Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Departament Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa
Podległość Ministerstwo Spraw Wojskowych

Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych (Dep. Piech. MSWojsk.) – fachowy organ pracy I wiceministra spraw wojskowych w sprawach piechoty, w latach 1921-1939.

Departament Piechoty MSWojsk. w latach 1921-1939[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej dekadzie marca 1920 przystąpiono do reorganizacji Ministerstwa Spraw Wojskowych. Podstawą nowej organizacji ministerstwa był rozkaz L. 1792/Org. z 20 lutego 1920. Wśród nowo utworzonych komórek organizacyjnych znalazł się Departament I Broni Głównych i Wojsk Taborowych. Departament, na którego czele stał gen. por. Stanisław Puchalski (od listopada 1920 gen. ppor. Józef Czikel) składał się z czterech sekcji i kancelarii. Jedną z sekcji była Sekcja I Piechoty. Szefem sekcji mianowany został ppłk Michał Tokarzewski-Karaszewicz, a po nim mjr Ludwik Bittner (VI-VIII 1920). Do zadań sekcji należała organizacja jednostek piechoty, opracowywanie dla jednostek i szkół piechoty programów wyszkolenia, opiniowanie i współuczestniczenie w próbach i doświadczeniach z bronią i amunicją, a także współpraca z Oddziałem I Sztabu MSWojsk. w pracach nad mobilizacją i demobilizacją.

10 sierpnia 1921 minister spraw wojskowych na mocy rozkazu L. 4900/Org. ustalił pokojową organizację Ministerstwa Spraw Wojskowych. Statut organizacyjny MSWojsk. został zatwierdzony przez Radę Ministrów 19 sierpnia tego roku[1]. Zgodnie z nową organizacją zlikwidowany został Departament I Broni Głównych i Wojsk Taborowych, a na bazie Sekcji I Piechoty zorganizowany Departament I Piechoty. Szefem departamentu mianowany został gen. ppor. Stanisław Wróblewski. Posiadał on uprawnienia dyscyplinarne dowódcy dywizji. Na siedzibę departamentu wyznaczono Pałac Mostowskich w Warszawie. Departament składał się z dwóch wydziałów:

Szefowie wydziałów posiadali uprawnienia dyscyplinarne dowódcy pułku. W gestii departamentu leżały studia nad organizacją, wyszkoleniem, mobilizacją, demobilizacją piechoty i żandarmerii, sprawy obsady personalnej jednostek piechoty i żandarmerii do stanowiska dowódcy batalionu (równorzędnego) włącznie, administracja specjalnych działów wojskowych oraz przeprowadzanie inspekcji w imieniu ministra. We wrześniu 1921 roku w strukturę departamentu włączono, przejściowo, stanowisko inspektora czołgów, które zajmował ppłk Wilhelm Orlik-Rückemann[2]. Nastepnie utworzono referat czołgów, którego kierownikiem był kpt. piech. Władysław Trzeciak, a od 1 stycznia 1925 roku kpt. piech. Antoni Korczyński[3].

9 sierpnia 1923, w wyniku likwidacji Departamentu Spraw Poborowych, w struktury Departamentu Piechoty włączony został Wydział Poborowy kierowany przez płk SG Karola Froehlicha. 1 sierpnia 1924 zlikwidowany został Wydział Indywidualizacji Żołnierza Departamentu VIII Sanitarnego MSWojsk., a w jego miejsce, strukturze Wydziału Poborowego Departamentu I Piechoty MSWojsk. utworzony Referat Indywidualizacji Żołnierza. Referat zajmował się pracami antropometrycznymi. Skład osobowy referatu stanowił jeden oficer sztabowy (major) i dwóch oficerów młodszych (kapitan / podporucznik) oraz dwóch urzędników cywilnych[4].

W listopadzie 1925 w strukturze departamentu pojawiła się nowa komórka organizacyjna – Wydział Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Utworzenie wydziału było konsekwencją powierzenia szefowi departamentu spraw związanych z wychowaniem fizycznym i przysposobieniem wojskowym w całych siłach zbrojnych. 12 marca 1926 na stanowisku szefa tego wydziału zatwierdzony został ppłk piech. Anatol Minkowski.

28 czerwca 1926 minister spraw wojskowych wydał rozkaz o reorganizacji MSWojsk. W ramach przeprowadzonej reorganizacji Departament Piechoty podporządkowano II wiceministrowi spraw wojskowych, jako jeden z jego organów pracy. W ramach departamentu utworzono Samodzielny Referat Administracyjno-Budżetowy.

