Bono

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Bono
Ilustracja
Bono (2014)
Imię i nazwisko

Paul David Hewson

Data i miejsce urodzenia

10 maja 1960
Dublin

Instrumenty

gitara, harmonijka ustna

Gatunki

indie pop, rock alternatywny, post-punk, dance rock, contemporary pop, contemporary rock, indie rock, college rock[1]

Zawód

piosenkarz, muzyk

Aktywność

od 1976

Zespoły
U2
Odznaczenia
Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Oficer Orderu Wolności (Portugalia) Philadelphia Liberty Medal Order „Za zasługi” III klasy (Ukraina)
Faksymile
Strona internetowa

Bono[a], właśc. Paul David Hewson (ur. 10 maja 1960 w Dublinie[3]) – irlandzki piosenkarz, muzyk i filantrop. Od 1976 lider, wokalista i gitarzysta zespołu rockowego U2.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Dorastał z rodzicami i starszym o siedem lat bratem Normanem w domu przy Cedarwood Road 10 w Ballymun w Dublinie[4]. Pochodził z rodziny mieszanej wyznaniowo: ojciec Bobby Hewson (z zawodu urzędnik pocztowy) był katolikiem, a matka Iris z domu Rankin (z zawodu krawcowa) – protestantką[5]. Ojciec uczęszczał do kościoła katolickiego, a Bono z matką i bratem brali udział w nabożeństwach w kościele protestanckim św. Kanizjusza w Finglas[6]. W kościelnych psalmach i hymnach znalazł pierwsze inspiracje do swoich późniejszych utworów[7]. Ze względu na rodziców i ich wiarę, nie określa swojego wyznania, ma też wątpliwości odnośnie do samego systemu religijnego[8].

Naukę rozpoczął w protestanckiej szkole Glasnevin National, w 1971 uczył się w szkole podstawowej przy katedrze św. Patryka, jednak z powodu konfliktu z nauczycielką języka hiszpańskiego już w następnym roku szkolnym zaczął uczęszczać do świeckiej szkoły Mount Temple Comprehensive School w Clontarf[9]. W okresie nauki w Mount Temple brat nauczył go grać na gitarze[10].

Gdy miał 14 lat, 12 września 1974 na udar mózgu zmarła jego matka[11], z myślą o której w późniejszych latach napisał kilka utworów, m.in. „Mofo”, „Lemon”, „I Will Follow” i „Iris (Hold Me Close)”. Ojciec Bono zmarł 21 sierpnia 2001[12].

W wieku 15 lat dorabiał, sprzedając kalendarze[13]. Przed rozwojem kariery z U2 pracował także na stacji benzynowej i jako listonosz na poczcie[14].

Działalność artystyczna[edytuj | edytuj kod]

25 września 1976 wraz z Adamem Claytonem oraz braćmi Dikiem i Davidem Evansami odpowiedział na anons zamieszczony na szkolnej tablicy ogłoszeń przez Larry’ego Mullena Juniora, który poszukiwał ludzi zainteresowanych założeniem zespołu[15]. W wyniku tego spotkania powstał zespół Feedback, później przemianowany na The Hype, a po rezygnacji Dika Evansa w 1978 – na U2. Bono początkowo rywalizował w zespole o funkcję gitarzysty z The Edgem, jednak ustąpił miejsca The Edge’owi, a sam został wokalistą U2. Czasem okazjonalnie gra na gitarze (m.in. w utworach: „Walk On”, „The Fly”, „One”, „Kite” czy „Original of the Species”), ponadto gra na harmonijce (m.in. w utworze „Running to Stand Still”).

 Osobny artykuł: U2.
Bono
Bono podczas koncertu z zespołem U2, sierpień 1983
Bono jako The Fly podczas koncertu w Cleveland, marzec 1992
Bono na konferencji prasowej filmu Million Dollar Hotel, 2000
Bono na konferencji prasowej Data Report 2007 w Berlinie, maj 2007
Bono podczas występu w ramach trasy koncertowej 360 Tour, wrzesień 2011

Jest głównym tekściarzem zespołu i autorem słów do prawie wszystkich piosenek grupy. Jego poetyckie teksty mają często chrześcijański czy religijny wydźwięk, ale poruszają także problemy społeczne oraz polityczne. Na debiutanckim albumie U2 pt. Boy zamieścił teksty stanowiące o nastoletniej niewinności i wchodzeniu w dorosłość[16]. Na kolejnej płycie, October (1981), zawarł m.in. teksty o dylematach, które stawiane są przed ludźmi wkraczającymi w dorosłość[17].

Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku wraz z zespołem urozmaicił swoją sceniczną aktywność, a na widowiskowej trasie koncertowej Zoo TV Tour m.in. wykreował kilka alter ego, które odgrywał w czasie koncertów (a także czasami poza nimi); do najsłynniejszych z nich należeli: MacPhisto (cyniczny były gwiazdor estrady, który nie może pogodzić się z przemijającym czasem, obdarzony charakterem i wyglądem diabła), The Fly (współczesny gwiazdor rocka w wielkich ciemnych okularach przeciwsłonecznych i skórzanej kurtce), Mr. Mirror Ball Man (próżny i zapatrzony w siebie król estrady z nieodłącznym lustrem, w którym podziwia swoje oblicze). Ponadto w trakcie koncertów (zwykle jako MacPhisto) dzwonił do różnego typu instytucji czy postaci w celach prowokacyjnych; próbował w ten sposób porozmawiać telefonicznie z wieloma ważnymi osobistościami, m.in. prezydentem Stanów Zjednoczonych George’em Bushem, kanclerzem Niemiec Helmutem Kohlem, byłą premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher oraz papieżem Janem Pawłem II. W kolejnej trasie koncertowej PopMart Tour, która odbyła się w drugiej połowie lat 90., wraz z zespołem kontynuował widowiskowy charakter koncertów nastawiony w dużej mierze na show. Występował wtedy m.in. w kostiumie imitującym męską muskulaturę, a także skrócił do tej pory zawsze długie włosy. Ważnym elementem wizerunku Bono stały się okulary przeciwsłoneczne, które po raz pierwszy wykorzystał podczas wcielania się we „The Fly’a” we wczesnych latach 90. Atrybut stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech lidera U2.

W lipcu 1984 wystąpił podczas koncertu Boba Marleya w Slane, wykonując przebój „Blowin’ in the Wind” wraz z artystą i Carlosem Santaną[18].

W 2021 wraz z The Edge’em i Martinem Garrixem nagrał utwór „We Are the People”, będący oficjalnym hymnem Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2020. W 2022 wydał książkę autobiograficzną pt. „Surrender: 40 Songs, One Story”[19].

Działalność charytatywna[edytuj | edytuj kod]

Bono podczas rozmowy z Horstem Kohlerem, ówczesnym szefem Międzynarodowego Funduszu Walutowego

W wywiadzie dla magazynu „Rolling Stone” w 1986 wyjaśnił, że do zaangażowania się w sprawy społeczne i polityczne skłoniło go obejrzenie w 1979 pokazu charytatywnego The Secret Policeman’s Ball Johna Cleese’a i producenta Martina Lewisa dla Amnesty International, organizacji walczącej o prawa człowieka. W 2001 zaaranżował nagranie przez U2 materiału z występu na żywo dla pokazu Amnesty z tego roku[20]. Z zespołem pojawił się u boku Stinga na amerykańskiej trasie koncertowej Amnesty Conspiracy of Hope[21].

W 1984 w ramach akcji Band Aid wziął udział w nagraniu singla „Do They Know It’s Christmas?/Feed the World”, a w lipcu 1985 wystąpił z U2 podczas koncertu Live Aid na Stadionie Wembley[22]; oba projekty charytatywne zostały zorganizowane przez Boba Geldofa z myślą o udzieleniu pomocy głodującym Etiopczykom[23]. Jesienią 1985 wraz z żoną Ali udali się do Etiopii, gdzie przez pięć miesięcy pomagali jako wolontariusze tamtejszym mieszkańcom w czasie klęski głodu[24][25].

W 1999 otrzymał nagrodę MTV Free Your Mind w uznaniu jego działalności pozamuzycznej[26]. W pierwszej dekadzie XXI w. spotkał się z różnymi wpływowymi politykami, m.in. z prezydentem Stanów Zjednoczonych George’em W. Bushem czy premierem Kanady Paulem Martinem. W marcu 2002, w czasie wizyty w Białym Domu, towarzyszył Bushowi przy przemówieniu na murawie siedziby głowy USA po tym, jak ten ogłosił pakiet pomocy o wartości 5 mln dol.[27]. Dwa miesiące później Bono zabrał amerykańskiego sekretarza skarbu na wyjazd do czterech krajów Afryki.

