Charles Bukowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Charles Bukowski
Ilustracja
Charles Bukowski w 1990
Data i miejsce urodzenia 16 sierpnia 1920
Andernach, Niemcy
Data i miejsce śmierci 9 marca 1994
San Pedro, Kalifornia, Stany Zjednoczone
podpis

Henry Charles Bukowski (ur. 16 sierpnia 1920 w Andernach jako Heinrich Karl Bukowski, zm. 9 marca 1994 w San Pedro, Kalifornia) – amerykański poeta, powieściopisarz, nowelista, scenarzysta filmowy i rysownik niemieckiego pochodzenia. Bukowski przez wielu zaliczany do pokolenia beat generation[1][2][3][4], sam nigdy nie dał się jednoznacznie sklasyfikować. Sławę zyskał dzięki cyklowi powieściowemu, w którym stworzył postać alkoholika i „ćmy barowej” – Henry’ego Chinaskiego. Większość życia spędził w Stanach Zjednoczonych. Twórczość Bukowskiego[5] inspirowana była jego własnymi doświadczeniami, związanymi z seksem, alkoholem, biedą, niedolą pisarza i słabościami każdego człowieka. Pomimo wulgarnego języka i prostego stylu, jego twórczość ujmuje wrażliwością i głębokim zrozumieniem ludzkiej natury. Sam Bukowski był znany z awanturniczego, pełnego skandali życia, toteż typowy bohater jego – częstokroć mocno autobiograficznej – prozy to człowiek z marginesu społecznego, outsider przepełniony sceptycyzmem wobec ludzi, a jednocześnie wiecznie poszukujący bliskości z nimi.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Andernach (Niemcy). Jego ojciec był stacjonującym w Nadrenii amerykańskim weteranem I wojny światowej. Dziadek Charlesa od strony ojca, Leonard Bukowski, wyemigrował z Niemiec (dzisiejsze terytoria Polski) do Ameryki, gdzie poznał Emilie Krause, niemiecką emigrantkę z Gdańska (wówczas „Danzig”). Po ślubie para miała czworo dzieci, między innymi Heinricha, ojca Charlesa. W Andernach Heinrich Bukowski poznał Katharinę Fett, Niemkę, z którą miał syna – Heinricha Karla, którego wraz z żoną nazywali „Henry” – znanego później pod imieniem „Charles” (angielska wersja imienia Karl). W 1923 trzyletni Charles wraz z rodzicami wyemigrował do Los Angeles[6][7]. Bukowski często opisywał swoich rodziców na kartach książek, z reguły niepochlebnie. W Z szynką raz! opisał swojego ojca jako człowieka brutalnego, pełnego uprzedzeń i podcinającego młodemu Henry’emu skrzydła.

Po ukończeniu Los Angeles High School, Charles Bukowski dostał się do miejskiego college’u w Los Angeles (Los Angeles City College), gdzie przez dwa lata studiował dziennikarstwo. Po opuszczeniu szkoły zaczął pracować. Imał się wielu zajęć, z reguły wykonywał kiepsko płatną pracę fizyczną. Zamieszkiwał wtedy w biednych robotniczych dzielnicach wielkiego miasta. Wtedy też stał się bywalcem spelunek i torów wyścigowych. Jego wielką pasją przez całe życie były wyścigi koni, na których częściej tracił niż zarabiał, przy okazji barwnie je opisując.

Na początku lat 50. podjął pracę w United States Postal Service, gdzie przepracował (z przerwami) dwanaście lat. Swoje przemyślenia dotyczące pracy listonosza (a potem niższego urzędnika pocztowego) przelał na karty powieści Listonosz. W 1957 roku poślubił pisarkę Barbarę Frye. W tym czasie Bukowski próbował zerwać z nałogiem alkoholowym (bez skutku), co kilkakrotnie opisywał w różnych opowiadaniach. Ich małżeństwo przetrwało do 1959 roku. W 1964 roku urodziła się córka Charlesa i jego partnerki Frances Smith (z którą nigdy nie był żonaty), Marina Louise Bukowski. W 1976 Bukowski poznał Lindę Lee Beighle, właścicielkę restauracji ze zdrowym jedzeniem. Po dziewięciu latach związku pobrali się. Razem przeprowadzili się z East Hollywood (w którym mieszkał przez większość życia) do San Pedro. Na kartach książek Bukowskiego Linda Lee pojawia się jako „Sara”.

Bukowski był uzależniony i motyw alkoholu nierzadko przewija się w jego utworach. W jednym z wierszy autor mówi o radości po wizycie u lekarza, gdy okazało się, że alkohol nie zostawił żadnych odczuwalnych skutków na jego zdrowiu.