24 marca 1927 Wydział Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego przeniesiony został do nowo utworzonego Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. 1 czerwca tego roku Wydział Żandarmerii przeformowano w Dowództwo Żandarmerii i podporządkowano bezpośrednio II wiceministrowi spraw wojskowych.

W lutym 1928 ukazał się pierwszy numer miesięcznika "Przegląd Piechoty". Redaktorami naczelnymi tego czasopisma byli: mjr dypl. Mieczysław Pęczkowski (do lutego 1938) i płk dypl. Marian Porwit (lipiec 1938-sierpień 1939). Redakcja została umieszczona w etacie departamentu, który od 1934 był wyłącznym wydawcą pisma. W czerwcu 1931 utworzono stanowisko II redaktora. Służbę na tym stanowisku pełnili: mjr dypl. Kazimierz Bieńkowski (czerwiec 1931-czerwiec 1934 i luty 1936-sierpień 1939) i mjr dypl. Albin Piotr Habina (czerwiec 1934-luty 1936). Do września 1939 wydano 140 numerów przeglądu plus dwa zeszyty specjalne.

6 września 1928 Wydział Poborowy przeniesiony został do nowo utworzonego Biura Uzupełnień. 17 listopada tego roku ustalona została nowa organizacja departamentu:

  • Wydział Ogólny,
  • Wydział Studiów,
  • Referat Personalny,
  • Referat Rejestracji,
  • Referat Budżetowy.

W 1929 w miejsce referatu zorganizowano Wydział Personalny. 9 października tego roku ustalona została obsada personalna departamentu:

  • szef departamentu – płk dypl. Józef Ćwiertniak,
  • szef Wydziału I Studiów – mjr Wilhelm Heinrich,
  • szef Wydziału II Ogólnego – mjr Konstanty Jabłoński,
  • szef Wydziału III Personalnego – mjr Bolesław Gancarz.

1 listopada 1934, w ramach częściowej reorganizacji ministerstwa mającej ułatwić dowodzenie broniami i służbami o charakterze specjalnym, z Departamentu Piechoty wyłączono Wydział III i podporządkowano go szefowi Biura Personalnego MSWojsk.

10 października 1936 przekształcono dotychczasowy Referat Muzyczny w Wydziale II, w Wydział Orkiestr Wojskowych. Do zadań wydziału należało szkolenie orkiestr, opracowywanie planów szkolenia i utworów muzycznych oraz zaopatrywania w sprzęt muzyczny.

1 stycznia 1937 został zorganizowany Wydział Studiów, którego szefem został ppłk piech. Aleksander Gembal[5].

W styczniu 1937 przystąpiono do formowania pierwszych jednostek Obrony Narodowej. Kierownictwo nad formowaniem jednostek ON powierzono szefowi Departamentu Piechoty. W tym celu w strukturze departamentu zorganizowano Wydział Obrony Narodowej. Szefem wydziału został major Stanisław Szerski. W marcu 1938 roku zastąpił go podpułkownik Józef Zończyk Bohusz.

W latach 1937-1939 struktura organizacyjna departamentu wyglądała następująco:

  • Wydział Ogólny,
  • Wydział Organizacyjny,
  • Wydział Wyszkolenia,
  • Wydział Studiów,
  • Wydział Obrony Narodowej,
  • Wydział Orkiestr Wojskowych.

W maju 1939 nastąpił dynamiczny rozwój jednostek ON. W celu usprawnienia kierowania całokształtem działalności formacji utworzono Biuro do Spraw Jednostek Obrony Narodowej. 10 lipca tego roku z Departamentu Piechoty wyłączono Wydział Obrony Narodowej i podporządkowano szefowi Biura do Spraw Jednostek Obrony Narodowej, gen. bryg. Kazimierzowi Sawickiemu.

Obsada personalna Wydziału ON latem 1939 roku:

  • szef Wydziału ON - ppłk piech. Józef Zończyk-Bohusz
  • kierownik Referatu Organizacyjnego - kpt. piech. Kazimierz Gustaw Czermak
  • kierownik Referatu Budżetowego - kpt. st. sp. int. Stanisław Marian Bigo
  • kierownik Referatu – mjr Tadeusz Wiktor Rożek
  • kpt. piech. Michał Olisiewicz
  • urzędnik kontr. Kopytyński

W czasie kampanii wrześniowej Departament Piechoty miał kierować mobilizacją jednostek liniowych i marszowych piechoty oraz sprawować dowództwo nad jednostkami zapasowymi stacjonującymi na obszarze krajowym. W nocy z 4 na 5 września i w ciągu dnia, departament ewakuowany został wraz z całym MSWojsk. z Warszawy, a w nocy z 17 na 18 września ewakuowany do Rumunii.

