Cypr Północny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Turecka Republika Cypru Północnego
Flaga Cypru Północnego
Herb Cypru Północnego
Flaga Cypru Północnego Herb Cypru Północnego
Hymn:
İstiklâl Marşı

(Marsz niepodległości)
Położenie Cypru Północnego
Państwo Turecka Republika Cypru Północnego
to państwo uznawane tylko przez Turcję, Nachiczewańską Republikę Autonomiczną i organizację OWI
De facto zależne od:  Turcja
terytorium sporne z:  Cypr
Język urzędowy turecki
Stolica Nikozja Północna (Lefkoşa)
Ustrój polityczny republika autonomiczna
Głowa państwa prezydent Ersin Tatar
Status terytorium państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej, terytorium sporne
Szef rządu premier Ersan Saner
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
174. na świecie
3355[1] km²
2,7%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne

313 626[2]
86 osób/km²
Turcy cypryjscy
Grecy cypryjscy
waluta Lira turecka (TL)
Powstanie 15 listopada 1983
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 TR
Domena internetowa .tr
Kod samochodowy TR[3]
Kod telefoniczny +90 392
Mapa Cypru Północnego

Cypr Północny (tur. Kuzey Kıbrıs), oficjalnie Turecka Republika Cypru Północnego (tur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) – państwo częściowo uznawane na arenie międzynarodowej[4], zajmujące północną część wyspy Cypr zamieszkiwaną przez ludność pochodzenia tureckiego. Republika obejmuje ok. 25% ludności i 36% terytorium wyspy[1].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Cypr Północny posiada własny rząd, parlament, konstytucję i hymn (Istiklâl Marsi).

Cypr Północny administracyjnie został podzielony na 6 dystryktów, jednak z punktu widzenia Republiki Cypryjskiej jego tereny wciąż wchodzą w skład jednostek administracyjnych Cypru.

Uznanie międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Jedynym państwem oficjalnie uznającym na arenie międzynarodowej Cypr Północy jest Turcja[5][6]. Organizacja Narodów Zjednoczonych uznaje to terytorium za obszar Cypru pod turecką okupacją[7]. W 2004 Cypr Północny został formalnym członkiem Organizacji Współpracy Islamskiej. W tym samym roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy nadało Turkom cypryjskim status obserwatora[8]. Nachiczewańska Republika Autonomiczna wydała rezolucję uznającą niepodległość Cypru Północnego, czego jednak nie uczynił sam Azerbejdżan[9]. W październiku 2012 Cypr Północny został obserwatorem Organizacji Współpracy Gospodarczej[10].

Unia Europejska konsekwentnie odmawia uznania Cypru Północnego i nazywa teren republiki obszarem Republiki Cypru pod turecką okupacją.

Historia (kalendarium)[edytuj | edytuj kod]

  • 11 tys. lat p.n.e. – pierwsi osadnicy na wyspie Cypr.
  • XIV wiek p.n.e.Mykeńczycy opanowali wyspę.
  • XV wiekWenecja podbiła Cypr.
  • 1571Imperium Osmańskie zdobyło wyspę.
  • 1878 – w wyniku kongresu berlińskiego Osmani odstąpili Cypr Wielkiej Brytanii.
  • 1925 – wyspa oficjalnie kolonią brytyjską.
  • 1950 – w referendum greccy Cypryjczycy w 60% opowiedzieli się za przyłączeniem do Grecji.
  • 1957 – Cypr brytyjską autonomią.
  • 1960 – wyspa uzyskała niepodległość.
  • 1963 – starcia między mieszkańcami greckiej i tureckiej części wyspy.
  • 1964 – oddziały UNFICYP wylądowały na terytorium Republiki Cypru.
  • 15 lipca 1974 – domagająca się przyłączenia Cypru do Grecji opozycja, z Gwardią Narodową na czele, dokonała krwawego zamachu stanu obalając legalne władze Cypru, mordując przy okazji setki Turków i prorządowych Greków.
  • 20 lipca 1974inwazja turecka zakończona pokonaniem Gwardii Narodowej i zajęciem północnej części wyspy, przez tureckie wojska okupacyjne, pozostające tam do dziś. Brak ruchu osobowego pomiędzy częściami podzielonej wyspy. Na nieokupowanej części terytorium do władzy powrócił legalny rząd Cypru, a teren ten stał się państwem niemal wyłącznie greckim etnicznie i językowo.
  • 13 lutego 1975 – proklamowanie Tureckiego Federalnego Państwa Cypru (Kıbrıs Türk Federe Devleti), czysto nominalnie wchodzącego w skład Cypru. Rozpoczyna się masowa akcja kolonizacyjna, z zasiedlaniem północnej części wyspy przez Turków z kontynentu, aktualnie stanowiących już większą część jej mieszkańców.
  • 15 listopada 1983 – proklamowano Turecką Republikę Północnego Cypru, ogłaszając jednocześnie niepodległość.
  • 2003 – przywrócenie swobody przepływu osób pomiędzy obiema częściami wyspy, jako krótkie odwiedziny, bez możliwości zmiany stałego zamieszkiwania.
  • 2004 – Referendum w sprawie zjednoczenia wyspy i akceptacja tzw. planu Annana zjednoczenia wyspy, przez większość mieszkańców Cypru Północnego. Plan odrzucony został po greckiej stronie wyspy, jako – zdaniem Greków – drastycznie nierówno traktujący strony konfliktu, ekonomicznie i w sferze bezpieczeństwa. W szczególności: zwrotowi podlegałaby tylko ⅓ własności ziemi, greckie siły zbrojne miałyby być niezwłocznie rozwiązane (oddziały cypryjskie) lub wycofane do Grecji (oddziały Republiki Greckiej), natomiast tureckie siły zbrojne miałyby pozostawać na wyspie, jeszcze przez co najmniej 15 lat. Wątpliwość Greków budziła też zbyt duża – ich zdaniem – liczba tureckich osadników, którzy mieliby następnie stać się obywatelami zjednoczonego Cypru.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z wynikami spisu powszechnego z 2006 roku, przeprowadzonego przez władze Cypru Północnego, 120 007 obywateli Cypru Północnego (tj. 67,41%) posiadało obydwoje rodziców urodzonych na Cyprze oraz 12 628 (7,09%) jednego rodzica urodzonego na Cyprze, natomiast 42 572 obywateli Cypru Północnego (23,91%) posiada obydwoje rodziców urodzonych w Turcji. Ponadto według danych tego spisu 133 937 mieszkańców Cypru Północnego (50,5%) miało wyłącznie obywatelstwo Cypru Północnego, 42 795 mieszkańców (16,1%) miało, poza obywatelstwem Cypru Północnego, również inne obywatelstwo, w tym 33 870 (12,8%) tureckie, natomiast 77 731 mieszkańców (29,3%) miało wyłącznie tureckie obywatelstwo[11].