Jako poeta debiutował w 1946 r. na łamach filadelfijskiego magazynu literackiego „Matrix”. Był niezwykle płodnym autorem, między rokiem 1960 a wczesnymi latami 90., wydał prawie 50 pozycji, zarówno poetyckich, jak i prozatorskich. Jego twórczość wywarła wpływ m.in. na muzyka Toma Waitsa, który wykorzystał słowa wiersza Bukowskiego w jednej ze swoich piosenek.

Charles Bukowski zmarł 9 marca 1994 na skutek białaczki, niedługo po ukończeniu powieści „Szmira” („Pulp”). Miał 73 lata. Był ateistą[8]. Na grobie Bukowskiego widnieje epitafium: „Don’t try” („Nie próbuj”). Istnieją różne interpretacje tych słów[9][10]. Jego żona Linda Lee Bukowski twierdzi, że mają oznaczać: „Nie próbuj, rób. Ponieważ jeśli poświęcasz czas próbując czegoś, nie robisz tego…. Nie próbuj”[a][9].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • Post Office (Black Sparrow Press, 1971); wydanie polskie: Listonosz, Noir sur Blanc 1994
  • Factotum (Black Sparrow Press, 1975); wydanie polskie: Faktotum, Noir sur Blanc 2005
  • Women (Black Sparrow Press, 1978); wydanie polskie: Kobiety, Noir sur Blanc 1996
  • Ham on rye (Black Sparrow Press, 1982); wydanie polskie: Z szynką raz!; tłum. Michał Kłobukowski, Noir sur Blanc 1994
  • Hollywood (Black Sparrow Press, 1989); wydanie polskie: Hollywood, Noir sur Blanc 1994
  • Pulp (Black Sparrow Press, 1994); wydanie polskie: Szmira, Noir sur Blanc 1997

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • Confessions of a Man Insane Enough to Live with Beasts (Mimeo Press, 1965), [Wyznania człowieka szalonego na tyle, aby żyć z bestiami]
  • All the Assholes in the World and Mine (Open Skull Press, 1966), [Wszystkie odbyty świata, włącznie z moim]
  • Notes of a Dirty Old Man (Essex House, 1969); wydanie polskie: Zapiski starego świntucha, Noir sur Blanc 1997
  • A Bukowski Sampler (Quixote Press, 1969), [Próbnik Bukowskiego]
  • Erections, Ejaculations, Exhibitions and General Tales of Ordinary Madness (City Light Books, 1972), [Erekcje, ejakulacje, ekspozycje i rozmaite opowieści o zwyczajnym szaleństwie]
    • W 1983 roku książka ta została wydana w dwóch tomach: Tales of Ordinary Madness, oraz The Most Beautiful Woman in Town[11]. Ta druga pozycja doczekała się polskiego wydania, pt. Najpiękniejsza dziewczyna w mieście, Noir sur Blanc, 1996.
  • South of No North (Black Sparrow Press, 1973); wydanie polskie: Na południe od nigdzie, Noir sur Blanc, 1996
  • Bring Me Your Love (Black Sparrow Press, 1983) [Przynieś mi swoją miłość]
  • Hot Water Music (Black Sparrow Press, 1983); wydanie polskie: Kłopoty to męska specjalność, Noir sur Blanc, 2004
  • There’s No Business (Black Sparrow Press, 1984) [Żaden interes]
  • Confession of a Coward (Black Sparrow Press, 1995) [Wyznania tchórza]
    • Jest to krótkie opowiadanie biograficzne dotyczące małżeństwa Bukowskiego z Barbarą Frye[12]
  • The Bell Tolls For No One (CityLights, 2015)
    • Jest to zbiór opowiadań dotąd książkowo niewydanych i pochodzących z trzech źródeł: z jego gazetowej kolumny „Notes of a Dirty Old Man”, z publikacji dla czasopism pornograficznych oraz rzeczy niepublikowanych lub niedokończonych.

Wiersze[edytuj | edytuj kod]

