Federico García Lorca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Federico García Lorca
Ilustracja
Federico García Lorca (1932)
Data i miejsce urodzenia 5 czerwca 1898
Fuente Vaqueros
Data i miejsce śmierci 19 sierpnia 1936
nieopodal Alfacar
Narodowość hiszpańska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Epoka surrealizm
Muzeum artysty Casa de Lorca w Grenadzie
Ważne dzieła
  • Poeta w Nowym Jorku
  • Publika
podpis

Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, bardziej znany jako Federico García Lorca (ur. 5 czerwca 1898, zm. 19 sierpnia 1936) – hiszpański poeta i dramaturg; był także malarzem, pianistą i kompozytorem. Sztandarowy przedstawiciel Pokolenia 27. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli hiszpańskiej literatury XX wieku[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Fuente Vaqueros w prowincji Grenada. W roku 1909 jego rodzina przeprowadziła się do Grenady, a on sam w roku 1919 wyjechał do Madrytu, gdzie studiował literaturę i filozofię i gdzie zaprzyjaźnił się m.in. z Salvadorem Dalí i Luisem Buñuelem.

Swój pierwszy tom opowiadań, Impresiones y paisajes, opublikował jeszcze w Grenadzie, w roku 1918. Swoją pierwszą sztukę, El maleficio de la mariposa, wystawił już w Madrycie, w roku 1920. Nie spotkała się ona z życzliwym przyjęciem (odbyły się tylko cztery przedstawienia), co sprawiło, że Lorca twierdził później, iż wystawiona w roku 1927 Mariana Pineda, opisująca życie i śmierć rewolucjonistki Mariany Pinedy, była jego pierwszym utworem dramatycznym.

W latach 1929-1930 przebywał w USA, przede wszystkim w Nowym Jorku. Z tego czasu pochodzi tomik wierszy Poeta en Nueva York oraz sztuki Así que pasen cinco años i El público.

Jego powrót do Hiszpanii zbiegł się z proklamowaniem Drugiej Republiki Hiszpańskiej. W latach 1931–1936, do wybuchu wojny domowej, zajmował się reżyserią teatralną, aktorstwem i napisał swoje najgłośniejsze sztuki.

Został zamordowany przez skrajnie prawicową bojówkę na początku hiszpańskiej wojny domowej.

Na język polski jego utwory tłumaczyli m.in. Danuta Mucha, Urszula Aszyk, Zbigniew Bieńkowski, Leszek Engelking, Jerzy Ficowski, Mieczysław Jastrun, Irena Kuran-Bogucka, Jacek Lyszczyna, Józef Łobodowski, Jarosław Marek Rymkiewicz, Włodzimierz Słobodnik, Zofia Szleyen i Jan Winczakiewicz. W 2019 r. w serii Biblioteka Narodowa wydawnictwa Ossolineum ukazał się tom Wiersze i wykłady ze wstępem i w opracowaniu Justyny Ziarkowskiej i wyborze Marcina Kurka.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zbiory liryki[edytuj | edytuj kod]

Federico García Lorca, Portret Salvadora Dalego, 1927
  • Zbiór wierszy (Libro de poemas, wyd. 1921)
  • Liryka pieśni głębokiej (Poema del cante jondo, 1921-1922, wyd. 1931)
  • Oda do Salvadora Dalí (Oda a Salvador Dalí, wyd. 1926)
  • Romancero cygańskie (Romancero gitano, wyd. 1928)
  • Poeta w Nowym Jorku (Poeta en Nueva York, 1930, wyd. pośm. 1940)
  • Żale nad Ignaciem Sánchezem Mejías (Llanto por Ignacio Sánchez Mejías, wyd. 1935)
  • Sześć poematów galicyjskich (Seis poemas gallegos, wyd. 1935)
  • Dywan z Tamarit (Diván del Tamarit, 1936, wyd. pośm. 1941)
  • Sonety ciemnej miłości (Sonetos del amor oscuro, wyd. 1936)
  • Pierwsze pieśni (Primeras canciones, wyd. 1936)
  • Stare pieśni hiszpańskie (Canciones españolas antiguas; zbiór pieśni na głos i gitarę)

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Impresje i pejzaże (Impresiones y paisajes, wyd. 1918)

Utwory dramatyczne (sztuki teatralne)[edytuj | edytuj kod]

