Cerkiew św. Michała Archanioła w Starym Korninie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cerkiew św. Michała Archanioła
cerkiew parafialna
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 630 z 31.12.1986.
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Miejscowość Stary Kornin
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja warszawsko-bielska
Wezwanie św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 8/21 listopada;
1. niedziela września
Położenie na mapie gminy Dubicze Cerkiewne
Mapa lokalizacyjna gminy Dubicze Cerkiewne
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu hajnowskiego
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Ziemia52°42′22,1″N 23°26′50,3″E/52,706139 23,447306
Strona internetowa

Cerkiew św. Michała Archanioła w Starym Korninieprawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Hajnówka diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Historia[edytuj]

Pierwsza cerkiew w Starym Korninie[edytuj]

Prawosławna cerkiew w Starym Korninie została wzniesiona między listopadem 1630 a sierpniem 1631[1]. O zakończeniu robót informuje kamień pamiątkowy z napisem w języku cerkiewnosłowiańskim Sozdan siej chram roku 1631 (świątynia ta [została] wzniesiona w roku 1631). W tym samym roku utworzono w Starym Korninie prawosławną parafię. Budowę zainicjował duchowny Szymon Simonowicz, który przekazał z myślą o cerkwi część ogrodu i wykupił sąsiednie parcele[2]. Świątynię wznosili sami parafianie. Nadano jej podwójne wezwanie św. Michała Archanioła i św. Anny, co może sugerować istnienie dwóch ołtarzy[1]. Pierwszym proboszczem starokornińskiej parafii został syn fundatora Jan. W 1632 wojewoda nowogródzki Mikołaj Sapieha podarował parafii dwie włóki ziemi. Siedem lat później polecił przekazać placówce duszpasterskiej kolejne dwie włóki należące dotąd do leśnictwa bielskiego z zastrzeżeniem, iż parafia ma przyjąć unię brzeską. Nadanie to razem z postawionymi przez Sapiehę warunkami potwierdził król Władysław IV. Cerkiew w Starym Korninie faktycznie przyjęła unię krótko po poświęceniu[2].

Objawienie Starokornińskiej Ikony Matki Bożej, budowa i funkcjonowanie drugiej cerkwi[edytuj]

W 1709 w okolicach Starego Kornina, według unickiej i prawosławnej tradycji, doszło do objawienia ikony Matki Bożej, nazwanej następnie Starokornińską. Miejscowa cerkiew stała się celem licznych pielgrzymek. Początkowo proboszcz Jan Simonowicz zdecydował o rozbudowie obiektu sakralnego. W 1715 ufundowano również nowy ołtarz, do którego wstawiono cudowną ikonę. Okazało się jednak, że świątynia jest w bardzo złym stanie technicznym. W 1724 Jan Klemens Branicki ufundował nową świątynię. Trzy lata później w opisie wizytacji kanonicznej stwierdzono, że budowla nie była jeszcze ukończona, podobnie jak starsza cerkiew wznoszona była z drewna, zwieńczono ją natomiast pięcioma kopułami. Na jednej z kopuł znajdował się już krzyż, a na dwóch bocznych imiona Jezusa i Maryi[1]. Na wyposażeniu świątyni obok elementów typowych dla Kościołów wschodnich były już utensylia zaczerpnięte z tradycji łacińskiej, co odpowiadało tendencjom panującym w całej Cerkwi unickiej po synodzie zamojskim w 1720. Chociaż w cerkwi był jeszcze stół ofiarny (żertwiennik), carskie wrota oraz antymins, miejscowe duchowieństwo zaczęło już nosić obce wschodniej tradycji ornaty. W 1728 do świątyni wstawiono portatyl[3]. W 1734 w cerkwi św. Michała Archanioła umieszczono nowe carskie wrota zdobione motywem liści akantu[1]. W cerkwi nadal znajdował się także czterorzędowy ikonostas[4].

Dokumenty kolejnej wizytacji cerkwi w 1747 wskazują na korzystanie w świątyni z polskojęzycznego Ewangeliarza oraz łacińskiego mszału. Nie wspomniano również o ikonostasie, pozostały jedynie carskie wrota. W 1755 do świątyni wstawiono monstrancję, którą wcześniej w Supraślu konsekrował biskup piński. Wizytacja z 1758 informuje o wstawieniu do cerkwi organów i wcześniejszym usunięciu carskich wrót. W prezbiterium świątyni znalazł się ołtarz wykonany według wzorców łacińskich z trzema antyminsami i dwoma portatylami[3]. Innym typowo łacińskim elementem wyposażenia były figury św. Tomasza z Akwinu i św. Jacka[5].

Począwszy od 1759 do lat 30. XIX w. w świątyni starokornińskiej naprzemiennie służyli duchowni uniccy i rzymskokatoliccy[3]. Parafia w Starym Korninie należała do dekanatu bielskiego unickiej metropolii kijowsko-wileńskiej (łącznie działało w niej 18 placówek duszpasterskich)[6].

