Supraśl

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta na Podlasiu. Zobacz też: rzeka Supraśl.
Supraśl
Supraśl – karczma, w oddali supraski monaster
Supraśl – karczma, w oddali supraski monaster
Herb Flaga
Herb Supraśla Flaga Supraśla
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Supraśl
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja białostocka
Burmistrz Radosław Dobrowolski
Powierzchnia 6 km²
Populacja (1.01.2013)
• liczba ludności
• gęstość

4673
821 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 85
Kod pocztowy 16-030
Tablice rejestracyjne BIA
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Supraśl
Supraśl
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Supraśl
Supraśl
Ziemia 53°12′40″N 23°20′15″E/53,211111 23,337500
TERC
(TERYT)
3202602094
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 58
16-030 Supraśl
Strona internetowa
Rzeka Supraśl w Supraślu

Supraślmiasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Supraśl. Położone jest nad rzeką Supraślą, na Wysoczyźnie Białostockiej, jest otoczone Puszczą Knyszyńską, historycznie na Podlasiu. Zaliczane do aglomeracji białostockiej.

Według danych z 1 stycznia 2013 miasto miało 4673 mieszkańców[1].

W Supraślu znajduje się siedziba Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej.

Dzięki walorom ekologicznym miasta, czystości powietrza, brakowi ośrodków przemysłowych, mikroklimatowi oraz znajdującym się w pobliżu Supraśla bogatym złożom borowin, w 1999 Supraśl uzyskał status uzdrowiska[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2013 powierzchnia miasta wynosiła 6 km²[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ogród renesansowy przy klasztorze
Krzyż i tablica pamiątkowa między klasztorem a rzeką

W 1501 na uroczysku Suchy Hrud powstał, przeniesiony z Gródka prawosławny monaster, którego założycielem i głównym fundatorem był wojewoda nowogródzki Aleksander Chodkiewicz, przy późniejszym wsparciu prawosławnego biskupa smoleńskiego Józefa Sołtana. Akta wydane przez królów Aleksandra Jagiellończyka w 1504 i Zygmunta Starego w 1509 potwierdziły prawa i przywileje obejmujące fundację wojewody Chodkiewicza.

Najpierw powstała drewniana cerkiew św. Jana Ewangelisty, a potem refektarz i mnisze pustelnie. Fundatorzy chcąc podnieść znaczenie monasteru zwrócili się z prośbą o błogosławieństwo do samego patriarchy Konstantynopola. W 1505 patriarcha nadaje monasterowi tomos (uroczyste błogosławieństwo z zaleceniami duchowymi). W 1516 wyświęcono cerkiew Błogowieszczeńską. Później budynki monasteru wzbogaciły się o renesansową cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, której integralną częścią były katakumby. XVI wiek to również okres formowania się wokół monasteru osady.

W XVI wieku Monaster staje się ważnym ośrodkiem kulturalnym ziem ruskich. O jego znaczeniu świadczy fakt, iż w 1582 odwiedził go patriarcha bułgarski Gabriel, a w 1590 – patriarcha Jeremiasz II. Zakonnicy zgromadzili m.in. bogatą bibliotekę z cennymi drukami i rękopisami (np. Kodeks supraski z XI-XII w.).

W 1609 mnisi przystąpili do unii brzeskiej (1596), a klasztor w Supraślu stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym unitów. W 1695 uruchomiono przyklasztorną drukarnię, a w 1711 pierwszą we wschodniej Polsce papiernię. Tłoczono tu książki świeckie w języku łacińskim i polskim oraz książki religijne w języku cerkiewnosłowiańskim. Bazylianie zamalowują ruskie freski z XVI wieku i stawiają wokół cerkwi nowe budynki.

W 1796 władze pruskie konfiskują większość dóbr klasztoru. W 1804 zlikwidowana zostaje drukarnia. W 1807 Supraśl przestaje być siedzibą biskupstwa unickiego, po pokoju pokoju w Tylży (1807) jest pod zaborem rosyjskim.

Mimo że w I połowie XIX w. Supraśl otrzymuje Prawa miejskie to jednak w końcu tegoż stulecia utracił znaczenie na rzecz rozwijającego się Białegostoku.

W 1824 władze rosyjskie przekazały monaster supraski zakonnikom prawosławnym.

W 1834, po wprowadzeniu przez carskie władze ceł na towary sprowadzane z Królestwa Polskiego do Rosji, w Supraślu powstają pierwsze manufaktury sukiennicze, następnie warsztaty tkackie, produkujące głównie na rynek rosyjski.

W 1875 w sąsiedztwie Monasteru zbudowano cerkiew św. Pantelejmona, w 1889 – św. Jana Teologa, a w 1901 – kaplicę św. Jerzego Zwycięzcy na cmentarzu w Podsupraślu. W 1910 nastąpiła renowacja szesnastowiecznych fresków (zamalowanych przez Bazylianów).

W wyniku działań I wojny światowej w 1915 w obliczu zbliżającego się frontu i wojsk niemieckich, mnisi prawosławni uciekli (jak wielu prawosławnych z terenów ziem polskich) z Supraśla w głąb Rosji (tzw. bieżenstwo) zabierając ze sobą cudowną ikonę Matki Boskiej Supraskiej.

W okresie międzywojennym władze II Rzeczypospolitej przekazały opuszczony klasztor supraski Kościołowi rzymskokatolickiemu. W 1937 salezjanie zdjęli belki z krzyży na cerkwi św. Jana Teologa.

W 1944 wojska niemieckie wysadziły w powietrze budynek cerkwi.

