Etambutol

Etambutol
	; Próbka krystalicznego etambutolu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	(2S)-2-[2-[[(2S)-1-hydroxybutan-2-yl]amino]ethylamino]butan-1-ol
	Inne nazwy i oznaczenia
	(2S,2'S)-2,2'-(etylenodiimino)dibutan-1-ol
	Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C10H24N2O2
Masa molowa	204,31 g/mol
Wygląd	biały krystaliczny proszek, bez zapachu, o gorzkim smaku
	Identyfikacja
Numer CAS	74-55-5; 1070-11-7 (dichlorowodorek)
PubChem	14052
DrugBank	DB00330
SMILES
	CC[C@@H](CO)NCCN[C@@H](CC)CO
InChI
	InChI=1S/C10H24N2O2/c1-3-9(7-13)11-5-6-12-10(4-2)8-14/h9-14H,3-8H2,1-2H3/t9-,10-/m0/s1
	InChIKey
	AEUTYOVWOVBAKS-UWVGGRQHSA-N
Właściwości
	Gęstość
	1,112 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	słaba
Temperatura topnienia	88 °C; 202 °C (dichlorowodorek)
Temperatura wrzenia	160–170 °C (0,15 mmHg)
logP	-0,3
Skręcalność właściwa [α]D	+13,6 (2 g/100 ml, 25 °C)
Niebezpieczeństwa
	Karta charakterystyki: dane zewnętrzne firmy Sigma-Aldrich [dostęp 2020-04-20]
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Na podstawie podanej karty charakterystyki; dichlorowodorek
Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H360
Zwroty P	P201, P308+P313
	Europejskie oznakowanie substancji
	oznakowanie ma znaczenie wyłącznie historyczne
	Na podstawie podanej karty charakterystyki; dichlorowodorek
	Toksyczny; (T)
Zwroty R	R61
Zwroty S	S53, S22, S36/37/39, S45
Numer RTECS	EL3640000
Dawka śmiertelna	LD50 998 mg/kg (szczur, doustnie)
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Klasyfikacja medyczna
ATC	J04 AK02; J04 AM03; J04 AM06
Stosowanie w ciąży	kategoria B/C
Farmakokinetyka
Działanie	przeciwgruźlicze, przeciwbakteryjne
Procent wchłaniania	75–80% (doustnie)
Okres półtrwania	3–4 h
Wiązanie z białkami; osocza i tkanek	20–30%
Metabolizm	wątrobowy
Wydalanie	50% z moczem, 22% z kałem
Uwagi terapeutyczne
Drogi podawania	doustnie
	Multimedia w Wikimedia Commons

Etambutol, EMB (łac. Ethambutolum) – organiczny związek chemiczny z grupy aminoalkoholi. Stosowany jako lek przeciwgruźliczy, chemioterapeutyk o działaniu przeciwbakteryjnym. Hamuje namnażanie się bakterii powodujących gruźlicę. Zmniejsza ryzyko wystąpienia lekooporności na inne leki przeciwprątkowe.

Izomery

Cząsteczka etambutolu zawiera dwa centra stereogeniczne i może tworzyć 3 stereoizomery: (+)-S,S, (−)-R,R i mezo (o konfiguracji R,S). W medycynie stosowany jest najaktywniejszy biologicznie izomer (+)-S,S. Forma mezo jest od niego 12× mniej aktywna, a izomer (−)-R,R jest 500× mniej aktywny. Aktywność mieszaniny racemicznej (+)-S,S i (−)-R,R odpowiada połowie aktywności czystego izomeru (+)-S,S. Natomiast toksyczność wszystkich form jest taka sama^[4].

Farmakokinetyka

Etambutol wchłania się w 75–80% z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie w osoczu krwi osiąga po ok. 2–4 godzinach. Biologiczny okres półtrwania wynosi 3–4 godziny^[7].

Wskazania

Etambutol jest lekiem pierwszego rzutu stosowanym w politerapii gruźlicy razem z pirazynamidem, rifampicyną i izoniazydem^[8]. Słabo przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego, dlatego w gruźlicy OUN zastępowany jest streptomycyną.

Przeciwwskazania

nadwrażliwość na lek
zapalenie nerwu wzrokowego
zaburzenia widzenia
ciężka niewydolność nerek

Działania niepożądane

zapalenie pozagałkowe nerwu wzrokowego
zaburzenia widzenia
zmiany w obrazie krwi
skórne reakcje alergiczne
ból głowy
brak apetytu
nudności
wymioty
spadek masy ciała

Preparaty

Ethambutol – kapsułki

Dawkowanie

Doustnie. Dawkę i częstotliwość stosowania leku ustala lekarz. Zwykle dorośli 15–20 mg na kilogram masy ciała raz dziennie.

