Mengystu Hajle Marjam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mengystu Hajle Marjam
Mengistu Haile Mariam 3.jpg
Data i miejsce urodzenia 26 maja 1937
Walayta
Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii 1. Prezydent Etiopii
Okres od 10 września 1987
do 21 maja 1991
Przynależność polityczna Etiopska Partia Robotnicza
Poprzednik urząd utworzony
Następca Tesfaye Gebre Kidan (p.o.)
Derg 4. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Okres od 11 lutego 1977
do 10 września 1987
Przynależność polityczna Etiopska Partia Robotnicza
Poprzednik Teferi Benti
Następca urząd zniesiony
Derg 2. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Okres od 17 listopada 1974
do 28 listopada 1974
Przynależność polityczna bezpartyjny
Poprzednik Aman Mikael Andom
Następca Teferi Benti
Odznaczenia
Order José Martí

Mengystu Hajle Marjam (Mengistu Haile Mariam, amh. መንግስቱ ኃይለ ማርያም, wym.: məngɨstu hi lə maryam; ur. 26 maja 1937[1] w Walaycie w prowincji Kefa) – etiopski wojskowy i polityk. Prezydent i dyktator w latach 1974-1991. Stanął na czele przewrotu wojskowego, który obalił cesarza etiopskiego Hajle Syllasje I[2].

Życiorys[edytuj]

Urodził się 21 maja 1937 roku w ubogiej rodzinie we wsi przy granicy z Sudanem. Jego ojciec, Hajle Marjam Wolde Ayana pochodził z ludu Oromów i był wojskowym. Matka zmarła gdy miał 8 lat, podczas kolejnego porodu. Po śmierci matki, Mengistu i część jego rodzeństwa zamieszkało na kilka lat z babcią, następnie wrócił do ojca[3]. Dzieciństwo i pochodzenie Mengystu było tematem wielu plotek, część z nich łączyła go nawet z rodziną królewską Etiopii. Niemniej jednak należał on do części społeczeństwa o ciemniejszym kolorze skóry - ludzie tacy byli dyskryminowani przez ówczesne elity Etiopii[4].

Jako młody człowiek zaciągnął się do armii[4]. Obiecujący żołnierz zwrócił uwagę generała Amana Mikaela Andoma. Dzięki protekcji zyskał rangę sierżanta i został osobistym gońcem oficera[5]. Podczas jednej z prowincjonalnych wizyt cesarza Hajle Syllasje I poznał monarchę osobiście. Kontakty umożliwiły Marjamowi naukę w akademii wojskowej w Holecie. Tamtejsza akademia była jedną z dwóch najbardziej prestiżowych uczelni militarnych w kraju[6]. Studia zakończył w 1966 roku z rangą podporucznika[4]. Po ukończeniu szkoły został wysłany do szkoły oficerskiej w Fort Leavenworth w Kansas. W USA doświadczył dyskryminacji rasowej, co skłoniło do przyjęcia silnie antyamerykańskiej postawy[6]. Dyskryminację rasową w USA wiązał z dyskryminacją klasową w Etiopiia[3].

Po powrocie do kraju, szybko awansował a w 1974 roku otrzymał stopień majora. Na początku lata tego samego roku powszechne niezadowolenie zaczęło destabilizować Etiopię. Kraj regularnie nawiedzały klęski głodu a system gospodarczy oparty był na półniewolniczej pracy chłopów. Kryzys i przestarzałe struktury państwa pchały przedstawicieli młodego pokolenia w stronę politycznej lewicy. Także Mengystu znalazł się w gronie zradykalizowanych w tym czasie osób[4]. W czerwcu wziął udział w zamachu stanu. Utworzony przez armię Komitet Koordynacyjny Sił Zbrojnych znany potocznie jako Derg początkowo działał jako jednostka dochodzeniowa mająca wykorzenić korupcję, szybko nabrał cech junty wojskowej. Derg przejmował zagraniczną własność poprzez nacjonalizację a rodzinę królewską poddał izolacji. We wrześniu armia detronizowała cesarza[4].

