Centrum Wyszkolenia Żandarmerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Centrum Wyszkolenia Żandarmerii
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1930
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 13 czerwca
Rodowód Szkoła Żandarmerii
Centralna Szkoła Żandarmerii
Dywizjon Szkolny Żandarmerii
Kontynuacja Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim
Dowódcy
Pierwszy ppłk żand. Stanisław Sitek
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Grudziądz
(Okręg Korpusu Nr VIII)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk żandarmeria
Podległość Dowództwo Żandarmerii Ministerstwa Spraw Wojskowych

Centrum Wyszkolenia Żandarmerii (C.W.Żand.) - ośrodek szkolenia żandarmerii Wojska Polskiego II RP.

Kadra oficerów CWŻ z kmdt. mjr. Sitkiem (1931)
Pomnik J. Piłsudskiego na terenie CWŻ (1931)
Tablica pamiątkowa poświęcona CWŻ i Stanisławowi Sitkowi w Grudziądzu

Historia centrum[edytuj | edytuj kod]

Centrum Wyszkolenia Żandarmerii powstało 1 stycznia 1930 w Grudziądzu z przekształcenia Dywizjonu Szkolnego Żandarmerii. W latach 1930-1939 jej komendantem był ppłk Stanisław Sitek. Koszary, w których mieściło się CWŻ, znajdują się przy ul. Karabinierów. Zostały wybudowane w 1914 roku przez Niemców, obecnie umiejscowione są w nich mieszkania.

Centrum było centralnym ośrodkiem teoretycznego szkolenia fachowego oficerów służby stałej i rezerwy oraz ogólnowojskowego i fachowego szkolenia podoficerów zawodowych i szeregowych niezawodowych żandarmerii, a także wykonywania, w myśl wytycznych dowództwa żandarmerii, studiów oraz praktycznych prac z dziedziny żandarmerii oraz stawiania wniosków dotyczących sposobu szkolenia i wniosków z dziedziny żandarmerii opartych na wynikach osiągniętych studiami i praktycznymi doświadczeniami.

8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej Dywizjonu Szkolnego Żandarmerii [1].

Na terenie CWŻ powstał pomnik Józefa Piłsudskiego (wys. 6,8 m) według projektu por. żand. Tadeusza Dobrzańskiego-Nisiewicza, pod którego wmurowano kamień węgielny 13 lipca 1931[2].

3 czerwca 2015 roku Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim otrzymało imię pułkownika Stanisława Sitka oraz przejęło dziedzictwo tradycji:

Szkoły Żandarmerii (1918-1922)
Centralnej Szkoły Żandarmerii (1922-1927)
Dywizjonu Szkolnego Żandarmerii w Grudziądzu (1927-1930)
Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu (1930-1939)[3].

Szkolenie oficerów żandarmerii[edytuj | edytuj kod]

1 kwietnia 1917 w Warszawie rozpoczęło się miesięczne szkolenie na Wyższym Kursie Szkoły Żandarmerii. Był to kurs dla starszych podoficerów Żandarmerii Polowej Legionów Polskich „przeznaczonych na kierowników samodzielnych posterunków”. Kurs zorganizowany został z inicjatywy por. Norberta Okołowicza. Komendantem kursu został ppor. żand. Mieczysław Nitecki, a wykładowcami:

Słuchaczami kursu było 25 podoficerów, w tym jeden hospitant:

Egzamin końcowy odbył się 26 czerwca 1917 roku. Następnego dnia komendant Legionów Polskich, pułkownik Zygmunt Zieliński w rozkazir nr 303 podziękował nauczycielom kursu, porucznikom: Okołowiczowi, Steinowi, Kwaciszewskiemu, Stochowi, Bogackiemu i chorążemu Holyemu oraz stwierdził, że „pomyślne rezultaty dokonanego w krótkim stosunkowo czasie wyszkolenia podoficerów Żandarmerii świadczą o umiejętnym i sprężystym kierownictwie oraz gorliwości w spełnieniu obowiązków przez powołanych do tego nauczycieli”[4].