Uwagi

W czasie leczenia etambutolem nie należy prowadzić pojazdów oraz obsługiwać maszyn. Chory powinien zwracać uwagę na zmiany ostrości widzenia, z tego powodu dzieci zbyt małe, by to ocenić, nie mogą być leczone etambutolem. Zalecane są częste kontrole okulistyczne.

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Ethambutol Hydrochloride, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 14052 (ang.).
↑ Shriram P.S.P. Kotkar Shriram P.S.P., ArumugamA. Sudalai ArumugamA., Enantioselective synthesis of (S,S)-ethambutol using proline-catalyzed asymmetric α-aminooxylation and α-amination, „Tetrahedron: Asymmetry”, 17 (11), 2006, s. 1738–1742, DOI: 10.1016/j.tetasy.2006.06.011 (ang.).
↑ ^a ^b SuryanarayanS. Cherukuvada SuryanarayanS., AshwiniA. Nangia AshwiniA., Salts and Ionic Liquid of The Antituberculosis Drug S,S -Ethambutol, „Crystal Growth & Design”, 13 (4), 2013, s. 1752–1760, DOI: 10.1021/cg400071d (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d R.G.R.G. Wilkinson R.G.R.G., M.B.M.B. Cantrall M.B.M.B., R.G.R.G. Shepherd R.G.R.G., Antituberculous Agents. III. (+)-2,2 -(Ethylenediimino)-di-1-butanol 1,2 and Some Analogs, „Journal of Medicinal and Pharmaceutical Chemistry”, 5 (4), 1962, s. 835–845, DOI: 10.1021/jm01239a018 (ang.).
↑ Ethambutol, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2012-08-08] (ang.).
↑ Etambutol, dichlorowodorek (nr E4630) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2020-04-20]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
↑ Ethambutol, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00330 (ang.).
↑ Arthur R.A.R. DeLance Arthur R.A.R., MichaelM. Safaee MichaelM., Michael C.M.C. Oh Michael C.M.C., Aaron J.A.J. Clark Aaron J.A.J., GurvinderG. Kaur GurvinderG., Tuberculoma of the central nervous system, „Journal of Clinical Neuroscience”, 20 (10), 2013, s. 1333–1341, DOI: 10.1016/j.jocn.2013.01.008, PMID: 23768968 (ang.).

Bibliografia

Indeks leków Medycyny Praktycznej 2005, Kraków, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, ISBN 83-7430-006-X

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[PubChem-1] Ethambutol Hydrochloride, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 14052 (ang.).

[Kotkar-2] Shriram P.S.P. Kotkar Shriram P.S.P., ArumugamA. Sudalai ArumugamA., Enantioselective synthesis of (S,S)-ethambutol using proline-catalyzed asymmetric α-aminooxylation and α-amination, „Tetrahedron: Asymmetry”, 17 (11), 2006, s. 1738–1742, DOI: 10.1016/j.tetasy.2006.06.011 (ang.).

[Cherukuvada-3] SuryanarayanS. Cherukuvada SuryanarayanS., AshwiniA. Nangia AshwiniA., Salts and Ionic Liquid of The Antituberculosis Drug S,S -Ethambutol, „Crystal Growth & Design”, 13 (4), 2013, s. 1752–1760, DOI: 10.1021/cg400071d (ang.).

[Wilkinson-4] R.G.R.G. Wilkinson R.G.R.G., M.B.M.B. Cantrall M.B.M.B., R.G.R.G. Shepherd R.G.R.G., Antituberculous Agents. III. (+)-2,2 -(Ethylenediimino)-di-1-butanol 1,2 and Some Analogs, „Journal of Medicinal and Pharmaceutical Chemistry”, 5 (4), 1962, s. 835–845, DOI: 10.1021/jm01239a018 (ang.).

[CID-5] Ethambutol, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2012-08-08] (ang.).

[MSDS-6] Etambutol, dichlorowodorek (nr E4630) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2020-04-20]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[DB-7] Ethambutol, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00330 (ang.).

[DeLance-8] Arthur R.A.R. DeLance Arthur R.A.R., MichaelM. Safaee MichaelM., Michael C.M.C. Oh Michael C.M.C., Aaron J.A.J. Clark Aaron J.A.J., GurvinderG. Kaur GurvinderG., Tuberculoma of the central nervous system, „Journal of Clinical Neuroscience”, 20 (10), 2013, s. 1333–1341, DOI: 10.1016/j.jocn.2013.01.008, PMID: 23768968 (ang.).

[1]

[3]

[4]

[5]

[2]

[6]

[7]

[8]