Częstochowski Okręg Przemysłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Częstochowski Okręg Przemysłowy
{{{alt grafiki}}}
Koksownia Częstochowa Nowa (2012)
Państwo

 Polska

Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Częstochowski Okręg Przemysłowy”
Ziemia50°47′27,46″N 19°08′55,16″E/50,790961 19,148656

Częstochowski Okręg Przemysłowyokręg przemysłowy położony w rejonie górnej Warty, z głównymi ośrodkami w Częstochowie i Zawierciu[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki przemysłu w rejonie Częstochowy związane są z występowaniem rud żelaza (Częstochowski Obszar Rudonośny), które były eksploatowane od co najmniej XIV wieku[2].

Gwałtowny rozwój przemysłu nastąpił w drugiej połowie XIX wieku. Wpływ na to miały między innymi:

  • czynniki dotyczące całego Królestwa Polskiego, takie jak uwłaszczenie chłopów czy zniesienie granicy celnej z Rosją[3],
  • uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej[3],
  • występowanie surowców (ruda żelaza, kamień wapienny, glina)[4],
  • dostępność siły roboczej[5],
  • stosunkowo niskie ceny gruntów (przykładowo, w Łodzi były one czterokrotnie wyższe)[3].

Szczególnie prężnie rozwijał się wówczas przemysł włókienniczy[6]. Duże znaczenie miał także przemysł mineralny (powstała wówczas między innymi Cementownia Rudniki) oraz przemysł chemiczny[7]. Jednym z najbardziej istotnych przedsiębiorców w Częstochowie był Berek Kohn, który w latach 60. i 70. XIX wieku uruchomił w mieście drukarnię, papiernię i fabrykę mebli[8]. Nadal rozwijał się również przemysł metalurgiczny. W latach 1896–1901 powstała Huta Częstochowa, a w roku 1901 uruchomiono hutę w Zawierciu[1].

W 1913 roku w Częstochowie znajdowały się 94 zakłady przemysłowe zatrudniające 19 218 robotników (liczba zatrudnionych zwiększyła się ponad 27 razy w stosunku do roku 1882)[3]. Dla okresu przed I wojną światową przemysł w okolicach Częstochowy i w Zagłębiu Dąbrowskim bywa rozpatrywany wspólnie jako sosnowiecko-częstochowski okręg przemysłowy[9].

Podczas I wojny światowej częstochowski przemysł poniósł znacznie straty z powodu odcięcia rosyjskiego rynku zbytu i problemów z zaopatrzeniem w materiały do produkcji. Po wojnie stopniowo się odbudowywał, choć podczas wielkiego kryzysu nastąpił znaczny spadek zatrudnienia (o 46,1% w latach 1929–1932). W dwudziestoleciu międzywojennym dało się zauważyć wzrost liczby małych i średnich zakładów, zatrudniających do 100 osób[10]. W czasie II wojny światowej ogromne straty poniósł przemysł włókienniczy. Rozwijało się natomiast hutnictwo i kopalnictwo rud żelaza, potrzebne dla przemysłu zbrojeniowego[11].

W 1946 roku przemysł został przejęty na własność państwa[12]. W okresie PRL szczególny nacisk położono na rozbudowę częstochowskiej huty, która miała stać się drugą co do wielkości hutą w kraju[12].

W latach 60. XX wieku czynnych było kilkanaście niewielkich podziemnych kopalń rud żelaza, w których pracowało około 20 tysięcy osób. W 1970 roku zdecydowano jednak o likwidacji górnictwa rud żelaza w Polsce. Polski przemysł hutniczy miał rozwijać się w oparciu o surowce sprowadzane z ZSRR. Pierwszą podczęstochowską kopalnię zlikwidowano w tym samym roku. Ostatnia, Wręczyca, zakończyła swoją działalność w 1982 roku[2].

Po zmianach ustrojowych, w latach 90. XX wieku, przeprowadzono prywatyzację i restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych. Część dużych zakładów upadła, na miejscu części z nich powstały nowe przedsiębiorstwa[13]. W tym okresie mocniej zaznaczył się udział nowoczesnych działów produkcji, na przykład w branży elektrycznej i samochodowej[14]. Jedną z większych inwestycji w pierwszych latach XXI wieku była budowa huty szkła Guardian[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Częstochowski Okręg Przemysłowy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2011-06-14].
  2. a b Sylwia Bielecka: Otwarcie Muzeum górnictwa rud żelaza. UM Częstochowa. [dostęp 2016-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-04)]. (pol.).
  3. a b c d Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 40.
  4. Kowalczyk 2018 ↓, s. 107.
  5. Kowalczyk 2018 ↓, s. 102.
  6. Kowalczyk 2018 ↓, s. 104.
  7. Kowalczyk 2018 ↓, s. 105.
  8. Jarosław Kapsa: Portret strażaka. Gazeta Częstochowska nr 46 (527)/2001, 2001-11-29. s. 1. [dostęp 2020-10-06]. (pol.).
  9. Kowalczyk 2018 ↓.
  10. Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 42–43.
  11. Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 43–44.
  12. a b Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 45.
  13. Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 49.
  14. Sobalski i Nowak 2017 ↓, s. 52.
  15. Renata Dulias, Adam Hibszer: Województwo śląskie: przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Kraków: Wydawnictwo Kubajak, 2004, s. 133. ISBN 83-87971-70-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]