Po II wojnie światowej w klasztorze znalazła siedzibę szkoła rolnicza. W latach 90. XX w. budynki klasztorne zostały przekazane Kościołowi Prawosławnemu.

Na terenie Monasteru, od 2004 r., mieści się siedziba Akademii Supraskiej.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Legenda głosi, że mnisi z Gródka, po kilkudniowych modłach puścili z biegiem rzeki Supraśl drewniany krzyż z relikwiami, prosząc Bożą Opatrzność, aby zatrzymał się on w miejscu, które będzie najlepiej nadawało się na klasztor. Informację tę można znaleźć na tablicy pamiątkowej przy krzyżu przy ul. Stanisława Konarskiego.

Varia[edytuj | edytuj kod]

W 1770 w drukarni o.o. Bazylianów wydano po polsku na potrzeby konfederacji barskiej podręcznik taktyki i wojny partyzanckiej Louisa Jeneya Partyzant czyli sztuka prowadzenia pomyślnie woyny podjazdowey, według zwyczaju wieku teraźnieyszego.....

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Prawosławny monaster męski Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy Maryi i św. Apostoła Jana Teologa
  • Kościół parafialny Świętej Trójcy – neobarokowy, wybudowany w latach 1861-1865.
  • Kościół ewangelicko-augsburski – neogotycki, obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny NMP Królowej Polski, zbudowany w 1870.
  • Kaplica Wszystkich Świętych na cmentarzu katolickim – kaplica murowana i drewniana, wieża z pocz. XVIII w., korpus z poł. XIX w.
  • Cmentarz ewangelicki – na cmentarzu dwie wyróżniające się budowle: kaplica grobowa rodziny Buchholtzów, neogotycka, wybudowana w 1904 według projektu arch. Hugo Kudera, oraz kaplica grobowa rodziny Zachertów, wymurowana w 1885 według projektu architekta H. Zydoka.
  • Pałac Buchholtzów – ob. Liceum Plastyczne. Secesyjny pałac, siedziba jednej z najsłynniejszych rodzin supraskich fabrykantów, zbudowany w latach 1892-1903. We wnętrzu zachowane polichromie, stolarka, sztukateria i żeliwna secesyjna klatka schodowa. Przy pałacu park przekomponowany na początku XX w. (jedyny przykład secesyjnego ogrodu w województwie podlaskim).
  • Dom Ludowy – ob. USC i Przychodnia Lekarska. Drewniany modernistyczny budynek wzniesiony w 1934 według projektu architekta Jarosława Giryna.
  • Dom Ogrodnika (Stara Karczma, Stara Poczta) – obecnie dom mieszkalny, ul. Konarskiego 3. Drewniany dom, z naczółkowym dachem, zbudowany XVIII/XIX w.
  • Dwór Zacherta – klasycystyczny dworek z kolumnowym portykiem wybudowany w połowie XIX w. jako dom miejscowego fabrykanta. Zniszczony, zrekonstruowany w 1988.
  • Zespół fabryczny Jansena – ob. stołówka i internat Liceum Plastycznego. Wybudowany przed 1866 dom właściciela z zachowaną neoklasycystyczną polichromią. Obok manufaktura włókiennicza zbudowana w 1849. Także: Dom Jansena.
  • Kaplica św. Jerzego Zwycięzcy na cmentarzu prawosławnym w Podsupraślu – murowana, wybudowana w 1901.
  • Drewniane domy tkaczy (XIX w.), drewniany Domek Ogrodnika

Zabytki w Supraślu

Cerkiew Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy
Pałac Buchholtzów w Supraślu
Dom Ludowy
Drewniane domy tkaczy - Domek Ogrodnika, (XIX w.)
Brama wejściowa na kompleks klasztorno - parkowy
Prawosławna cerkiew św. Jana w kompleksie klasztornym

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł włókienniczy, odzieżowy, drzewny, ceramiczny (rzemiosło), turystyczny.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Wybrane obiekty sakralne w Supraślu

Kaplica Buchholtzów na cmentarzu ewangelickim w Supraślu
Kaplica grobowa rodziny Zachertów

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ulica Brzozówka w Supraślu

Komunikacja samochodowa

W ramach Białostockiej Komunikacji Miejskiej do Supraśla dojeżdża linia 111, obejmująca kilka przystanków[3].

Życie kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Pałac Archimandrytów, obecnie Muzeum Ikon

Od 1996 cyklicznie organizowana jest impreza pt. "UROCZYSKO. Spotkania z naturą i sztuką".

Od 2007 w Supraślu organizowany jest Europejski Młodzieżowy Festiwal Muzyczny "Gloria" z repertuarem operowo - operetkowym. Festiwal narodził się z inicjatywy polskiego śpiewaka Aleksandra Teligi i jego małżonki. Główne koncerty odbywają się w ujeżdżalni koni Centrum Edukacji w Supraślu.

W Supraślu nagrywane były niektóre sceny do filmu "U Pana Boga za miedzą", a także do serialu TVP "Blondynka"

Teatr Wierszalin - zespół teatralny założony w 1991 przez reżysera Piotra Tomaszuka oraz grupę współpracujących z nim aktorów. Siedzibą teatru jest miejscowość Supraśl pod Białymstokiem.

W okresie Wielkanocy (prawosławnej) w monastyrze odbywa się Międzynarodowy Festiwal Dzwonów Cerkiewnych.

Znajduje się tu Muzeum Ikon w Supraślu.

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

Ratusz w Supraślu

Podział terytorialny kraju (TERYT) wymienia części miasta: Dębowik, Podsupraśl i Pstrągownia.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]