Franciszek Ksawery

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Święty
Franciszek Ksawery SJ
Francisco de Jaso y Azpilcueta
wyznawca
prezbiter
apostoł Indii
Ilustracja
Portret Franciszka Ksawerego autorstwa Francesca Vanniego
Data i miejsce urodzenia

7 kwietnia 1506
Xavier

Data i miejsce śmierci

3 grudnia 1552
Shangchuan Dao

Czczony przez

Kościół katolicki

Beatyfikacja

25 października 1619
przez Pawła V

Kanonizacja

12 marca 1622
przez Grzegorza XV

Wspomnienie

3 grudnia

Atrybuty

gorejące serce, krab, krzyż, laska pielgrzyma, stuła

Patron

misji katolickich, zakonu misjonarzy, Indii, Japonii, marynarzy[1]

Zamek Javier
Wizja św. Franciszka Ksawerego
Św. Franciszek nawraca pogan
Pomnik św. Franciszka Ksawerego w Kagoshimie. Niżej stoją jego uczniowie: Bernardo z Kagoshimy i Anjirō
Mapa podróży Franciszka Ksawerego

Franciszek Ksawery, właśc. Francisco de Jaso y Azpilcueta (ur. 7 kwietnia 1506 na zamku Xavier, zm. 3 grudnia 1552 na Shangchuan Dao) – portugalski prezbiter i wyznawca, jeden z założycieli zakonu jezuitów, misjonarz, święty katolicki zwany apostołem Indii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 7 kwietnia 1506 roku na zamku Xavier w Królestwie Nawarry[2]. Jego rodzicami byli Doña María de Azpilcueta i Don Juan de Jassu, doktor prawa Uniwersytetu Bolońskiego[2]. Miał dwie siostry: Magdalenę i Anę oraz dwóch braci: Miguela i Juana[3]. Matka była dziedziczką rodu szlacheckiego, wywodzącego się od Karola Wielkiego i właścicielką dwóch zamków: Azpilcueta i Xavier[4]. Ojciec był prezydentem Rady Królewskiej Jana III[4]. Franciszek w wieku 18 lat otrzymał tonsurę, co zapewniało mu niepowołanie do wojska[3]. W 1512 roku wybuchał wojna pomiędzy Hiszpanią, a Francją, a Nawarra została włączona do Królestwa Aragonii[3]. Powodowało to kilka nieudanych powstań, w których brali udział bracia Franciszka[5]. On sam nie był zainteresowany karierą wojskową, a z pomocą swojego kuzyna Martína de Azpilcuety postanowił poświęcić się nauce i w 1525 roku wyjechał do Paryża[6].

Studiując mieszkał w Collège Sainte-Barbe[7]. Przez pierwszy rok studiował łacinę, a przez kolejne trzy – filozofię i nauki Arystotelesa[8]. Zawarł tam serdeczną przyjaźń z Piotrem Faberem[9]. Po uzyskaniu tytułu magistra filozofii, zaczął wykładać ja w Kolegium Dormans-Beauvais[10]. W 1529 roku poznał Ignacego Loyolę, jednak z początku odnosił się do niego z silną niechęcią[11]. Starał się wówczas o funkcję kanonika kapituły w Pampelunie i inne dobra[12]. Ignacy starał się przekonać go do porzucenia starań o dobra doczesne i osiągnął swój cel w 1533 roku[13]. 15 sierpnia 1534 roku Loyola, Faber i Ksawery założyli Towarzystwo Jezusowe i złożyli śluby czystości i ubóstwa[13]. Rok później Franciszek wrócił w rodzinne strony, aby poprawić swój stan zdrowia, a następnie udał się do Wenecji, gdzie miał ponownie spotkać się z dwoma towarzyszami[14].

Po spotkaniu w Wenecji, planowali udać się do Ziemi Świętej, a w międzyczasie opiekowali się chorymi[15]. 24 czerwca 1537 roku Loyola i Ksawery przyjęli święcenia kapłańskie z rąk biskupa Dalmacji Vincenzo Nagusantiego[16]. Podczas pracy w Republice Weneckiej poznał Simão Rodriguesa i Alfonsa Salmeróna[17]. Ponieważ na Morzu Śródziemnym toczyły się walki pomiędzy Wenecją a Turkami, podróż do Ziemi Świętej stała się niemożliwa i zakonnicy rozproszyli się po Italii – Franciszek udał się do Bolonii[18]. W 1538 roku członkowie założyciele spotkali się w Rzymie, gdzie napisali zarys konstytucji nowego zakonu[19]. Wkrótce później król Portugalii Jan III Aviz, za pośrednictwem ambasadora Pedra Mascarenhasa, zwrócił się do Ignacego, aby wysłać nowych misjonarzy do Indii Wschodnich[20]. W marcu 1540 roku w podróż do Portugalii wyruszyli Franciszek, Simão i Nicolás Bobadilla[20]. W Lizbonie Ksawery dowiedział się, że Paweł III zatwierdził zakon bullą z 27 września 1540 roku[21]. W czasie roku oczekiwania na okręt, pełnił posługę duszpasterską na dworze królewskim[21]. 7 kwietnia 1541 roku wypłynął do Indii wraz z Pawłem z Camerino i Franciszkiem Mansilhasem[21].