Bono i Władimir Putin, lipiec 2001

Głównym przedmiotem zainteresowania Bono, jeśli chodzi o działalność charytatywną, jest sprawa umorzenia długów afrykańskim państwom przez zachodnie kraje. Był jednym z głównych ambasadorów ruchu społecznego Jubilee 2000, który na przełomie wieków dążył do umorzenia długów Trzeciego Świata. W ramach tej akcji m.in. spotkał się 23 września 1999 z papieżem Janem Pawłem II, a podczas spotkania doszło do spontanicznej wymiany prezentów między wokalistą U2 a papieżem – Bono, widząc zainteresowanie Jana Pawła II swoimi niebieskimi okularami przeciwsłonecznymi, podarował mu je, a w zamian otrzymał różaniec, który od tamtej pory zawsze nosi na szyi[28].

W 2002 był jednym z fundatorów pozarządowej organizacji DATA (Debt, AIDS, Trade, Africa), której celami statutowymi są: redukcja zadłużenia państw afrykańskich, walka z epidemią AIDS w Afryce i umacnianie instytucji demokratycznych w państwach afrykańskich[24]. W 2004 stworzył organizację non-profit One Campaign, która walczy z afrykańskimi ubóstwem i epidemiami poprzez podnoszenie świadomości społecznej i wywieranie presji na przywódców politycznych, aby wspierali skuteczne strategie i programy służące ratowaniu życia i poprawie przyszłości kontynentu[29]. W styczniu 2006 współtworzył inicjatywę Product Red, której celem było zdobywanie środków pieniężnych na walkę z najpoważniejszymi afrykańskim epidemiami: AIDS, gruźlicą i malarią[30]. W 2008 DATA została włączona do One Campaign, a w 2012 częścią organizacji została też inicjatywa Product Red, która od tej pory działa pod szyldem One[29]. One Campaign wspierana jest przez ponad 3 mln członków na całym świecie[31].

Bono i George Bush na 54. Annual National Prayer Breakfast, luty 2006

W 2005, w 20. rocznicę koncertów Live Aid, wraz z Bobem Geldofem zorganizowali w 11 miastach świata koncerty w ramach Live 8. Równocześnie powstała kampania społeczna Make Poverty History (pol. Odeślijmy ubóstwo do historii), która miała kontynuować dzieło Live Aid i Live 8 poprzez liczne lokalne odmiany na niemalże wszystkich kontynentach[29].

2 lutego 2006 przemawiał przed prezydentem Bushem na 54. Annual National Prayer Breakfast w hotelu Hilton Washington, a w mowie pełnej odwołań do Biblii zachęcał do wspierania osób objętych kryzysem społecznym i ekonomicznym oraz zawarł m.in. wezwanie do preznaczenia na te cele „dziesięciny” (dodatkowego 1% z budżetu USA)[32].

Działalność biznesowa[edytuj | edytuj kod]

Od 2004 zasiada w zarządzie spółki inwestycyjnej Elevation Partners, zajmującej się inwestycjami w zakresie własności intelektualnej w mediach i rozrywce. Bono jest również fundatorem spółki, a jej nazwa pochodzi od jednej z piosenek U2 – „Elevation[33][34]. W 2009, poprzez Elevation Partners, zakupił 1,5% akcji portalu Facebook za ok. 200 mln dolarów, a po dwóch latach wartość jego akcji wzrosła do ok. 975 mln dolarów[35].

W 2005 wraz z żoną Ali Hewson powołał do życia markę odzieży EDUN z myślą o promowaniu pozytywnych wzorców poprzez swoje stosunki handlowe z Afryką. W swoich projektach często czerpie inspiracje z afrykańskiej mody[36].

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Bono podczas koncertu w Honolulu, grudzień 2006

28 lutego 2003 został wyróżniony najwyższym francuskim odznaczeniem państwowym – Orderem Legii Honorowej, które otrzymał za „pracę na rzecz redukcji zadłużenia państw Trzeciego Świata oraz walkę w powstrzymaniu epidemii AIDS na kontynencie afrykańskim”. Wręczył mu je osobiście prezydent Francji Jacques Chirac[37].

