Bułgarski Kościół katolicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bułgarski Kościół Katolicki
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Katolickie Kościoły Wschodnie
     └ Kościoły greckokatolickie
Ustrój kościelny episkopalizm
Obrządek bizantyjski
Siedziba Sofia
Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika
Christo Projkow
Egzarcha apostolski Sofii
Organ ustawodawczy Stolica Apostolska
Zasięg geograficzny Bułgaria
Członkostwo Kościół katolicki
Strona internetowa

Bułgarski Kościół katolicki obrządku bizantyjskiego – jeden z Kościołów greckokatolickich rytu bizantyjsko–słowiańskiego, o charakterze sui iuris, uznający władzę i autorytet papieża.

Historia[edytuj]

Początki Kościoła[edytuj]

abp Josef Sokołski – pierwszy zwierzchnik Bułgarskiego Kościoła Katolickiego

Historia Bułgarskiego Kościoła Katolickiego wiąże się z bułgarskim odrodzeniem tożsamości narodowej, które wiązało się z uniezależnieniem prawosławnych Bułgarów od jurysdykcji greckich hierarchów. Według części duchowieństwa jedynym sposobem na odłączenie się od Patriarchatu Konstantynopolitańskiego było zawarcie unii z Kościołem katolickim. Inspiracją dla unii z papieżem byli dla Bułgarów w dużym stopniu katolicy ormiańscy, którzy w ramach muzułmańskiego Imperium Osmańskiego zostali w 1831 roku objęci systemem milletów[1].

18 grudnia?/30 grudnia 1860 delegacja bułgarskiego duchowieństwa i wiernych, na której czele stał archimandryta Josif Sokołski i Dragan Cankow, udała się do przedstawicielstwa Stolicy Apostolskiej w Stambule, gdzie przyjął ich abp Paolo Brunoni i abp Andon Hassoun, z petycją z 3000 podpisów o przyjęcie prawosławnych Bułgarów do Kościoła z zachowaniem autonomii[2]. Abp Brunoni przyjął propozycję i podpisał akt unii, uznający zwierzchność papieża nad prawosławnymi Bułgarami, jednocześnie zapewniając zachowanie dotychczasowego obrządku bizantyjsko – słowiańskiego i odrębną hierarchę i szkolnictwo. Konflikt pomiędzy prawosławnymi Grekami i Bułgarami był po myśli rządu sułtańskiego i już następnego dnia Wysoka Porta zezwoliła na unię. Abp Brunoni erygował 15 parafii[2]. 24 stycznia 1861 roku unia została potwierdzona przez papieża Piusa IX. Na przełomie lutego i marca została podjęta decyzja o mianowaniu Josifa Sokołskiego zwierzchnikiem Kościoła Bułgarskiego. Razem z Rafałem Popowem, Draganem Cankowem i Jerzym Mirkoviciem Sokołski udał się do Rzymu, gdzie 26 marca został przedstawiony papieżowi Piusowi IX, a 2 kwietnia otrzymał z jego rąk święcenia biskupie, z nominacją na Wikariusza Apostolskiego Bułgarii i tytułem arcybiskupa[3]. 23 kwietnia po powrocie do Stambułu odbyła się intronizacja nowego ordynariusza. 1 czerwca otrzymał od sułtana Abdülmecida I potwierdzenie zwierzchnictwa nad bułgarskimi katolikami otrzymując tytuł milletbaşı[1][4]. Pozycja milletbaşı nadana przez sułtana powodowała, że Sokołski stał na czele administracji Kościoła Bułgarskiego i miał obowiązek pobierać od nich podatki na rzecz sułtana. Jednocześnie członkowie tego Kościoła zwolnieni byli z płacenia danin na rzecz Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, co spowodowało wzrost liczy wiernych do 30 000[1].

Sytuacja krzyżowała plany Moskwie, dlatego 6 czerwca abp Sokołski został uprowadzony do Odessy, następnie przewieziony do Kijowa, gdzie został osadzony w Ławrze Peczerskiej i spędził ostatnie lata życia[5][1]. W wyniku tego wydarzenia tymczasowy zarząd nad wikariatem został powierzony archimandrycie Piotrowi Arabadzyńskiemu i Polakowi Franciszkowi Malchińskiemu, duchownemu greckokatolickiemu[2].

14 marca 1864 roku administratorem apostolskim został archimandryta Rafał Popov[6]. Sakrę biskupią otrzymał 7 listopada 1865 roku. W 1866 roku przeniósł się do Edirne, pozostawiając w Stambule wikariusza generalnego. Biskup Rafał pełnił funkcję aż do swojej śmierci w lutym 1876 roku. Kolejnym biskupem został Nil Izvorov.

