Herb Częstochowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Częstochowy
Ilustracja
Typ herbu miejski
Projektant Andrzej Desperak (obecna wersja)
Wprowadzony XIV wiek
Ostatnie zmiany 27 lutego 2020 r.

Herb Częstochowy przedstawia w polu błękitnym miejskie mury obronne srebrne zwieńczone siedmioma blankami z bramą pośrodku, w której widoczna jest opuszczona do połowy krata tzw. brona złota. Nad murem obwodowym wznoszą się trzy wieże: dwie boczne, wyższe, o dwóch kondygnacjach zaznaczonych dwoma wąskimi otworami okiennymi (strzelniczymi) jeden nad drugim – obie zwieńczone trzema blankami i trójkątnym spadzistym daszkiem czerwonym; natomiast wieża środkowa, bramna, niższa, z jednym oknem (strzelniczym) również nakryta czerwonym trójkątnym daszkiem – zwieńczonym niewielką srebrną kulą. Na szczycie wieży bocznej prawej widnieje postać złotego lwa wspiętego, natomiast na szczycie bocznej lewej widnieje złoty orzeł z rozpostartymi do lotu skrzydłami. Zwierzęta heraldyczne zwrócone są ku sobie.

Herb w obecnym kształcie został ustanowiony przez Radę Miasta 27 lutego 2020 roku[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na pierwotnym, XIV-wiecznym herbie na szczytach wież znajdowały się złoty lew i złoty orzeł z podniesionymi do lotu skrzydłami. Były to symbole dynastyczne Władysława Opolczyka nawiązujące do władanych przezeń ziem: Rusi Halickiej (lew) i Śląska Opolskiego (orzeł)[2]. Ponadto znajdował się w nim powszechny w Europie symbol murów miejskich z wieżami oraz bramą[3]. Ta wersja herbu znana jest z odcisków pieczęci z lat 1548, 1564 i 1646.

Herb ten u schyłku XVIII wieku zaczął się deformować pod wpływem symboliki jasnogórskiej[4], przetrwał do przełomu XVIII i XIX wieku.

Orzeł początkowo został wyparty przez gryfa, następnie przez kruka[5] (ten ostatni znany z pieczęci z lat 1755 i 1778). Kruk w herbie miasta zapożyczony został z herbu zakonu paulinów, który przedstawia tego ptaka na drzewie z chlebem w dziobie.

W okresie międzywojennym lew na jednej z wież zastąpiony został przez zwierzę podobne do łasicy, a kruk przez kawkę[2]. Aż do wybuchu II wojny światowej nie został zatwierdzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, chociaż Częstochowa starała się o przywrócenie historycznego herbu z orłem i lwem[3]. W okresie okupacji, Niemcy wydali rozporządzenie „O używaniu pieczęci służbowych w Generalnym Gubernatorstwie” nakazujący uzasadnić historycznie używane wzory herbów. Pod wpływem badań prowadzonych w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, warszawski artysta Edmund Bartłomiejczyk stworzył wersję z orłem i lwem na wieżach.

Decyzją okupanta w 1942 roku zakazano stosowania postaci orła jako nawiązującego do symboliki narodowej i zastąpiono go krukiem[2]

Wersję herbu z orłem stosowano także po II wojnie światowej, ale w latach 50. herb został w oficjalnych dokumentach zastąpiony przez godło państwowe. Z okazji 750-lecia istnienia Częstochowy Miejska Rada Narodowa zdecydowała o ustaleniu wzoru herbu, który heraldyk prof. Marian Haisig ogłosił w 1967 roku. Także ta wersja nie została oficjalnie zatwierdzona przez władze.

