9 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Strzelców Konnych (II RP). Zobacz też: 9 Pułk Strzelców Konnych.
9 Pułk Strzelców Konnych
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Patron Kazimierz Pułaski
Tradycje
Święto 29 czerwca
Kontynuacja 15 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Ostatni płk Tadeusz Falewicz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Hrubieszów (1921)
Włodawa (1921-1924)
Grajewo i Osowiec, Białystok (1924-1939)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk jazda (1921-1924)
kawaleria (1924-1939)
Podległość DOK IX (1921-1924),
XI BK (1924-1929),
BK „Białystok” (1929-1937),
Podlaska BK (1937-1939)

9 Pułk Strzelców Konnych imienia generała Kazimierza Pułaskiego (9 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i odtworzony oddział pieszy Armii Krajowej.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany 10 października 1921 roku w Hrubieszowie. Od listopada 1921 roku stacjonował eksterytorialnie w garnizonie: Włodawa (Okręg Korpusu Nr II), a od maja 1924 roku w garnizonach: Grajewo (dowództwo, 1 i 2 szwadron), Osowiec (3 szwadron i szwadron karabinów maszynowych) i Białystok (szwadron zapasowy) na terenie Okręgu Korpusu Nr III.

W latach 1921-1924 pułk był bezpośrednio podporządkowany dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu, a pod względem wyszkolenia podlegał inspektorowi jazdy nr I w Wilnie, gen. bryg. Juliuszowi Rómmel. W tym okresie oddział był jednostką kawalerii dywizyjnej[1]. W czasie mobilizacji formował i wystawiał ze swego składu trzy dywizjony kawalerii, każdy z plutonem karabinów maszynowych. W czasie wojny dywizjony miały walczyć w składzie 9, 20 i 30 DP. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego[1].

W 1924 roku pułk przestał spełniać funkcje kawalerii dywizyjnej. Przyjął organizację pułku kawalerii samodzielnej i został włączony w skład XI Brygady Kawalerii.

W 1929 roku jednostka została podporządkowana dowódcy Brygady Kawalerii „Białystok”, która w marcu 1937 roku została przemianowana na Podlaską Brygadę Kawalerii.

18 lutego 1933 roku Minister Spraw Wojskowych koszarom pułku w Grajewie nadał nazwę „Koszary imienia generała Kazimierza Pułaskiego”[2].

Święto pułkowe obchodzono 29 czerwca, w rocznicę walk stoczonych w 1920 roku przez I dywizjon 2 psk.

14 maja 1936 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 9 psk nazwę „9 pułk strzelców konnych imienia generała Kazimierza Pułaskiego”[3][a].

Działania zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Podlaskiej Brygady Kawalerii.

Pułk brał udział w wypadzie do Prus Wschodnich w dniach 1 – 3 września docierając do miejscowości Bialla. Do 7 września walczył na odcinku Szczuczyn – Grajewo. Walczył następnie pod Ostrowią Mazowiecką, Małkinią (8 – 10 września), Domanowem (12 – 13 września). Od 28 września walczył z sowiecką kawalerią i bronią pancerną. Od 3 do 5 października walczył w bitwie pod Kockiem, gdzie zakończył swój szlak wojenny.

W AK od 1943 zaczęło się odtwarzanie pułku. Rozwiązanie nastąpiło w styczniu 1945, wraz z rozwiązaniem AK.