Do pełnego obalenia rządu monarchistów doszło dopiero w listopadzie kiedy to w wyniku powstania ludowego członkowie dotychczasowego rządu zostali poddani egzekucji. Od tego momentu Derg w pełni kontrolował sytuację w Etiopii. Rewolucyjny rząd zawiązał przymierze ze Związkiem Radzieckim i rozpoczął wdrażanie reform na zasadach marksizmu-leninizmu. W ramach przemian grunty ziemiaństwa zostały zajęte i poddane dystrybucji chłopstwu. Wszystkie gałęzie przemysłu zostały znacjonalizowane a dotychczasowa biurokracja zdymisjonowana[4].

W lutym 1977 roku już jako podpułkownik, Mengystu objął tekę przewodniczącego Dergu. Objęcie władzy przez Mengystu i radykalną frakcję Dergu umożliwił zamach stanu w którym zginął dotychczasowy lider, Tafari Benti oraz kilku innych członków junty[7]. Już w trakcie pierwszego roku rządów ustanowił republikę socjalistyczną i przystąpił do kolektywizacji rolnictwa i nielicznych zakładów przemysłowych, co było przejawem modnej w krajach Trzeciego Świata ideologii leninowskiej - Marjam nie przyjął jednak tej ideologii a jego rządy stanowiły klasyczną juntę wojskową[8]. Dwa miesiące po przejęciu władzy zapowiedział początek trwającego do 1978 roku czerwonego terroru. Ofiarami czerwonego terroru padli przeciwnicy rewolucyjnego stylu rządów Dergu oraz przedstawiciele konkurencyjnych, cywilnych ugrupowań skrajnej lewicy (Partia Ludowo-Rewolucyjna Etiopii oraz Ruch Socjalistyczny Etiopii). Niektóre elementy czerwonego terroru zostały zapożyczone z rewolucji kulturalnej Mao Zedonga w ChRL[4][9][10]. Ocenia się, że w wyniku czerwonego terroru zginąć mogło 500 tysięcy osóba[4][11]. Mengystu uważał że takie rozwiązanie było koniecznie do likwidacji w kraju feudalizmu i trybalizmu[12].

W trakcie rządów Mengystu musiał zmierzyć się z separatystami erytrejskimi (działającymi na długo przed rządami Dergu) oraz zbrojną opozycją której działalność doprowadziła do wybuchu regularnej wojny domowej[4].

W lipcu 1977 roku kraj został najechany przez sąsiednią Somalię. Konflikt przeszedł do historii jako wojna w Ogadenie. Etiopia została wsparta przez ZSRR i Kubę. Konflikt zakończył się w 1978 roku zwycięstwem wojsk etiopskich[2]. Konflikt odżył w czerwcu 1982 kiedy rebelianci z ugrupowania Demokratycznego Frontu Ocalenia Somalii z etiopską pomocą przeprowadzili atak na Somalię, zajmując kilka miast. Wojna zakończyła się klęską wojsk etiopskich i somalijskich rebeliantów, z powodu militarnego wsparcia Somalii przez Stany Zjednoczone[13][14].

W 1979 roku utworzył komisję do zorganizowania Etiopskiej Partii Robotniczej która w 1984 roku przeistoczyła się w Etiopską Partię Robotniczą. Formacja na czele której stanął Mengystu stała się rządzącą monopartią[9][2].

W 1983 roku wsparł i zezwolił na utworzenie baz sudańskich rebeliantów z Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu toczących wojnę domową z tamtejszym rządem. Poparcie dla rebeliantów było miedzy innymi odpowiedzią na wsparcie rządu Sudanu dla erytrejskich separatystów[15].

