Concerto grosso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Concerto grosso (l.m. concerti grossi, z wł. duży koncert) – popularna forma muzyki barokowej przeznaczona na zespół instrumentalny, a zbudowana zwykle z czterech do sześciu części. Opiera się na dialogu pomiędzy niewielką grupą solistów (concertino) i orkiestrą (concerto).

  • concertino (soli) było złożone najczęściej z 2 skrzypiec i wiolonczeli. Johann Sebastian Bach rozszerzył je o obój, fagot, trąbkę, waltornię, flet.
  • concerto (ripieni) to orkiestra smyczkowa, podzielona na głosy (podobnie jak chór), z organami lub klawesynem w roli basso continuo.

Forma concerto grosso została rozwinięta ok. 1680 przez Alessandra Stradellę, który prawdopodobnie jako pierwszy stworzył utwór, w którym partie concertino i ripieni są połączone w charakterystyczny dla tej formy sposób, aczkolwiek nie stosował on terminu concerto grosso. Pierwszy raz określenie użył Giovanni Lorenzo Gregori w 1698 roku, natomiast pierwszym ważnym kompozytorem, który używał tej nazwy był przyjaciel Stradellego, Arcangelo Corelli. Po śmierci Corellego został opublikowany zbiór jego dwunastu concerti grossi (prawdopodobnie były to wybrane dzieła) i wkrótce zdobyły one olbrzymią popularność w całej Europie. Kompozytorzy tacy, jak Francesco Geminiani i Giuseppe Torelli pisali concerti grossi w stylu Corellego, miał on także duży wpływ na twórczość Antonia Vivaldiego.

Za czasów Corellego wyodrębniły się dwa różne rodzaje concerto grosso: concerto da chiesa (koncert kościelny) oraz concerto da camera (koncert kameralny). Concerto da chiesa był bardziej formalny, występowały w nim na przemian części powolne (largo, adagio) i szybkie (allegro). Concerto da camera miał charakter suity poprzedzonej preludium i zawierającej wiele popularnych w tych czasach form tanecznych. Ten podział zaczął się później zacierać. Najbardziej znanym concerto grosso Corellego jest Koncert No. 8 g-moll, zwany Koncertem na Boże Narodzenie.

Concertino Corellego składało się z dwóch skrzypiec i wiolonczeli, ripieno to orkiestra smyczkowa, występuje basso continuo w roli akompaniamentu. Za czasów Corellego partie basso continuo były wykonywane na organach (szczególnie w przypadku concerti da chiesa), ale dziś wykonuje się je praktycznie wyłącznie na klawesynie.

Inni znani kompozytorzy, którzy tworzyli concerti grossi, to m.in.:

Concerto grosso było reprezentacyjną formą muzyki instrumentalnej baroku. Formę concerto grosso można też zaobserwować u kompozytorów XX wieku, którzy inspirowali się muzyką barokową:

Zobacz też[edytuj kod]

Bibliografia[edytuj kod]

  • Leksykon muzyki od a do ż: kompozytorzy, muzycy, wykonawcy, historia, technika, pojęcia, wykonania, wypisy, przykłady nutowe. Warszawa: Muza, 1995, s. 84. ISBN 83-7079-148-4.