Okres 1883–1925[edytuj]

bp Epifaniusz – ostatni Wikariusz Apostolski w Salonikach

Po uzyskaniu przez Bułgarię autonomii powstała potrzeba reorganizacji administracji Kościoła, czego dokonano w 1883 roku[2]. Utworzono bułgarską archieparchię konstantynopolitańską oraz dwa wikariaty apostolskie: macedoński z siedzibą w Salonikach i tracki z siedzibą w Edirne, obejmujący obszar Księstwa Bułgarii i Rumelii Wschodniej. Na czele całego Kościoła pozostał, awansowany do rangi arcybiskupa konstantynopolitańskiego, Nil. W Macedonii wikariuszem apostolskim został bp Łazarz Mladenow, a w Tracji bp Michał Petkow – pierwszy bułgarski biskup katolicki, który uzyskał wykształcenie w seminariach katolickich[7].

W 1894 roku zostały ujawnione skandale finansowe biskupa Mladenowa, czego efektem było pozbawienie go urzędu wikariusza apostolskiego, a w grudniu tego roku jego przejście do Cerkwi Prawosławnej[8]. Kryzys pogłębił się wiosną następnego roku, kiedy to do Cerkwi Prawosławnej odszedł również abp Nil. W kwietniu bp Mladenow powrócił do Kościoła katolickiego, ale nie objął on ponownie wikariatu macedońskiego[8], a na jego miejsce nowym biskupem został wybrany Epifaniusz Szanow[9]. Tymczasowym administratorem wikariatu konstantynopolitańskiego został ksiądz Nikifor Donchew[2], jednak władze tureckie oczekiwały stałego przedstawiciela Katolickiego Kościoła Bułgarskiego. W tej sytuacji administratorem sede vacante został ksiądz Michał Mirow[2]. Okres sedewakacji trwał aż do 1907 roku, kiedy to Michał Mirow został wyświęcony na arcybiskupa i mianowany zwierzchnikiem Bułgarskiego Kościoła Katolickiego[10]. Funkcję tę pełnił aż do śmierci w 1923 roku.

Z powodu wojen bałkańskich i towarzyszącym im prześladowaniom grekokatolików około 10 000 katolickich Bułgarów była zmuszona do ucieczki z zamieszkiwanych przez siebie obszarów Macedonii i Tracji do Bułgarii[2]. Zostały zamknięte seminarium duchowne w Salonikach, Bułgarskie Liceum w Edirne oraz inne charytatywne instytucje kościelne. W 1915 roku biskup Michał Petkow przeniósł się do Sofii[7], skąd administrował diecezją aż do końca I wojny światowej. W 1916 roku bp Epifaniusz Szanow został internowany[2], a następnie w 1919 roku wydalony z terytorium Grecji[9], w którym znalazły się Saloniki. Udał się na wygnanie do rodzinnej wioski w Bułgarii, gdzie w 1921 roku dostał ze Stolicy Apostolskiej zwolnienie z urzędu[9]. W tym samym roku umarł również bp Petkow. W tej sytuacji tymczasowym administratorem apostolskim obydwóch wikariatów[a] mianowano archimandrytę Christophera Kondowa, a Kongregacja ds. Kościołów Wschodnich wyznaczyła do pomocy swojego przedstawiciela egzarchę Isaiasa Papadopoulosa [11]. W 1924 roku Kondow, ze względu na zły stan zdrowia, złożył rezygnację, a jego obowiązki przejął Jozafat Kozarow[11].

Apostolski Egzarchat Sofii[edytuj]

