Mengystu Hajle Marjam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mengystu Hajle Marjam
Mengistu Haile Mariam 3.jpg
Data i miejsce urodzenia 26 maja 1937
Walayta
Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii 1. Prezydent Etiopii
Okres od 10 września 1987
do 21 maja 1991
Przynależność polityczna Etiopska Partia Ludu Pracującego
Poprzednik urząd utworzony
Następca Tesfaye Gebre Kidan (p.o.)
Derg 4. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Okres od 11 lutego 1977
do 10 września 1987
Przynależność polityczna Etiopska Partia Ludu Pracującego
Poprzednik Teferi Benti
Następca urząd zniesiony
Derg 2. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Okres od 17 listopada 1974
do 28 listopada 1974
Przynależność polityczna bezpartyjny
Poprzednik Aman Mikael Andom
Następca Teferi Benti
Odznaczenia
Order José Martí

Mengystu Hajle Marjam (Mengistu Haile Mariam, amh. መንግስቱ ኃይለ ማርያም, wym.: məngɨstu hi lə maryam; ur. 26 maja 1937 r.[1] w Walaycie w prowincji Kefa) – etiopski wojskowy i polityk. Prezydent i dyktator w latach 1974-1991. Stanął na czele przewrotu wojskowego, który obalił cesarza etiopskiego Haile Selassie.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec, Haile Mariam Wolde Ayana pochodził z ludu Oromów. Urodził się 21 maja 1937 roku w ubogiej rodzinie we wsi przy granicy z Sudanem. Jego matka zmarła gdy miał 8 lat, podczas kolejnego porodu. Po śmierci matki, Mengistu i część jego rodzeństwa zamieszkało na kilka lat z babcią, następnie wrócił do ojca. W bardzo młodym wieku wstąpił do armii[2]. Młody żołnierz zwrócił uwagę urodzonego w Erytrei generała Amana Mikaela Andoma. Dzięki temu zyskał rangę sierżanta i został gońcem w biurze generała[3]. Został zauważony przez cesarza Haile Selassie I podczas jednej z jego wizyt na prowincji. Cesarz umożliwił Marjamowi naukę w college'u w Holecie będącym jednym z dwóch najważniejszych uczelni wojskowych kraju, gdzie otrzymał wojskowe przeszkolenie. Po jego ukończeniu wysłał go do szkoły oficerskiej w Stanach Zjednoczonych, gdzie w Fort Leavenworth w Kansas dwukrotnie odbył staż wojskowy. W USA doświadczył dyskryminacji rasowej, co skłoniło do przyjęcia silnie antyamerykańskiej postawy[4]. Dyskryminację rasową w USA powiązał z dyskryminacją klasową w Etiopii[5]. Osiągnął stopień majora w cesarskiej armii etiopskiej. Stał się jednym z członków grupy młodych oficerów, którzy z niezadowoleniem przyjmowali brak możliwości awansu, co było spowodowane brakiem poparcia i znajomości w wyższych kręgach dowódczych. Grupa ta uknuła spisek przeciwko rządom cesarza Haile Selassie, coraz bardziej niepopularnego, ze względu na głód panujący w kraju oraz na represjonowanie opozycji studenckiej. W czerwcu 1974 roku Mengystu został mianowany przewodniczącym Komitetu Koordynacyjnego Sił Zbrojnych (znanego pod nazwą Derg). Po aresztowaniu Haile Selassie we wrześniu został wiceprzewodniczącym Tymczasowej Wojskowej Rady Administracyjnej (TWRA), która wyłoniła się z Dergu i przyjęła funkcje rządu. 23 listopada 1974 roku.

Przejęcie władzy przez Derg spotkało się z oporem opozycji a w szczególności bardzo licznych grup separatystycznych co doprowadziło w części regionów kraju do wybuchu długotrwałej wojny domowej. Kontynuowana była również batalia separatystyczna w Erytrei.

Jako przywódca Etiopii[edytuj | edytuj kod]

Liderem Dergu został dopiero po strzelaninie z 3 lutego 1977 w której zginął przewodniczący, gen. Tafari Benti oraz kilku członków Rady, wówczas Mengystu wiceprzewodniczący Atnafu Abate starli się ze sobą o taktykę w wojnie w Erytrei[6]. Dzięki rywalizacji wewnątrz armii odsunął od władzy Abate i skupił praktycznie całą władzę w swoich rękach. Jako przywódca, już w trakcie pierwszego roku rządów ustanowił republikę socjalistyczną, przystąpił do nacjonalizacji rolnictwa i nielicznych zakładów przemysłowych, co było przejawem modnej w ówczesnych krajach Trzeciego Świata, a wspieranej przez Związek Radziecki ideologii marksistowsko-leninowskiej - Marjam nie przyjął jednak tej ideologii a jego rządy stanowiły klasyczną juntę wojskową[7]. Etiopia Hajle Marjama stała się krajem militarystycznym z największą w Afryce armią liczącą ponad 300 tys. zawodowych żołnierzy. Ponad 40% rocznego PKB państwa, było przeznaczane na dozbrajanie armii. Mengystu utrzymywał bardzo bliskie stosunki z radzieckimi przywódcami w szczególności z Leonidem Breżniewem. W 1975 roku rząd przeprowadził reformę rolną na skutek której utworzono komuny rolne wzorowane na tych działających w ówczesnych Chinach. Starał się zlikwidować oparte na podziałach rasistowskich podziały feudalne w społeczeństwie[8].