W 2003 i 2005 był jednym ze 199 nominowanych do Pokojowej Nagrody Nobla za swoją pracę ku zmniejszeniu długów państw Trzeciego Świata oraz za uświadamianie społeczeństwa o AIDS[38][37].

W 2005 magazyn „Time” ogłosił go człowiekiem roku (wraz z Billem i Melindą Gates)[39].

W grudniu 2006 został uhonorowany przez brytyjską królową Elżbietę II Orderem Imperium Brytyjskiego z tytułem Kawalera Komandora[40]. W marcu 2007 odebrał honorowy tytuł szlachecki za „zasługi na rzecz walki z ubóstwem w byłych koloniach Zjednoczonego Królestwa”[41].

W lipcu 2013 otrzymał Order Sztuki i Literatury, francuskie odznaczenie kulturalne[42].

W listopadzie 2016 został wyróżniony tytułem „Mężczyzna roku” magazynu „Glamour[43].

W 2022 otrzymał ukraiński Order „Za zasługi” III klasy[44]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

31 sierpnia 1982 poślubił szkolną miłość Alison Stewart[45], z którą ma czworo dzieci: córki Jordan (ur. 10 maja 1989) i Eve (ur. 7 lipca 1991) oraz synów Elijaha (ur. 18 sierpnia 1999) i Johna (ur. 21 maja 2001)[46][47]. Starszy z jego synów jest wokalistą i gitarzystą zespołu Inhaler[48].

W październiku 2014 ujawnił, że charakterystyczne okulary przeciwsłoneczne nosi z powodu jaskry[49]. W 2016 przeszedł ośmiogodzinną operację serca[50].

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Dyskografia zespołu U2.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