1 lutego 1932 roku, po ukończeniu Kursu Aplikacyjnego Oficerów Młodszych Żandarmerii, niżej wymienieni oficerowie zostali przeniesieni:

  1. por. piech. Grzegorz Czeski z 86 pp do 3 dżand,
  2. por. piech. Władysław Trojan z 72 pp do 6 dżand,
  3. por. piech. Stanisław Fliszewski z 43 pp do 7 dżand,
  4. por. piech. Jan Joachim Zapisek z 80 pp do CWŻand na stanowisko instruktora w 3 kompanii,
  5. por. piech. Hipolit Morawski z 6 pp Leg. do 1 dżand,
  6. por. piech. Bolesław Żarczyński z 50 pp do 5 dżand,
  7. por. piech. Władysław Sobczyk z 63 pp do 2 dżand,
  8. ppor. piech. Stefan Wawrzyn Rudzki z 12 pp do 4 dżand,
  9. ppor. piech. Władysław Sztuba z 23 pp do 8 dżand,
  10. ppor. piech. Antoni Bielawski z 70 pp do CWŻand na stanowisko instruktora w 2 kompanii,
  11. por. kaw. Stefan Leonard Dobraczyński z 2 puł do CWŻand,
  12. por. kaw. Stanisław Głowacki do 4 dżand,
  13. por. gosp. Aleksander Marian Weryk do 9 dżand,
  14. por. gosp. Kazimierz Ludwik Bogucki do 7 dżand,
  15. por. gosp. Franciszek Supergan do 10 dżand[5].

15 września 1938 r. rozpoczął się IX Kurs Aplikacyjny Oficerów Młodszych Żandarmerii. Na kurs powołano 9 oficerów służby stałej piechoty i 12 oficerów rezerwy, magistrów prawa: oficerowie służby stałej piechoty:

  1. por. piech. Leopold Śrebałowicz starszy kursu z 29 pp
  2. por. piech. Piotr Wyźliński z 69 pp (2 I 1939 skreślony z listy kursantów)
  3. ppor. piech. Jan Czepas (Czapas) z 44 pp (po wojnie podpułkownik "Ludowego" WP)
  4. ppor. piech. Władysław Kujawiak 1 pspodh.
  5. ppor. piech. Seweryn Stawiński z 15 pp
  6. ppor. piech. Leon Czarkowski z 33 pp
  7. ppor. piech. Bronisław Kos z 78 pp
  8. ppor. piech. Leon Szrejter z 54 pp
  9. ppor. piech. Jerzy Zwierzchowski z 18 pp

oficerowie rezerwy:

  1. ppor. rez. piech. Szczęsny Brończyk s. Kazimierza z 19 pp → 2 dżand. (aresztowany przez NKWD, dalsze losy nieznane)
  2. ppor. rez. kaw. Zygmunt Danek XI rocznik Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii 1936-1937 → 6 dżand. we Lwowie
  3. ppor. rez. Tadeusz Dziurzyński → 10 dżand. (zamordowany w 1940 r. w Charkowie)
  4. ppor. rez. Mieczysław Halardziński → 2 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
  5. ppor. rez. Longin Kaczor → 10 dżand.
  6. ppor. rez. Kazimierz Lubecki → 1 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
  7. ppor. rez. kaw. Maksymilian Lorenz IX rocznik SPRez. Kaw. 1934-1935 → 8 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
  8. ppor. rez. kaw. Jan F. Morelewski → 3 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
  9. ppor. rez. Józef Styrna → 7 dżand. (zginął we IX 1939)
  10. ppor. rez. Władysław Użar (Uzar) → 6 dżand.
  11. ppor. rez. Hieronim Wielądek → 4 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
  12. ppor. rez. kaw. Leonard Zub-Zdanowicz V rocznik SPRez. Kaw. 1930-1931 → 3 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, NSZ)