W 1976 roku przez kraj przetoczyła się fala "czerwonego terroru" wymierzona głównie przeciwko marksistowskim studentom. W wyniku represji wielu podejrzanych opozycjonistów i rebeliantów zostało straconych. Ocenia się, że w wyniku czerwonego terroru zginąć mogło 500 tysięcy osób[9]. Początkowo podporą jego rządów stał się lewicujący Socjalistyczny Ruch Panetiopski który jednak już w tym samym roku od przejęcia przez Marjama władzy padł ofiarą represji a jego członkowie zasilili szeregi zbrojnej opozycji[10]. Marjam uważał że takie rozwiązanie było koniecznie do likwidacji w kraju feudalizmu i trybalizmu[11].

Udało się mu uzyskać wsparcie ZSRR (głównie poprzez dostawy broni) oraz Kuby przy planowanym odzyskaniu etiopskiej prowincji Ogaden zamieszkanej przez Somalijczyków, która została zajęta przez Somalię. W czerwcu 1982 rebelianci z ugrupowania Demokratycznego Frontu Ocalenia Somalii z etiopską pomocą przeprowadzili atak na Somalię, zajmując kilka miast. Wojna zakończyła się klęską najeźdźców, z powodu militarnego wsparcia Somalii przez Stany Zjednoczone[12][13].

W 1983 roku wsparł i zezwolił na utworzenie baz sudańskich rebeliantów z Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu toczących wojnę domową z islamskim rządem. Wsparcie było m.in. odpowiedzią na wsparcie rządu Sudanu dla erytrejskich separatystów[14].

Jako niekwestionowany przywódca w 1984 roku założył Etiopską Partię Robotniczą, w 1986 roku doprowadził do napisania nowej konstytucji (zatwierdzonej w 1987 roku). W 1987 roku utworzona została Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii. Po przejęciu władzy przez Gorbaczowa w ZSRR i wprowadzeniu pierestrojki i głasnosti, stosunki dyktatora z Moskwą niemal wygasły. Mengystu uważał Gorbaczowa za zdrajcę, a jego reformy za niezgodne z zasadami marksizmu. We wrześniu 1987 roku został ogłoszony prezydentem. Pod koniec lat 80. północnej części kraju (prowincje Tigraj i Erytrea) wybuchło powstanie zbrojne przeciwko zwierzchności państwa etiopskiego na tych terenach. Ponadto Etiopię nawiedziła seria katastrofalnych susz i związana z tym klęska głodu, do której przyczyniła się w dużym stopniu przymusowa kolektywizacja. Krajem wstrząsnęło także kilka prób zamachu stanu oraz przesiedlenia całych populacji w niektórych rejonach, co poskutkowało kolejnymi ofiarami śmiertelnymi. Wycofanie pod koniec lat 80. wsparcia radzieckiego dla reżimu dodatkowo osłabiło siły Mengystu. Marjam rozpoczął więc proces pokojowy mający zakończyć długoletni konflikt polityczny i w 1989 roku w Nairobi ruszyły rozmowy między rządem Etiopii a partyzantami z Erytrei; w rozmowach udział wziął reprezentant Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter[15]. Już w tym samym roku jego rząd rozpoczął rozmowy w Rzymie z przywódcą Tigrajskiego Ludowego Frontu Wyzwolenia, Melesem Zenawi[16]. Próba pokojowego rozwiązania konfliktu nie udała się a Marjam w maju 1991 roku, uciekł do Zimbabwe w obliczu zbliżającej się do stolicy ofensywy sił opozycyjnych zgrupowanych w sojuszu Etiopski Ludowo-Rewolucyjny Front Demokratyczny. Późniejsze władze etiopskie bezskutecznie nalegały na rząd Zimbabwe, aby ten wydał im Mengystu oskarżanego o zbrodnie ludobójstwa. 11 stycznia 2007 roku sąd w Etiopii uznał Mengystu winnego zarzucanych mu zbrodni i skazał go zaocznie na dożywocie. 26 maja 2008 roku wraz z 17 współpracownikami został zaocznie skazany na karę śmierci za popełnienie zbrodni ludobójstwa[17].

Przypisy

  1. W niektórych źródłach podaje się też datę 21 maja 1941
  2. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator", 1994 Ethiopian Reviev
  3. Edmund J. Keller, Revolutionary Ethiopia (Bloomington: Indiana University Press, 1988), s. 185.
  4. Paul B. Henze, Layers of Time (New York: Palgrave, 2000), s. 290 n. 13.
  5. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator"
  6. Indian Ocean Newsletter publication, 1985 "Ethiopia: Political Power & the Military"
  7. R. Pipes Komunizm (2008), s. 160-161
  8. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator"
  9. Riccardo Orizio Talk of the Devil: Encounters with Seven Dictators, s. 151
  10. Marina and David Ottaway, Ethiopia: Empire in Revolution (New York: Africana, 1978), s. 187
  11. Riccardo Orizio, Diabeł na emeryturze. Rozmowy z siedmioma dyktatorami., Poznań 2004
  12. The History Guy: Ethiopia-Somalia Wars and Conflicts
  13. Somalia SOMALIA'S DIFFICULT DECADE, 1980-90 – Flags, Maps, Economy, Geography, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System
  14. Guarak, Mawut Achiecque Mach. Integration and Fragmentation of the Sudan: An African Renaissance. Bloomington, IN: AuthorHouse, 2011. s. 252-253
  15. Fontrier, Marc. La chute de la junte militaire ethiopienne: (1987–1991) : chroniques de la Republique Populaire et Democratique d'Ethiopie. Paris [u.a.]: L' Harmattan, 1999. s. 453–454
  16. Haile-Selassie, Teferra. The Ethiopian Revolution, 1974–1991: From a Monarchical Autocracy to a Military Oligarchy. London [u.a.]: Kegan Paul Internat, 1997. s. 293
  17. Kara śmierci dla Mengystu. rp.pl, 2008-05-26. [dostęp 29 maja 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]