W 1838 do parafii w Starym Korninie należały 1773 osoby[7]. Była to jedna z kilku placówek w regionie, w których w latach 30. XIX w. nie nastąpiły konwersje z obrządku unickiego na łaciński[8].

Cerkiew w Starym Korninie w 1839, po synodzie połockim, stała się ponownie świątynią prawosławną. W poprzednich latach uzupełniono jej wyposażenie o elementy typowe dla prawosławia tradycji rosyjskiej, natomiast utensylia typowo katolickie usunięto. W 1834 biskup Józef Siemaszko przeprowadził wizytację cerkwi w metropolii wileńskiej, by ocenić ich stan materialny i wskazać najzamożniejsze i najbardziej znaczące. To w nich w pierwszej kolejności miały być instalowane ikonostasy, prawosławne ołtarze i stoły ofiarne. Cerkiew w Starym Korninie znalazła się wśród szesnastu świątyń na Podlasiu, które hierarcha uznał za szczególnie istotne lub zamożne[9]. Ikonostas w cerkwi pojawił się ponownie w 1836[10]. W tym samym roku do cerkwi przekazano nowe naczynia liturgiczne[11].

Trzecia cerkiew[edytuj]

W XIX w. stan techniczny świątyni stopniowo się pogarszał. W 1893 z inicjatywy miejscowego proboszcza i parafian zbudowano kolejną cerkiew, której nadano to samo wezwanie, co poprzedniej. Do budynku wstawiono nowy ikonostas autorstwa Jegora Mołokina, malarza i rzeźbiarza z Wilna. Ikony fundowane były przez osoby prywatne, a na początku XX stulecia sprowadzono kolejne wizerunki z Athosu[1]. Rok przed poświęceniem cerkwi parafialnej w Starym Korninie oddano do użytku drugą cerkiew pod wezwaniem św. Anny. Kult ikony tej świętej w XIX w. pojawił się w miejscowej parafii i z niejasnych przyczyn próbowano zastąpić nim trwający od pocz. XVIII w. kult ikony maryjnej[1].

Wyposażenie osiemnastowiecznej świątyni rozdzielono między dwie starokornińskie cerkwie. Podczas gdy ołtarz z cudowną ikoną pozostał w cerkwi parafialnej, ikonostas przeniesiono do cerkwi św. Anny. Na wyposażeniu świątyń pozostają również osiemnastowieczne wizerunki Ewangelistów, ikona Chrystusa na Krzyżu i naczynia liturgiczne[1].

W okresie międzywojennym i II wojny światowej[edytuj]

W 1915 prawosławni mieszkańcy Starego Kornina udali się na bieżeństwo. Razem z nimi wywieziono z miejscowości Starokornińską Ikonę Matki Bożej, która nigdy nie znalazła się z powrotem w pierwotnym miejscu. W niepodległej Polsce prawosławnych ze Starego Kornina przyłączono do parafii w Dubiczach Cerkiewnych. Majątek parafii przejęła siedlecka Dyrekcja Lasów Państwowych[1]. Cerkiew w Starym Korninie ponownie stała się świątynią parafialną w 1940[1].

Architektura[edytuj]

Obecna świątynia jest budowlą drewnianą, o konstrukcji zrębowej, wzniesioną na planie krzyża greckiego, nieorientowaną. Od frontu kruchta poprzedzona przedsionkiem z dwuspadowym dachem. Przy bocznym wejściu (bezpośrednio do kruchty) zadaszony ganek. Prezbiterium zamknięte prostokątnie, z dwiema bocznymi zakrystiami. Dachy cerkwi blaszane. Nad centralną częścią nawy dach ośmioboczny zwieńczony wieżyczką z baniastym hełmem. Nad krańcowymi częściami transeptu, kruchtą i prezbiterium dachy jednokalenicowe z kopułkami. Wewnątrz znajduje się ikonostas z końca XIX w., wykonany przez Jegora Mołokina z Wilna.

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 31 grudnia 1986 pod nr 630[12].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g h i M. Drużba. Historia parafii św. archanioła Michała w Starym Korninie. „Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego”. 1 (266), styczeń 2012. ISSN 02039-4499. 
  2. a b Sosna G.: Święte miejsca i cudowne ikony. Prawosławne sanktuaria na Białostocczyźnie. Białystok: Orthdruk, 2006, s. 370. ISBN 8385368698.
  3. a b c Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 48-49. ISBN 978-83-7431-364-3.
  4. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 285. ISBN 978-83-7431-364-3.
  5. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 294. ISBN 978-83-7431-364-3.
  6. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 56. ISBN 978-83-7431-364-3.
  7. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 100. ISBN 978-83-7431-364-3.
  8. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 127. ISBN 978-83-7431-364-3.
  9. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 298. ISBN 978-83-7431-364-3.
  10. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 308. ISBN 978-83-7431-364-3.
  11. Matus I.: Schyłek unii i proces restytucji prawosławia w obwodzie białostockim w latach 30. XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 246-247. ISBN 978-83-7431-364-3.
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 31 marca 2017; 7 miesięcy temu.

Linki zewnętrzne[edytuj]