Religie[1][edytuj | edytuj kod]

  • Islam (99%)
  • Chrześcijaństwo (0.4%)

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Parada żołnierzy sił zbrojnych Cypru Północnego w 2007

Siły zbrojne Tureckiej Republiki Cypru Północnego to Dowództwo Sił Bezpieczeństwa, które składa się z 8 000 żołnierzy. Armia ta jest słabo uzbrojona i silnie uzależniona od Turcji, z której to czerpie większość swojego korpusu oficerskiego[12]. Głównym zadaniem tych jednostek jest ochrona zielonej linii oraz utrzymanie bezpieczeństwa wewnętrznego.

Ponadto, na terenie Cypru Północnego, stacjonują również jednostki regularnych tureckich sił zbrojnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Z Turcji z portów Alanya i Tasucu pływają promy przewoźnika Akgünler do portu Girne (Kirenia) na północnym wybrzeżu Cypru. Port lotniczy Ercan - międzynarodowy port lotniczy położony 18 km na południowy wschód od Nikozji. Jest głównym portem lotniczym Cypru Północnego. Ze względu na położenie na tureckiej części wyspy, lotnisko jest obsługiwane wyłącznie przez tureckie linie takie jak Turkish Airlines, Onur Air czy Pegasus Airlines.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Cyprus. Operation World, 2010. [dostęp 2016-12-25].
  2. TRNC SPO, Economic and Social Indicators 2014, pages=2–3
  3. W Republice Cypru Północnego, tak jak w pozostałej części wyspy (i odwrotnie niż w Turcji) obowiązuje ruch lewostronny.
  4. Podmiotami oficjalnie uznającymi Turecką Republikę Cypru Północnego na arenie międzynarodowej są: Republika Turcji, Nachiczewańska Republika Autonomiczna i Organizacja Współpracy Islamskiej
  5. E. Kurtulus, State Sovereignty: Concept, Phenomenon and Ramifications, Springer, 2005, ISBN 978-1-4039-7708-3 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
  6. Country profile: Cyprus, 23 grudnia 2011 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
  7. Security Council resolution 220 (1966) on Cyprus, web.archive.org, 6 maja 2012 [dostęp 2020-12-28] [zarchiwizowane z adresu 2012-05-06].
  8. Council of Europe Parliamentary Assembly, web.archive.org, 7 marca 2014 [dostęp 2020-12-28] [zarchiwizowane z adresu 2014-03-07].
  9. Europe, the US, Turkey and Azerbaijan recognize the “unrecognized” Turkish Republic of Northern Cyprus, web.archive.org, 13 grudnia 2010 [dostęp 2020-12-28] [zarchiwizowane z adresu 2010-12-13].
  10. ECO Secretary General Meets the Representatives of Turkish Cyprus State in Tehran, web.archive.org, 2 lutego 2016 [dostęp 2020-12-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-02].
  11. TRNC General Population and Housing Unit Census 2006
  12. Claitors Publishing Division i inni, Cyprus: A Country Study, Federal Research Division, Library of Congress, 1993, ISBN 978-0-8444-0752-4 [dostęp 2020-12-28] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]