Cesarstwo Etiopii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
መንግሥተ፡ኢትዮጵያ
Cesarstwo Etiopii
Aksum 1137 - 1975 Derg
Flaga Etiopii
Flaga Etiopii
Położenie Etiopii
Stolica Addis Abeba
Ustrój polityczny monarchia
Ostatnia głowa państwa cesarz Haile Selassie I
Objęcie władzy nad terytorami Aksum przez dynastię Zagwe 1137
Początek włoskiej okupacji 1936
Koniec włoskiej okupacji 1941
Zamach stanu 1974
Likwidacja monarchii 12 marca 1975

Cesarstwo Etiopii (amh. መንግሥተ፡ኢትዮጵያ) – historyczne państwo we wschodniej Afryce, na terenie obecnej Etiopii i Erytrei, a dawniej także Somalii, istniejące w latach 1137-1975.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Etiopii.

Istniejące od I wieku p.n.e. na terytorium obecnej Etiopii i południowego Sudanu państwo Aksum zostało założone przez potomków ludów semickich z południowej Arabii (głównie Sabejczyków), które ok. połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. opanowały te tereny. W IV wieku kraj przyjął chrześcijaństwo, które do 1974 było religią państwową. Do XV wieku wykształcił się tam rodzaj feudalizmu zbliżony do europejskiego. Kraj borykał się sporadycznie z próbą ekspansji islamu. W 1528 roku muzułmańskie sułtanaty istniejące na wybrzeżu Morza Czerwonego rozpoczęły wielką wojnę przeciwko chrześcijanom, która przeszła do historii jako Wojna XXX-letnia. W 1528 roku zadano klęskę etiopskim przygranicznym feudałom w bitwie nad Samermą. W następnym roku armia cesarska przegrała pod Sybura Kurie. Podczas tej bitwy wykorzystano po raz pierwszy w Afryce broń palną. Sukcesy zwiększyły napływ ochotników do szeregów sułtanatów, a łupy pozwoliły nawet na sprowadzenie artylerii. Ta po raz pierwszy została użyta w bitwie pod Antiochią w październiku 1531 roku. Od tamtej pory cesarz uciekał przed Ahmadem Granem, tworzył kolejne armie, które raz po raz były niszczone. Część możnowładców przeszła na islam. Wszystko wskazywało, że los Etiopii jest przesądzony. W 1540 roku, po śmierci cesarza Lybne Dynygala, jego następca, Klaudiusz, rozpoczął "rekonkwistę". Najważniejsza zmiana zaszła w Kościele Etiopskim. Do tej pory pacyfistyczny, uznał wojnę z sułtanatami za wojnę religijną i zaczął wspierać walki z najeźdźcą. Już w tym samym roku pobito wojska Wezyra Asa. Etiopczycy nawiązali kontakty z Portugalczykami, którzy dostarczyli cesarstwu broń palną, artylerię, a także wysłali niewielki oddział strzelców. Klaudiusz wygrał w 1542 roku ważną bitwę pod Wegerą. W roku następnym w czasie bitwy u stóp góry Zentara zginął imam Gran, co doprowadziło do podziałów w armii najeźdźców. Wkrótce nastała olbrzymia susza, która wymusiła dwuletni pokój. W 1548 roku Etiopowie przenieśli walki na tereny Sułtanatu Hererskiego. Sukcesu nie wykorzystano przez kolejną straszliwą suszę. W 1559 roku zginął cesarz Klaudiusz. Wojna jednak wygasła z powodu wieloletniej suszy i straszliwego wyludnienia sułtanatów arabskich. Etiopia odzyskała swoje ziemie, jednak nie powzięła ofensywy, gdyż Kościół Etiopski uważał się za elitarny i nie zamierzał nawracać sąsiadów. Wojna XXX-letnia doprowadziła do islamizacji części Etiopii, ułatwiła także ekspansję negroidalnych ludów Oromo. Ślady tych zdarzeń są widoczne w tym państwie do dnia dzisiejszego.

W 1855 roku władcą został Teodor II. Był on pierwszym cesarzem Etiopii po trwającym od roku 1784 okresie rozbicia dzielnicowego (tzw. Zamana Masafent – "wieku książąt") i wojen pomiędzy władcami poszczególnych prowincji. Zapoczątkował okres centralizacji władzy w rękach cesarza, zakończony przez Menelika II. Dokonał reorganizacji administracji państwowej, zmienił system podatkowy, zniósł handel niewolnikami.

W XIX wieku w Etiopii krzyżowały się tu interesy mocarstw kolonialnych. O dominację nad Etiopią bezskutecznie starali się Brytyjczycy i Włosi. Kulminacja konfliktu z Włochami była pierwsza wojna włosko-abisyńska zakończona klęską Włochów w bitwie pod Aduą, 1 marca 1896 r. W 1916 roku obalono cesarza Lydża Ijasu pod pretekstem sprzyjania muzułmanom. Zwierzchnik Kościoła Etiopskiego proklamował wówczas Zauditu cesarzową, jednocześnie wyznaczając Teferi Mekonnyna na następcę tronu. W 1930 w wyniku stłumienia puczu Gugsa Welle, młody regent obejmuje władze cesarską i przybieraje imię Haile Selassie I. W 1935 w Etiopii wybuchła druga wojna włosko-abisyńska w wyniku której Włosi zajęli kraj, zmuszając cesarza do emigracji i włączając Etiopię do Włoskiej Afryki Wschodniej. Po zwycięstwie wojsk brytyjskich nad Włochami w 1941 Haile Selassie ponownie objął rządy. Za swego panowania włączył on do Etiopii Erytreę (od 1952 jako państwo sfederowane, później prowincja, obecnie niepodległe państwo) i Ogaden.

W 1974, w związku z bardzo złą sytuacją gospodarczą i powtarzającymi się klęskami głodu, doszło do puczu wojskowego kierowanego przez Mengystu Hajle Marjama, a w następstwie do wybuchu wojny domowej. 12 marca 1975 oficjalnie proklamowano kraj republiką.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adekumobi, Saheed A. (2007). The History of Ethiopia. Westport: Greenwood Publishing Group. pp. 219 Pages. ISBN 0-31332-273-2.
  • Pankhurst, Richard (2001). The Ethiopians: A History. Oxford: Blackwell Publishing. pp. 299 Pages. ISBN 0-63122-493-9.
  • Shillington, Kevin (2004). Encyclopedia of African History, Vol. 1. London: Routledge. pp. 1912 Pages. ISBN 1-57958-245-1.