  • Entropia (1999, reżyseria: Phil Joanou)
  • The Million Dollar Hotel (autor historii i statysta; 2000, reżyseria: Wim Wenders)
  • Across the Universe (2007, reżyseria: Julie Taymor)
  • Happy Birthday Oscar Wilde (2004, film dokumentalny, reżyseria: Bill Hughes)[51]
  • Bob Geldof: Saint or Singer? (2004, film dokumentalny, reżyseria: Mike Connolly)[52]
  • Horslips: Return of the Dancehall Sweethearts (2005, film dokumentalny, reżyseria: Maurice Linnane)[53]
  • The Work of Director Anton Corbijn (2005, film dokumentalny, reżyseria: Anton Corbijn)[54]
  • Johnny Mercer: The Dream’s on Me (2009, film dokumentalny, reżyseria: Bruce Ricker)[55]
  • A Decade of Difference: A Concert Celebrating 10 Years of the William J. Clinton Foundation (2011, film dokumentalny, reżyseria: Michael Dempsey)[56]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stephen Thomas Erlewine: U2 Biography. allmusic.com. [dostęp 2011-11-14]. (ang.).
  2. Bono 2022 ↓, s. 57.
  3. Sandy Whiteley: On this date--: a day-by-day listing of holidays, birthdays, and historic events and special days, weeks, and months ON THIS DATE. McGraw-Hill Professional, 2002, s. 123. ISBN 978-0-07-139827-5.
  4. Bono 2022 ↓, s. 23, 25, 38.
  5. Bono 2022 ↓, s. 32–34, 195.
  6. Bono 2022 ↓, s. 33.
  7. Thom Winckelmann, Lynn Abushanab: Bono: Rock Star & Humanitarian. Edina, Minn.: ABDO Pub. Co., 2010. ISBN 978-1-60453-698-0.
  8. CNN Larry King WeekenD, Interview With Bono. CNN, 2002-12-01.
  9. Bono 2022 ↓, s. 35–36.
  10. Bono 2022 ↓, s. 45.
  11. Bono 2022 ↓, s. 29, 34, 38–40.
  12. Bono 2022 ↓, s. 16–17.
  13. Bono 2022 ↓, s. 51, 58.
  14. Bono 2022 ↓, s. 113–114, 195.
  15. Bono 2022 ↓, s. 70.
  16. Bono 2022 ↓, s. 125.
  17. Bono 2022 ↓, s. 160–161.
  18. Bono 2022 ↓, s. 201–202.
  19. https://ew.com/books/bono-u2-surrender-memoir-excerpt-beautiful-day/
  20. The Impact of „The Secret Policeman’s Ball”. secretpolicemansball.com. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  21. Showing dates for U2's Conspiracy Of Hope. u2gigs.com. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  22. Bono 2022 ↓, s. 221.
  23. Bill Hutchinson: Years later, Geldof plans star-filled encore in 5 cities. nydailynews.com, 31 maja 2005. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  24. a b Bono, Michka Assayas, Bono o Bono, Rafał Śmietana (tłum.), Kraków: Wydawnictwo Znak, 2007, ISBN 978-83-240-0786-8, OCLC 831171063.
  25. Bono 2022 ↓, s. 217–219.
  26. MTV EMA WInners. mtvema.com. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  27. Charlotte Denny, Ian Black: US and Europe boost aid to poorest countries. guardian.co.uk, 17 marca 2002. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  28. U2 Propaganda. 20 lat oficjalnego fanzinu U2, Ewa Śródka (tłum.), Lesław Haliński (tłum.), Paul McGuinness, Poznań: In Rock, 2004, ISBN 83-86365-77-3, ISBN 83-86365-78-1, OCLC 750013154.
  29. a b c http://www.one.org/c/international/about/944/.
  30. Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-03)].
  31. http://www.one.org/c/international/about/3833/.
  32. Bono Keynote Address at the 54th National Prayer Breakfast. americanrhetoric.com, 2 lutego 2002. [dostęp 2012-03-06]. (ang.).
  33. Elevation Partners:  : Home, elevation.com [dostęp 2017-11-22].
  34. Elevation Partners:  : Investment Team, elevation.com [dostęp 2017-11-22].
  35. Bono is a billionaire thanks to Facebook’s record breaking stock market debut – Independent.ie, independent.ie [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  36. EDUN – Sustainable Fashion, edun.com [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  37. a b Bono w Legii Honorowej – Muzyka – WP.P, muzyka.wp.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  38. Is Bono among record number of Nobel Peace Prize nominees?. USA Today, 2005-02-24.
  39. The Good Samaritans. Time, 2005-12-19. [dostęp 2011-06-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-25)].
  40. Bono Made Knight of the British Empire. People, 2007-03-29.
  41. Bono 2022 ↓, s. 192–193.
  42. U2's Bono receives highest French honour – BBC News, bbc.co.uk [dostęp 2017-11-22] (ang.).
  43. Glamour: Glamour’s Women of the Year 2016: Gwen Stefani, Simone Biles, Ashley Graham, and More Honorees. glamour.com, 1 listopada 2016. [dostęp 2016-11-15]. (ang.).
  44. УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №595/2022 Про відзначення державними нагородами України. president.gov.ua, 23 sierpnia 2022. [dostęp 2022-08-30]. (ukr.).
  45. Bono 2022 ↓, s. 167.
  46. Bono 2022 ↓, s. 254–255.
  47. Bono Biography. imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  48. BBC Sound of 2020: Bono's son and his band Inhaler tipped for success, 5 stycznia 2020 [dostęp 2024-01-16] (ang.).
  49. Bono Reveals Reason He Always Wears Sunglasses – The Graham Norton Show.
  50. Bono 2022 ↓, s. 13–15.
  51. Happy Birthday Oscar Wilde (2004). imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  52. Bob Geldof: Saint or Singer? (2004). imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  53. Horslips: Return of the Dancehall Sweethearts (2005). imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  54. The Work of Director Anton Corbijn. imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  55. Johnny Mercer: The Dream’s on Me (2009). imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).
  56. A Decade of Difference: A Concert Celebrating 10 Years of the William J. Clinton Foundation (2011). imdb.com. [dostęp 2012-07-29]. (ang.).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pseudonim „Bono” (początkowo „Bono Vox z ulicy O’Connell”, później „Bonmarie”) nadał mu przyjaciel z dzieciństwa, artysta Derek „Guggi” Rowen; zwrot Bono Vox (z łac. silny głos) był nawiązaniem do nazwy sklepu z aparatami słuchowymi mieszczącego się w Dublinie[2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]