W 1992 roku Rada Miasta uchwaliła nową wersję herbu, zastępując na jednej z wież orła krukiem[6][7] mimo protestów krajowych heraldyków[2], w tym prof. Mariana Haisiga z Uniwersytetu Wrocławskiego i prof. Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego i badacza heraldyki kościelnej ks. Pawła Dudzińskiego[4]. Herb ten nie został zaopiniowany przez Komisję Heraldyczną, gdyż ta powstała dopiero 7 lat później[3]. Herb ten przedstawiał w błękitnym polu tarczy warowne mury miejskie o barwie srebrnej (białej), z bramą pośrodku i siedmioma wieńczącymi blankami. Bramę zamykała opuszczona do połowy krata, natomiast nad otworem bramy wznosiła się budowla wieży bramnej, z jednym oknem, zakończona trójkątnym daszkiem. Wieże posiadały dwa wąskie okna, jedno nad drugim, zakończone były one trzema blankami i trójkątnymi, czerwonymi daszkami. Na szczycie wieży po prawej stronie znajdował się wspięty lew w kolorze złotym (żółtym), a na szczycie wieży po lewej czarny kruk z bochnem chleba w dziobie. Lew i kruk zwrócone były ku sobie.

1 września 2017 roku prezydent Częstochowy zapowiedział zmianę herbu w związku z 800-leciem Częstochowy. W ramach zmian zaplanowano przywrócić herbowi historyczny kształt, tj. kruka zastąpić orłem, a formę graficzną herbu uzgodnić z zaleceniami Komisji Heraldycznej. Projekt powierzono prof. Marcelemu Antoniewiczowi i prof. Andrzejowi Desperakowi[2], którzy zaprezentowali wzór 14 grudnia 2017 roku[8].

W czerwcu 2018 roku Rada Miasta przyjęła uchwałę w sprawie wystąpienia o akceptację Komisji Heraldycznej MSWiA w zakresie zmiany herbu[7]. Władze miasta zdecydowały się projekt przedstawić radnym do akceptacji jeszcze przed zatwierdzeniem go przez Komisję Heraldyczną. Radni w dniu 21 czerwca 2018 r. zaakceptowali projekt[9][4], następnie został pozytywnie zaopiniowany przez Komisję Heraldyczną i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji[10]. Podczas sesji rady miasta 27 lutego 2020 roku radni przyjęli uchwałę wprowadzającą nowy herb Częstochowy[11]. Uchwała została opublikowana 9 marca 2020 roku, weszła w życie dwa tygodnie później[1].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Uchwała Nr 341.XXV.2020 Rady Miasta Częstochowy z dnia 27 lutego 2020 r. w sprawie herbu Miasta Częstochowy (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2020 r. Nr BRAK, poz. 2097)
  2. a b c d e Kruk w herbie miasta pamiątką po niemieckim okupancie? – FOTOCZEWA, fotoczewa.pl [dostęp 2017-09-03] (pol.).
  3. a b c Eliza Kwiatkowska, Częstochowa chce usunąć z herbu znak paulinów: 'Umieszczono go w 1992 roku z przyczyn ideologicznych', „wyborcza”, 2 września 2017 [dostęp 2017-09-03] (pol.).
  4. a b c Eliza Kwiatkowska, Częstochowa chce mieć w herbie orła zamiast kruka paulinów, czestochowa.wyborcza.pl, 29 czerwca 2018 [dostęp 2018-06-30].
  5. Eliza Kwiatkowska, Będzie nowy herb Częstochowy - bez paulińskiego kruka [SONDAŻ], czestochowa.wyborcza.pl, 14 grudnia 2017 [dostęp 2017-12-16].
  6. Uchwała Nr 249/XXIX/92 Rady Miasta Częstochowy z dnia 25 czerwca 1992 r. w sprawie herbu i chorągwi miasta
  7. a b Kolejny krok ku zmianie herbu, czestochowa.pl, 28 czerwca 2018 [dostęp 2020-02-29] (pol.).
  8. Herb Częstochowy z orłem zamiast kruka. Jest już jego projekt (zdjęcia), „wCzestochowie.pl” [dostęp 2017-12-14] (pol.).
  9. Uchwała Nr 803.LVI.2018 Rady Miasta Częstochowy z dnia 21 czerwca 2018 r. w sprawie projektu heraldyczno-historycznej zmiany herbu Miasta Częstochowy
  10. Dorota Steinhagen, Nowy herb na 800. urodziny Częstochowy. Paulińskiego kruka zastąpił piastowski orzeł, czestochowa.wyborcza.pl, 7 lutego 2020 [dostęp 2020-02-10].
  11. Piastowski orzeł wraca na herb Częstochowy, czestochowa.pl, 28 lutego 2020 [dostęp 2020-02-29].