W marcu Kongregacja Kościołów Wschodnich postanowiła wysłać do Bułgarii wizytatora apostolskiego arcybiskupa Angelo Roncalliego[2]. Roncalli od razu przystąpił do pracy, dokonując objazdu po parafiach, organizując rozmowy z duchowieństwem oraz spotykając się 30 kwietnia z carem Borysem III, a 28 sierpnia ze Świętym Soborem Egzarchatu Bułgarskiego[2]. Pracę przerwała nagła śmierć Jozafata 3 listopada 1925 roku. Kilka dni później abp Rancalli wyznaczył na administratora diecezjalnego Stefana Kurteffa[4]. Był to również odpowiedni czas do reorganizacji Kościoła, w wyniku której utworzono Egzarchat Apostolski w Sofii obejmujący swoim zasięgiem terytorium państwa bułgarskiego. Wierni z Salonik i Edirne przeszli pod jurysdykcję Greckiego Kościoła Katolickiego. Pod koniec lipca 1926 roku papież Pius XI wydał dekret powołujący na stanowisko egzarchy sofijskiego z nominacją biskupią dotychczasowego administratora Stefana Kurteffa[12]. Decyzja ta została publiczne ogłoszona przez arcybiskupa Angela Roncalliego podczas obchodów Święta Zaśnięcia Matki Bożej 28 sierpnia w Soborze Zaśnięcia Matki Bożej w Sofii[2]. Sakra biskupia pierwszego eparchy sofijskiego odbyła się 5 grudnia w rzymskiej bazylice św. Klemensa, a biskup Kurteff przybrał imię Cyryl[12]. Intronizacja biskupa miała miejsce 6 lutego 1927 roku w sofijskiej cerkwi. Funkcję swoją sprawował aż do 1941 roku, kiedy to zrezygnował z urzędu[12]. Jego następcą został Ivan Garufaloff, któremu sakry biskupiej udzielił biskup Cyryl[13]. Po śmierci Ivana w 1951 roku egzarchą Sofii ponownie zostaje Cyryl, który sprawuje tę funkcję przez kolejne dwadzieścia lat. W latach 1963–1967 wziął on udział w drugiej i czwartej sesji soboru watykańskiego II oraz I Zwyczajnym Zgromadzeniu Ogólnym Synodzie Biskupów[12]. 28 kwietnia 1963 roku dekretem papieża Jana XXIII został powołany biskup pomocniczy eparchii Metody Stratiew[14], który po śmierci Cyryla w 1971 roku został egzarchą Sofii. 5 września 1995 roku ze względu na wiek został przeniesiony w stan spoczynku z nominacją arcybiskupią, a jego następcą został mianowany Christo Projkow, który od 1993 roku pełnił funkcję biskupa pomocniczego[15]. W 2002 roku został zatwierdzony nowy statut Konferencji Episkopatu Bułgarii, na mocy którego bułgarscy biskupi greckokatoliccy również wchodzą w jej skład[16].

Organizacja[edytuj]

  • Bułgarski Wikariat Apostolski (1860 – 1883)
  1. abp Josif Sokołski (2 kwietnia – 6 czerwca 1861)[5]
  2. bp Rafał Popov (14 marca 1864 – 23 lutego 1876)[6]
  3. bp Nil Izvorov (21 września 1876 – 1883)[17]
  • Bułgarski Wikariat Apostolski Konstantynopola (1883 – 1926)
  1. abp Nil Izvorov (7 kwietnia 1883 – 1895)[17]
  2. abp Michał Mirow (luty 1907 – 17 sierpnia 1923)[10]
  • Bułgarski Wikariat Apostolski Macedonii (1883 – 1926[b])
  1. bp Łazarz Mladenow (12 czerwca 1883 – październik 1894)[8]
  2. bp Epifaniusz Szanow (23 lipca 1895 – 17 grudnia 1921[b])[9]
  3. archimandryta Christopher Kondow[c] (17 grudnia 1921 – 6 stycznia 1924)[11]
  4. archimandryta Jozafat Kozarow[c] (20 lutego 1924[d][11] – 3 listopada 1925)[18]
  5. Stefan Kurteff[c] (listopad 1925 – 1926)
  1. bp Michał Petkow (7 kwietnia 1883 – 27 maja 1921)[7]
  2. archimandryta Christopher Kondow (25 czerwca 1921 – 6 stycznia 1924)[11]
  3. ks. Jozafat Kozarow (20 lutego 1924[d][11] – 3 listopada 1925)[18]
  4. Stefan Kurteff (listopad 1925 – 1926)[12]
  1. bp Cyryl Stefan Kurteff (25 lipca 1926 – 30 maja 1941)[12]
  2. bp Ivan Garufaloff (6 lipca 1942 – 7 sierpnia 1951)[13]
  3. bp Cyryl Stefan Kurteff (1951 – 9 marca 1971)[12]
  4. bp Metody Stratiew (9 marca 1971 – 5 września 1995)[14]
  5. bp Christo Projkow (od 5 września 1995)[15]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W rzeczywistości jego jurysdykcja dotyczyła jedynie wikariatu trackiego, gdyż jakakolwiek administracja greckokatolicka w wikariacie macedońskim de facto przestała istnieć już w 1916 roku.
  2. a b De facto do 1916.
  3. a b c De iure.
  4. a b W okresie 20 lutego – 11 kwietnia 1924 administrator apostolski sede plena.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]