  • Flower, Fist and Bestial Wail (Hearse Press, 1960) [Kwiat, pięść i dziki lament]
  • Longshot Poems for Broke Players (7 Poets Press, 1962) [Mające małe szanse wiersze dla spłukanych graczy]
  • Run with the Hunted (Midwest Press, 1962) [Biegnij ze ściganym]
  • It Catches My Heart in Its Hands (Loujon Press, 1963) [Moje serce uwięzione w tamtych rękach]
    • Jest to pierwsza książka Bukowskiego wydana przez Jona i Gypsy Lou Webbów w Nowym Orleanie[13]
  • Crucifix in a Deathhand (Loujon Press, 1965) [Krucyfiks w rękach śmierci]
  • Cold Dogs in the Courtyard (Literary Times-Cyfoeth, 1965) [Zamarznięte psy na podwórzu]
  • The Genius of the Crowd (7 Flowers Press, 1966) [Geniusz tłumu]
  • 2 Poems (Black Sparrow Press, 1967) [2 wiersze]
  • The Courtains are Waving and People Walk Through/The Afternoon/Here and in Berlin and in New York City and in Mexico (Black Sparrow Press, 1967) [Zasłony powiewają, a ludzie przechodzą/Popołudnie/Tu i w Berlinie i w Nowym Jorku i w Meksyku]
  • At Terror Street and Agony Way (Black Sparrow Press, 1968) [Na ulicy przerażenia w alei udręki]
  • Poems Written Before Jumping out of a 8-Storey Window (Poetry X/Change, 1968) [Wiersze napisane przed wyskoczeniem z ósmego piętra]
  • The Days Run Away Like Wild Horses Over The Hills (Black Sparrow Press, 1969) [Dni uciekają jak dzikie konie za wzgórza]
  • Penguin Modern Poets 13 – Charles Bukowski/Philip Lamantia/Harold Norse (Penguin Books, London, 1969)
  • If We Take(Black Sparrow Press, 1970) [Jeśli weźmiemy]
  • Fire Station (Capricorn Press, 1970) [Remiza strażacka]
  • Me and Your Sometimes Love Poems (Kisskill Press, 1972) [Moje i twoje wiersze miłosne]
    • Jest to tomik wierszy miłosnych Lindy King i Charlesa Bukowskiego, traktujących o ich związku
  • Mockingbird Wish Me Luck (Black Sparrow Press, 1972) [Życz mi szczęścia, przedrzeźniaczu]
  • Burning in Water, Drowning in Flame: Poems 1955-1973 (Black Sparrow Press, 1974); wydanie polskie: Płonąc w wodzie, tonąc w ogniu: wiersze z lat 1955–1973, Noir sur Blanc, 2004
  • Tough Company (Black Sparrow Press, 1976) [Twardzielskie towarzystwo]
  • Scarlet (Black Sparrow Press, 1976)
  • Art (Black Sparrow Press, 1977) [Sztuka]
  • Love is a Dog From Hell: Poems 1974-1977 (Black Sparrow Press, 1977); wydanie polskie: Miłość to piekielny pies: wiersze z lat 1974–1977, Noir sur Blanc, 2003
  • A Love Poem (Black Sparrow Press, 1979) [Wiersz miłosny]
  • Play The Piano Drunk/Like a Percussion Instrument/Until the Fingers Begin to Bleed a Bit (Black Sparrow Press, 1979) [Graj pijany na pianinie/Jak na perkusji/aż palce zaczną trochę krwawić]
  • Dangling in the Tournefortia (Black Sparrow Press, 1981)
  • War All The Times: Poems 1981-1984 (Black Sparrow Press, 1984) [Nieustanna Wojna: wiersze z lat 1981–1984]
  • The Last Generation (Black Sparrow Press, 1982) [Ostatnie pokolenie]
  • Sparks (Black Sparrow Press, 1983) [Iskry]
  • You Get So Alone at Times That it Just Makes Sense (Black Sparrow Press, 1986) [Czasem jesteś tak samotny, że to po prostu ma sens]
  • The Roominghouse Madrigals: Early Selected Poems 1946-1966 (Black Sparrow Press, 1988) [Madrygały z pokoi do wynajęcia]
  • In the Shadow of the Rose(Black Sparrow Press, 1991) [W cieniu róży]
  • Three By Bukowski (Black Sparrow Press, 1992) [Trzy razy Bukowski]
  • The Last Night On Earth Poems (Black Sparrow Press, 1992) [Wiersze z ostatniej nocy ziemi]
  • Those Marvelous Lunches (Black Sparrow Press, 1993) [Te wspaniałe lunche]
  • Heatwave (Black Sparrow Press, 1995) [Fala upałów]
  • A New War (Black Sparrow Press, 1997) [Nowa wojna]
  • Bone Palace Ballet: New Poems (Black Sparrow Press, 1997) [Balet Kościanego Pałacu: nowe wiersze]
  • The Flash of Lightning behind the Mountain (2004); wydanie polskie: Światło błyskawicy za górą, Noir sur Blanc, 2009
  • Z obłędu odsiać słowo, wers, drogę: nowe wiersze (tłum. Michał Kłobukowski, Noir sur Blanc, 2005)

Wiersze i proza[edytuj | edytuj kod]

  • Horsemeat (Black Sparrow Press, 1982) [Konina]
  • Septuagenarian Stew: Stories and Poems (Black Sparrow Press, 1990) [Mieszanka siedemdziesięciolatka: opowiadania i wiersze]
  • Betting on the Muse: Poems and Stories (Black Sparrow Press, 1996) [Stawiając na muze]