  • Mariana Pineda (Mariana Pineda, 1927)
  • Czarująca szewcowa (La zapatera prodigiosa, 1930)
  • Krwawe gody (Bodas de sangre, prem. teatr. 1933, wyd. 1936)
  • Yerma (Yerma, 1934)
  • Panna Rosita, czyli Język kwiatów (Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores, 1935)
  • Dom Bernardy Alba (La casa de Bernarda Alba, 1936)

Polskie wydania[edytuj | edytuj kod]

Wybory poezji[edytuj | edytuj kod]

  • Romance cygańskie – przekł. Jerzy Ficowski, wyd. pol. Warszawa, KIW, 1949
  • Wybór wierszy – spolszczył Włodzimierz Słobodnik, wyd. pol. Warszawa, Czytelnik, 1950
  • Federico García Lorca. Wiersze – przeł. Jan Winczakiewicz, wyd. pol. Tonbridge, Oficyna Poetów i Malarzy na Emigracji w Anglii, 1952
  • Poezje wybrane – przekł. Jerzy Ficowski, wyd. pol. Warszawa, PIW, 1958
  • Federico García Lorca. Poezje – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Gdańsk, Wydawnictwo Morskie, 1982
  • Od pierwszych pieśni do słów ostatnich (Wiersze, proza, listy, wypowiedzi) wybr. i przeł. Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie,1987
  • Suity i sonety – wybór i przekład Zofia Szleyen, rys. Federico García Lorca, Warszawa, WAiF, 1989
  • Romancero cygańskie – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Gdynia, Mitel, 1992
  • A jabłko było kamieniem – przeł. Monika Sienkiewicz, Mariew, Zakład Wydawniczo-Poligraficzny Ewa i Roman Świerczyńscy, 1992
  • Sonety ciemnej miłości – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Bydgoszcz, Świadectwo, 1994
  • Federico García Lorca. Poezje = Poesía – wydanie dwujęzyczne, wybór i przekł. Jan Winczakiewicz, opr. graf. Ewa Możejko i Jerzy Rozwadowski, Warszawa, KIW, 2003
  • Federico García Lorca. Romance cygańskie i inne wiersze – przekł. Maria Orzeszkowska-Szumowska, il. Jan Szumowski, Wrocław, Akwedukt, 2008
  • Śpiewak cygańskich romansów – przekł. Jarosław Marek Rymkiewicz, Warszawa, Wyd. Sic!, 2011
  • Gips i jaśmin. Poezje wybrane – przekł. Leszek Engelking, Łódź, Wydawnictwo Officyna, 2017
  • Piosenka o chłopcu o siedmiu sercach i inne wiersze – wybór i tł. Jacek Lyszczyna, Warszawa, Fundacja Zeszytów Literackich, 2017
  • Federico García Lorca. Wiersze i wykłady – wybór przekładów Marcin Kurek, wielu tłumaczy, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2019
  • Federico García Lorca. Od symbolizmu do surrealizmu wydanie dwujęzyczne, wybór, wstęp, tł. Jacek Lyszczyna, Katowice, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, 2019

Wydania w antologiach[edytuj | edytuj kod]

  • Nastolatki nie lubią wierszy (antologia) Warszawa, Nasza Księgarnia, 1967
  • Czesław Miłosz, Mowa wiązana (antologia) Warszawa, PIW, 1986
  • Czeka cię serce moje (antologia; wraz z Rafael Alberti, Vicente Aleixandre, Dámaso Alonso i inni) wyd. pol. 1994

Utwory dramatyczne (sztuki teatralne)[edytuj | edytuj kod]

  • Mariana Pineda przekł. Zofia Szleyen, Warszawa, KIW, 1950
  • Wiersze i dramaty przekł. Zofia Szleyen, drzeworyty Maria Hiszpańska, Warszawa, KIW, 1951
  • Teatro breve: Groteski teatralne – zebr. i przeł. Zofia Szleyen, il. Otto Axer, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1966
  • Dramaty przekł. Zbigniew Bieńkowski, Mieczysław Jastrun, Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1968
  • Publiczność: Sztuka bez tytułu przekł. Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie,1982

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Teatr Federico García Lorca – (szkice) Stefania Ciesielska-Borkowska, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962
  • Federico García Lorca w teatrze swoich czasów – (inscenizacje), Urszula Aszyk, Warszawa, Energeia, 1997
  • Teatr nie dokończony - teatr otwarty przekł. i opr. Urszula Aszyk, Warszawa, Energeia, 1998

Biografie[edytuj | edytuj kod]

  • Federico García Lorca, Günther W. Lorenc, Warszawa, PIW, 1963

Lorca w dziełach innych[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. García Lorca Federico, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]