Jednostki podporządkowane szefowi Departamentu Piechoty MSWojsk.[edytuj | edytuj kod]

W latach 1922-1939 szefowi Departamentu Piechoty MSWojsk. były podporządkowane następujące szkoły:

Obsada personalna departamentu[edytuj | edytuj kod]

Szefowie Departamentu Piechoty MSWojsk. i ich zastępcy[6]

W latach 1921-1939 Departamentem Piechoty MSWojsk. kierowali następujący generałowie i oficerowie:

Obowiązki zastępcy szefa Departamentu Piechoty MSWojsk. pełnili niżej wymienieni oficerowie:

Obsada personalna departamentu w marcu 1939[9][c]
  • szef – gen. bryg. Piekarski Wacław
  • zastępca szefa – płk dypl. Staich Antoni Wiktor
  • referent i kierownik kancelarii – kpt. adm. (piech.) Wituski Czesław
  • szef Wydziału Ogólno-Organizacyjnego – ppłk Genibal Aleksander
  • kierownik referatu – mjr adm.(piech.) Kisielewski Jerzy Ludwik
  • kierownik referatu – kpt. adm. (piech.) Jasieński Wacław
  • szef Wydziału Studiów – ppłk dypl. Mazurkiewicz Alojzy
  • kierownik referatu – mjr dypl. Kobyliński Wacław
  • kierownik referatu – mjr Raczek Franciszek
  • szef Wydziału Obrony Narodowej – ppłk Zończyk Józef
  • kierownik referatu – kpt. adm. (piech.) Czerniak Kazimierz Gustaw
  • kierownik referatu – mjr Rożek Tadeusz Wiktor
  • szef Wydziału Wyszkolenia – mjr dypl. Władysław Sylweriusz Huza
  • kierownik referatu – kpt. Józef Tafelski
  • kierownik referatu – mjr Henryk Marian Niemiec
  • szef Wydziału Orkiestr Wojskowych – mjr adm. (kapelm.) Bogusław Jan Sidorowicz
  • kierownik referatu – kpt. adm. (kapelm.) Zdenko Karol Rund

Departament Piechoty MON w latach 1945-1947[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1945 na bazie Oddziału Wyszkolenia Bojowego i Fizycznego Sztabu Generalnego WP oraz Centrum Wyszkolenia Oficerów zorganizowano Departament Piechoty i Kawalerii jako organ pracy ministra obrony narodowej w sprawach wyszkolenia piechoty i kawalerii. Departament podporządkowany został I wiceministrowi ON (od 30 października tego roku – II wiceministrowi ON). 29 listopada 1947 departament został rozformowany, a jego kompetencje przejął Departament Wyszkolenia Bojowego.

W okresie od 9 lutego 1946 do 29 listopada 1947 departament miał następującą strukturę organizacyjną:

  • Szefostwo,
  • Wydział Wyszkolenia Bojowego,
  • Wydział Służby Chemicznej,
  • Naczelny Inspektorat Orkiestr,
  • Sekcja Zaopatrzenia Materiałowego Wyszkolenia,
  • Kancelaria Ogólna.

Pracami departamentu kierował gen. bryg. Marian Turkowski.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Utworzona w wyniku połączenia Centralnej Szkoły Strzeleckiej Armii w Toruniu z Centralną Szkołą Karabinów Maszynowych i Broni Specjalnej w Chełmie.
  2. Obowiązki szefa departamentu pełnił do czerwca 1927 r., kiedy to został mianowany szefem Oddziału I SG WP.
  3. Wykaz zawiera obsadę departamentu według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Monitor Polski z 1921, Nr 209, poz. 278.
  2. Böhm 1994 ↓, s. 110.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 30 stycznia 1925 roku, s. 47.
  4. Dziennik Rozkazów MSWojsk. Nr 33 z 19.08.1924 r., poz. 497.
  5. Aleksander Gembal, Uwagi i spostrzeżenia dotyczące przygotowań i działań wojennych, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I. 12a.
  6. Jan Pilżys, Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1921-1939, s. 178-180.
  7. Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 18 z 15.07.1927 r., s. 198.
  8. Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 4 z 20.02.1928 r., s. 29.
  9. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 433-434.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Pilżys, Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1921-1939, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2012, ISBN 978-83-7241-889-0, OCLC 812713840.
  • Regina Czarnecka, Organizacja Ministerstwa Spraw Wojskowych (MSWojsk.) w latach 1918-1921, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 27 z 2005,
  • Tadeusz Böhm: Z dziejów naczelnych władz wojskowych II Rzeczypospolitej. Organizacja i kompetencje Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 1994. ISBN 83-11-08368-1. OCLC 749724324.
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Warszawa 1964, wyd. I,
  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.