Kadra[edytuj | edytuj kod]

Komendanci:

  • rtm. żand. dr Franciszek Stoch od 28 X 1918
  • por. żand. Milian Marszałek od 14 XI 1918
  • por. / mjr żand. Stanisław Wyszyński od 17 III 1920
  • ppłk żand. Franciszek Kopeczny od 18 III 1922
  • mjr żand. Zygmunt Manowarda od 16 X 1923
  • ppłk żand. Wojciech Stepek od 14 IV 1927
  • ppłk żand. Stanisław Sitek od 30 I 1930

Zastępca komendanta - dyrektor nauk

  • mjr żand. Karol Józef Pulda (do 1939)

Dowódcy Batalionu Szkolnego:

  • kpt. / mjr żand. Piotr Guziorski (1 I 1930 - 23 III 1932 → zastępca dowódcy dżand. KOP)
  • kpt. / mjr żand. Karol Józef Pulda

Oficerowie:

  • kpt. / mjr żand. Piotr Guziorski wykładowca (1 VII - 31 XII 1929)
  • kpt. piech. Stanisław Habowski (instruktor i wykładowca)
  • kpt. żand. Tadeusz Miś
  • kpt. żand. Władysław Podsada[6] dowódca kompanii szkolnej (od 1 IX 1925[7])
  • kpt. żand. Ryszard Sikorski (od 13 VII 1933 → Biuro Personalne MSWojsk[8])
  • por. żand. Jan Niedziołek (1927-1931 → 5 dżand.)
  • ppor. Jerzy Pepłowski (28 VI 1919 przydzielony z 6 pp Leg. w charakterze instruktora)
  • ppor. Kazimierz Kowalski (28 VI 1919 przydzielony z 36 pp w charakterze instruktora[9])

Absolwenci[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 8.11.1928 r., Nr 31, poz. 338.
  2. Dzieje powstania pomnika. W: Centrum Wyszkolenia Żandarmerii. Rocznik Pamiątkowy 1931. Grudziądz: 1931, s. 21-25.
  3. Decyzja Nr 196/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 roku w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji i nadania imienia patrona Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej (Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej z 11 czerwca 2015 roku, poz. 157. Decyzja weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia
  4. Odprawy Komendy Legionów Polskich, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.295b, s. 428 [1]. J. Suliński, Żandarmeria Wojskowa ..., s. 84-85. J. Suliński, Żandarmeria organ bezpieczeństwa ..., s. 24.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 227, 229, 234-235.
  6. Władysław Podsada urodził się 6 kwietnia 1886 roku. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów żandarmerii. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 359, 857.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 88 z 1 września 1925 roku, s. 479.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 202.
  9. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 74 z 8 lipca 1919 roku, poz. 2417.
  10. 107. urodziny jednego z najstarszych kombatantów w Polsce (pol.). Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, 2016-08-31. [dostęp 2017-05-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Otremba; Grudziądz. Kronika dziejów miasta wyd. Regnum, Gdańsk 1999 ​ISBN 83-907707-1-7
  • Grudziądz i okolice. Przewodnik, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, Grudziądz 1990
  • Grzegorz Ratajczyk, Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Dom Wydawniczy DUET, Toruń 2004, ​ISBN 83-89706-20-2​, s. 183, 184.
  • Jan Suliński, Żandarmeria Wojskowa w latach 1918-1947. Szkic organizacyjno-historyczny, Drukarnia Warszawskiego Okręgu Wojskowego, Warszawa 1994, s. 84-85.
  • Jan Suliński, Żandarmeria organ bezpieczeństwa armii 1918-1945, Warszawa 2003, ​ISBN 83-912638-5-1​.
  • Jan Suliński, Historia szkół Żandarmerii w latach 1918-1995. Rys historyczno-organizacyjny, Warszawa 1996.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]