszowie, Rogowscy, Rydzewski, Toczyłowski, Wroczyński, a w XIX wieku Rogowscy, Szymanowscy, Żbikowski i Jan Żelachowski. Faktycznie już w XVIII wieku Szymanowscy i Żelachowscy dziedziczyli części po Boguszach.

W 1827 roku we wsi były 54 domy zamieszkiwane przez 273 osoby, w roku 1859 było 37 domów i 265 mieszkańców. W 1870 w wyniku represji carskich po powstaniu styczniowym, Grajewo które utraciło prawa miejskie weszło w skład gminy Bogusze.

31 lipca 1920 roku oddział 50 żołnierzy Armii Czerwonej zajął wieś. Po klęsce wojsk bolszewickich w bitwie pod Warszawą, gdy sytuacja na froncie się odwróciła, radzieckie oddziały uciekały do Prus Wschodnich.

Od 1 czerwca 1921 roku w Boguszach stacjonowała Placówka Straży Granicznej I linii „Bogusze”.

W dniach 26 i 27 września 1928 roku prezydent Ignacy Mościki, przed nadaniem sztandaru 9 Pułkowi Strzelców Konnych w Grajewie, odwiedził swego kolegę ze studiów, właściciela majątku Bogusze Stanisława Żelachowskiego.

W 1930 roku przy samej granicy pruskiej w zakupionym przez gminę Bogusze starym gmach, po jego gruntownym remoncie umieszczono czteroklasową Szkołę Powszechną.

3 wrześniu 1939 wieś została spalona przez Niemców w odwecie za udaną akcję 1. batalionu 135 Pułku Piechoty[2] na Prostkach. W dniu 20 września 1939 roku Niemcy opuścili teren wsi z uwagi wytyczoną linię demarkacyjną między Związkiem Radzieckim, a Rzeszą Niemiecką.

Po wejściu Rosjan w 1939 roku właściciel majątku Bogusze Stanisław Żelachowski został wraz z rodziną wywieziony na Syberię. Zmarł w drodze jesienią 1940 r. w Mińsku. Symboliczna mogiła znajduje się na cmentarzu w Grajewie.

W czerwcu 1941 roku Niemcy po napaści na ZSRR ponownie zajęli wieś. W latach 1941-1944 w Boguszach znajdował się obóz jeniecki Oflag 56 i Stalag 373 gdzie rozstrzelano 30 tys. żołnierzy rosyjskich, 460 włoskich i setki cywilnej ludności polskiej oraz obóz przejściowy dla Żydów, Polaków i Litwinów.

W dniu 22.07.1959 roku na terenie byłego jenieckiego obozu hitlerowskiego odsłonięto pomnik ku czci pomordowanych.

Po II wojnie światowej Bogusze należały administracyjnie do powiatu szczuczyńskiego w województwie białostockim. W 1948 roku powiat przemianowano na powiat grajewski. Do 1954 roku wieś była siedzibą gminy Bogusze. Gmina została zniesiona wraz z reformą wprowadzającą gromady. Po reformie administracyjnej w 1973 roku jednostki nie przywrócono. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W okolicy wsi znajduje się zabytkowy słup graniczny z 1545 roku, wystawiony z funduszy księcia Albrechta u ówczesnego zbiegu granic trzech części Rzeczypospolitej: Korony Polskiej, Litwy i lennych Prus Książęcych[3].

Urodzeni w Boguszach[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 257, poz. 1741)
  2. Marcin Markiewicz. Represje hitlerowskie wobec wsi białostockiej. „Biuletyn IPN”. 35–36 (12–1), s. 67, 2003–2004. 
  3. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 267

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]