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie twórczości Charlesa Bukowskiego powstały następujące filmy:

  • Historia zwyklego szalenstwa (Tales of Ordinary Madness, 1981) – film włoskiego reżysera Marco Ferreriego. Zebrał niepochlebne recenzje krytyki i publiczności oraz, co znaczące, samego Bukowskiego.
  • Ćma barowa (Barfly, 1987), w którym główną rolę grał Mickey Rourke, a główną postacią jest Henry Chinaski, alter ego pisarza. Film powstał na podstawie scenariusza samego Bukowskiego. Powieść Hollywood opisuje udrękę związaną z robieniem tego filmu.
  • Opowieść o ordynarnym szaleństwie (Tales of Ordinary Madness, 1987) – film polskiej produkcji luźno bazujący na opowiadaniu Bukowskiego Maszyna do posuwania[14].
  • Crazy Love (1987) – belgijski film bazujący na opowiadaniu The Copulating Mermaid of Venice, California (Kopulująca syrena z Venice w Kalifornii ze zbioru Najpiękniejsza dziewczyna w mieście) oraz na fragmencie Ham on a Rye (Z szynką raz!). Bukowski twierdził, że to najlepsza filmowa adaptacja jego pisarstwa.
  • Zimny księżyc (Lune Froide, 1991) – francuski film, reżysera Patricka Bouchitey na podstawie: powieści Charlesa Bukowskiego pt. Copulating Mermaid of Venice i Trouble with the Battery
  • Factotum (Factotum, 2005) – obraz oparty na powieści pod tym samym tytułem (wydanie polskie – Faktotum), oraz na innych utworach (m.in. Z szynką raz!). Bohaterem jest znów alter ego pisarza, Henry Chinaski, którego gra Matt Dillon.
  • Kobiety (2006) – polski krótkometrażowy komediodramat powstały na motywach opowiadania Niezupełnie Bernadette.

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

  • Bukowski (1973) Godzinny film dokumentalny. Powstał na zlecenie kalifornijskiej telewizji KCET.
  • Bukowski: Born Into This (2004) Film dokumentalny o postaci Bukowskiego. Na temat pisarza wypowiadają się znajomi, kochanki, przyjaciele, wrogowie i żony. Pojawia się kilka znanych postaci, min. Sean Penn i Bono. Wszystko to uzupełnione jest archiwalnymi nagraniami na których Bukowski czyta wiersze, udziela wywiadów, lub po prostu pije i głośno przeklina. Premiera tego filmu miała miejsce 9 lipca 2004.

Biografie[edytuj | edytuj kod]

  • Sounes, Howard; Charles Bukowski. W ramionach szalonego życia, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2008, przekład Magdalena Rabsztyn
  • Bukowski, Charles; Szekspir nigdy tego nie robił, Warszawa: Noir sur Blanc, 2001.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Oryg.: Don't try, do. Because if you're spending your time trying something, you're not doing it..."DON'T TRY"[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. LitKicks: Charles Bukowski.
  2. Oficyna Literacka Noir sur Blanc – Charles Bukowski.
  3. Charles Bukowski – Beat Generation: Road Culture Encyclopedia.
  4. rooknet.com.
  5. Tłumaczenia tytułów niepublikowanych w Polsce utworów pochodzą z książki Howarda Sounesa pt.Charles Bukowski. W ramionach szalonego życia, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2008, przekład Magdalena Rabsztyn.
  6. Charles Bukowski (2009) Barry Miles. Random House, 2009, ​ISBN 978-0-7535-2159-5​.
  7. Neeli Cherkovski: Das Leben des Charles Bukowski. München 1993, s. 18–20.
  8. THE MEANING OF LIFE, „LIFE Magazine”, grudzień 1988 [dostęp 2020-01-14].
  9. a b c “Don’t Try”: Charles Bukowski’s Concise Philosophy of Art and Life, Open Culture, 25 lutego 2013 [dostęp 2020-08-18] (ang.).
  10. “Don’t Try”: The Philosophy of the Hardworking Charles Bukowski, Open Culture, 13 grudnia 2019 [dostęp 2020-08-18] (ang.).
  11. a b c Sounes, Howard; Charles Bukowski. W ramionach szalonego życia, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2008, przekład Magdalena Rabsztyn, s. 284.
  12. Sounes, Howard; Charles Bukowski. W ramionach szalonego życia, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2008, przekład Magdalena Rabsztyn, s. 284–285.
  13. Sounes, Howard; Charles Bukowski. W ramionach szalonego życia, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2008, przekład Magdalena Rabsztyn, s. 280.
  14. Opowieść o ordynarnym szaleństwie w bazie filmpolski.pl