Sgo narew 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png

Strzelcy konni[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • mjr kaw. Adam Marian Bolesław Michalski (p.o. 10 X – 25 XI 1921[5])
  • ppłk / płk kaw. Franciszek Kaczkowski (25 XI 1921[5] – XI 1927 → dyspozycja dowódcy OK III[6])
  • płk dypl. kaw. Tadeusz Grabowski (XI 1927[6] – VIII 1931 → szef Biura Ogólno Administracyjnego MSWojsk.[7])
  • ppłk / płk kaw. Tadeusz Falewicz (28 X 1931[7] – 6 X 1939)
  • rtm. Wiktor Konopko (1944 – poległ) (dowódca odtworzonego pułku AK)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Adam Marian Bolesław Michalski (X 1921[5][8] – 1924 → dowódca szwadronu zapasowego[9])
  • mjr kaw. Czesław Chmielewski (I 1928 – 31 III 1930 → dowódca 13 puł)
  • mjr / ppłk kaw. Bronisław Kazimierz Lechowski (od 31 III 1930[10])
  • mjr kaw. Józef Trenkwald (do IX 1939)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Mikołaj Mikulin (1924[9] – VI 1927 → członek Komisji Remontowej nr 4[11])
  • mjr kaw. Jan Witold Kerner (VI 1927[11] – VII 1929 → zastępca dowódcy 10 psk[12])
  • mjr kaw. Stefan Skarżyński (do I 1931 → zastępca dowódcy 6 puł[13])
  • mjr kaw. Jerzy Janusz Staniszewski (III 1931[14] – ? → zastępca dowódcy 8 psk)
  • mjr kaw. Bohdan Dobrzyński (do 4 X 1939 → dowódca pułku kawalerii „Bohdan”)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[15]:

Order Virtuti Militari
  1. ppor. Jerzy Gliński
  2. pchor. Kostecki
  3. pchor. Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski
  4. rtm. Stefan Jan Józef Platonoff
  5. ppor. Romanowski
  6. ppor. Bohdan Sawicki
  7. por. Władysław Wojakowski

Obsada personalna w grudniu 1921 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna w grudniu 1921 roku[16]:

  • dowódca pułku – ppłk kaw. Franciszek Kaczkowski z 23 puł
  • zastępca dowódcy – mjr kaw. Adam Marian Bolesław Michalski z byłego I/4 psk
  • adiutant – por. kaw. Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski z byłego I/4 psk
  • oficer kasowy – ppor. Ludwik Korczyk
  • oficer prowiantowy – por. Aleksander Zioło
  • dowódca szwadronu zapasowego – rtm. Edward Minoga z byłego I/4 psk
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Karol Dillenius
  • oficer młodszy – ppor. Henryk Dombrowicz
  • oficer młodszy – ppor. Feliks Zygmunt Tatarowski
  • oficer młodszy – ppor. Antoni Wróblewski
  • oficer młodszy – ppor. Henryk Antoniewicz
  • dowódca 2 szwadronu – por. kaw. Eugeniusz Jaryczewski
  • oficer młodszy – ppor. Leon Wrześniowski
  • oficer młodszy – ppor. Wilhelm Lewicki
  • dowódca 3 szwadronu – por. kaw. Stanisław Kalinowski z 26 puł

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[17][b]:

  • dowódca pułku – płk Tadeusz Antoni Falewicz
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Jan Małysiak
  • adiutant – rtm. Władysław Traugutt-Tejchman (*)[c]
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Kazimierz Dąbrowski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Aleksander Szczęścikiewicz
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Bohdan Dobrzyński
  • podkwatermistrz – rtm. adm. (kaw ) Otton Walerian Węcławowicz
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Feliks Zygmunt Tatarowski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. Stefan IV Jankowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. adm. (kaw.) Ferdynand Silny
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Władysław Traugutt-Tejchman (*)[c]
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Antoni Alberti
  • oficer żywnościowy – chor. Ludomir Makomaski
  • dowódca plutonu łączności – por. Edward Franciszek Maruszczak
  • dowódca plutonu kolarzy – vacat
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Henryk Kosz
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Władysław Robak
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Bernaciak
  • dowódca plutonu – ppor. Bartłomiej Kuźma
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Stanisław Zamojski
  • dowódca 2 szwadronu – por. Zygmunt Tucewicz
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Chomiński
  • dowódca plutonu – por. Andrzej Fiszer
  • dowódca 3 szwadronu – p.o. por. Izydor Kołakowski
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. kontr. Parnanos Nacwliszwili
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Stanisław Gałaj
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Zając
  • dowódca szwadronu km – rtm. Walenty Pierzak
  • dowódca plutonu – por. Gracjan Fijałkowski
  • dowódca szwadronu zapasowego – rtm. Wacław Florkowski
  • zastępca dowódcy – por. adm. (kaw.) Zygmunt Leszczyński
  • na kursie – rtm. Marian Waldeck
  • na kursie – por. Jan Józef Szmigiero
Szkoła podoficerska ckm Podlaskiej BK
  • komendant szkoły – mjr Kazimierz Wyszosław Tomasik (5 puł)
  • instruktor – por. Hipolit Brzozowski (25 puł)
  • instruktor – por. Henryk Giecewicz (4 puł)
  • instruktor – por. Mieczysław Łączyński (3 psk)
  • instruktor – por. Stanisław Lucjan Zdanowicz (10 puł)
Obsada personalna we wrześniu 1939 roku
  • dowódca pułku – płk kaw. Tadeusz Falewicz
  • zastępca dowódcy – mjr kaw. Józef Trenkwald
  • adiutant – rtm. Władysław Traugutt-Tejchman
  • kwatermistrz – mjr kaw. Bohdan Dobrzyński
  • kapelan - kpl. rez. ks. Andrzej Gawędzki
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Władysław Robak
  • dowódca 2 szwadronu – por. Zygmunt Tucewicz
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Waldemar Waldeck
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Jan Bielicki
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Walenty Pierzak
  • dowódca plutonu przeciwpancernego – por. Henryk Kosz
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. rez. Mieczysław Franciszek Rowiński
  • dowódca plutonu łączności – ppor. Edward Maruszczak

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Pomnik w Grajewie
Odznaka pamiątkowa

2 października 1928 roku generał dywizji Daniel Konarzewski, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 9 psk[20]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża Ruperta o wypukło zaokrąglonych końcach ramion powleczonych przezroczystą emalią. Pośrodku krzyża okrągła szmaragdowa tarcza z amarantowym obrzeżem, na której wpisano numer i inicjały pułku „9 SK”. Odznaka oficerska jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[21].

Inicjały

14 maja 1936 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadając pułkowi imię patrona zarządził noszenie przez żołnierzy pułku inicjałów „K. P.” na naramiennikach kurtek i płaszczy zamiast dotychczasowego numeru porządkowego „9”[22].

Barwy

Proporczyk szmaragdowo-żółty z wąskim amarantowym paskiem pośrodku[4].

Otok żółty.png Czapka rogatywka, otok żółty[23].

Spod 3pszw.png Szasery ciemnogranatowe z żółtymi lampasami i takąż wypustką.

Żurawiejka
 Osobny artykuł: Żurawiejka.
Poznać Pana po cholewie,
to „Dziewiąty” Pułk w Grajewie.
Lance do boju, szable w dłoń ...
0 „Dziewiątym” to nikt nie wie,
bo on siedzi gdzieś w Grajewie.
Lance do boju, szable w dłoń ...
Dużo synów miała Ewa
Lecz najlepsi są z Grajewa
Lance do boju, szable w dłoń ...
Jajecznica ze szczypiorem
Dziewiątego pułku wzorem
Lance do boju, szable w dłoń ...

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa pułku była wcześniej używana, lecz nie była zatwierdzona przez Ministra Spraw Wojskowych[4].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  3. a b Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 57.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 18 lutego 1933 roku, poz. 23.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 7 z 14 maja 1936 roku, poz. 86.
  4. a b Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 49.
  5. a b c Orłowski 1934 ↓, s. 18.
  6. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 29 listopada 1927 roku, s. 346.
  7. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 330.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 670.
  9. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 594.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 107.
  11. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 163.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 94.
  15. Orłowski 1934 ↓, s. 21.
  16. Orłowski 1934 ↓, s. 18-19.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 716–717.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  20. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 26 z 2 października 1928 roku, poz. 295.
  21. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 223.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 7 z 14 maja 1936 roku, poz. 86.
  23. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]