W 1986 roku uczestniczył w opracowaniu nowej konstytucji (zatwierdzonej w 1987 roku). Na mocy dokumentu utworzono państwo o nazwie Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii. W 1987 roku odbyły się wybory parlamentarne a we wrześniu 1987 roku Mengystu został ogłoszony prezydentem republiki. Do końca lat 80. sytuacja kraju ulegała pogorszeniu. Długotrwała susza połączona z porażką kampanii kolektywizacji przyczyniła się do klęski głodu lat 1984-85. Klęska połączona z sukcesami zbrojnej rebelii w północnych regionach Tigraju i w Erytrei czy wycofaniem radzieckiej pomocy doprowadziła do klęski Mengystu w wojnie domowej[2][4]. Tracący grunt pod nogami prezydent rozpoczął nieudany proces pokojowy mający konflikt. W 1989 roku w Nairobi ruszyły rozmowy między rządem a partyzantami z Erytrei; w rozmowach udział wziął reprezentant Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter[16]. Jeszcze w tym samym roku jego rząd rozpoczął rozmowy w Rzymie z przywódcą Tigrajskiego Ludowego Frontu Wyzwolenia, Melesem Zenawi. Rozmowy okazały się bezowocne a rebelianci kontynuowali kampanię partyzancką[17].

W maju 1991 roku w obliczu zbliżającej się do stolicy ofensywy sił opozycyjnych zgrupowanych w sojuszu Etiopski Ludowo-Rewolucyjny Front Demokratyczny, poddał się dymisji i zbiegł do Zimbabwe gdzie otrzymał azyl[2][4]. Późniejsze władze etiopskie bezskutecznie nalegały na rząd Zimbabwe, aby ten wydał im Mengystu oskarżanego o zbrodnie ludobójstwa. 11 stycznia 2007 roku sąd w Etiopii uznał Mengystu winnego zarzucanych mu zbrodni i skazał go zaocznie na dożywocie. 26 maja 2008 roku wraz z 17 współpracownikami został zaocznie skazany na karę śmierci za popełnienie zbrodni ludobójstwa[18].

Przypisy

  1. W niektórych źródłach podaje się też datę 21 maja 1941
  2. a b c d e Mengistu Haile Mariam.
  3. a b Paulos Milkia, Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator, 1994 Ethiopian Reviev
  4. a b c d e f g h i j k Haile Mariam Mengistu.
  5. Edmund J. Keller, Revolutionary Ethiopia (Bloomington: Indiana University Press, 1988), s. 185.
  6. a b Paul B. Henze, Layers of Time (New York: Palgrave, 2000), s. 290
  7. Indian Ocean Newsletter publication, 1985 Ethiopia: Political Power & the Military
  8. R. Pipes Komunizm (2008), s. 160-161
  9. a b The Workers’ Party of Ethiopia.
  10. Marina i David Ottaway, Ethiopia: Empire in Revolution (New York: Africana, 1978), s. 187
  11. Riccardo Orizio Talk of the Devil: Encounters with Seven Dictators, s. 151
  12. Riccardo Orizio, Diabeł na emeryturze. Rozmowy z siedmioma dyktatorami., Poznań 2004
  13. The History Guy: Ethiopia-Somalia Wars and Conflicts
  14. Somalia SOMALIA'S DIFFICULT DECADE, 1980-90 – Flags, Maps, Economy, Geography, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System
  15. Guarak, Mawut Achiecque Mach. Integration and Fragmentation of the Sudan: An African Renaissance. Bloomington, IN: AuthorHouse, 2011. s. 252-253
  16. Fontrier, Marc. La chute de la junte militaire ethiopienne: (1987–1991) : chroniques de la Republique Populaire et Democratique d'Ethiopie. Paris [u.a.]: L' Harmattan, 1999. s. 453–454
  17. Haile-Selassie, Teferra. The Ethiopian Revolution, 1974–1991: From a Monarchical Autocracy to a Military Oligarchy. London [u.a.]: Kegan Paul Internat, 1997. s. 293
  18. Kara śmierci dla Mengystu. rp.pl, 2008-05-26. [dostęp 29 maja 2008].