Po przybyciu do Goa 6 maja 1542 roku poznał lokalnego biskupa Juana de Albuquerque’a[22]. Zajął się pomocą chorym w szpitalu, odwiedzaniem więźniów i wizytacją leprozoriów[23]. W miejscowym kościele Nossa Senhora do Rosario prowadził nauki o religii chrześcijańskiej[23]. Ponadto powierzył Pawłowi z Camerino pieczę nad Kolegium św. Pawła i Świętej Wiary, które kształciło nowych księży, spośród autochtonicznej ludności[23]. Pod koniec września opuścił Goa i udał się na przylądek Komoryn[24]. Mimo, że osiem lat wcześniej przeprowadzono tam ewangelizację, okazało się, że tubylcy zachowują wiele zwyczajów pogańskich[25]. Franciszek przez dwa lata pracował nad przetłumaczeniem na język tamilski prawd wiary i modlitw, a następnie zajął się głoszeniem kazań, nauczaniem, budowaniem kaplic i udzielaniem sakramentów[26]. Podczas modlitw nad chorymi przekonywał, że jeśli uwierzą to wyzdrowieją[27]. Bramini jednak odrzucali nauki Ksawerego, a część ochrzczonych potajemnie czciła bogów hinduistycznych[28]. Jezuita nakazywał niszczyć kamienne posągi bożków, a nawet spalić szałas, w którym nawrócony chrześcijanin trzymał figurki[28]. W czerwcu 1544 roku mieszkańcy Komorynu zostali najechani przez Badagów, za konwersję na chrześcijaństwo[28]. Franciszek zorganizował pomoc dla prześladowanych, którzy uciekli na pobliskie bezludne wyspy[29]. Wkrótce potem rozpoczął pracę misyjną wśród kasty Makuanów[30]. Wędrował po rybackich wioskach, nauczał o chrześcijaństwie i udzielał chrztów[31]. W jednym miesiącu miał ich udzielić 10 tysięcy[31]. Odwiedził także Ćennaj, gdzie według tradycji, pochowano Tomasza Apostoła i zabrał stamtąd jego relikwie[32].

8 maja 1545 roku opuścił Wybrzeże i popłynął do Malakki, gdzie dotarł pod koniec września[33]. Nauczanie rozpoczął w kościele Wniebowzięcia Maryi Panny i zajął się przede wszystkim udzielaniem sakramentów małżeństwa i nauką języka malajskiego[34]. 1 stycznia 1546 roku odpłynął na wyspę Ambon, gdzie dominował islam[35]. W listach z tamtego okresu Franciszek nazywał religię muzułmańską „złą sektą”, którą chciał zniszczyć[36]. Odwiedził kilka katolickich wiosek i udzielił chrztów tamtejszym dzieciom[36]. 17 maja opuścił Ambon i udał się na Ternate, gdzie stacjonował sułtan Hairun[37]. Założył tam prowizoryczny szpital, a także działał duszpastersko[38]. Rozpoczął też pracę nad książką objaśniającą miejscowym Skład Apostolski[38]. Nie ukończywszy jej, wyruszył na wyspę Morotai, gdzie był śledzony przez wysłanników sułtana z Halmahery[39]. Po krótkim pobycie, powrócił na Ternate, gdzie nawrócił na chrześcijaństwo członków dworu sułtana, choć sam Hairun pozostał muzułmaninem[40]. Latem 1547 roku udał się ponownie na Ambon, a stamtąd do Malakki[40]. Ponieważ została ona najechana przez sułtana z Aczin, Ksawery nakłonił mieszkańców do przeprowadzenia ataku odwetowego[40]. Wkrótce potem postanowił opuścić Moluki i powrócić do Goa[41]. Ku jego zawodowi, okazało się, że praca misyjna na półwyspie nie była kontynuowana, a na Sri Lance w ogóle nie została podjęta[42]. Franciszek pokładał nadzieje w wicekrólu João de Castro, lecz ten zmarł w połowie 1548 roku[43]. Pisał wówczas listy do króla Jana III, by przysłał mu więcej misjonarzy[44].

Po poznaniu Anjirō – Japończyka, pragnącego przyjąć chrześcijaństwo (przyjął imię Paweł) – Franciszek postanowił wyruszyć na misję do Kraju Kwitnącej Wiśni[45]. Dotarł do Kagoshimy 15 sierpnia 1549 roku[46]. Spotkał tam jednego z najważniejszych daimyō Takahisę Shimazu, który chętnie zezwolił na szerzenie chrześcijaństwa[47]. W listopadzie napisał swój najdłuższy list, opisujący pierwsze wrażenia o Japonii[47]. Wkrótce potem zdał sobie sprawę, że Japończycy pozostają pod ogromnym wpływem kulturowym Chin[48]. Jesienią zaczął pracować, wraz z Anjirō nad przetłumaczeniem modlitw na japoński, jednak zostało to zrobione nieudolnie i powodowało szyderstwa[49]. Mnisi buddyjscy odnosili się do niego serdecznie, ale skrycie mieli wrogą postawę do obcej religii[50]. Wkrótce nakłonili oni Takahisę do nałożenia na Franciszka zakazu ewangelizacji, wobec czego wyruszył on do Mijako[51]. Podróż rozpoczął w październiku 1550 roku, a towarzyszyli mu Juan de Fernández i Bernardo z Kagoshimy[52]. Po drodze odwiedzili Yamaguchi, gdzie spotkali daimyō Yoshitakę Ōuchi[53]. Misjonarze piętnowali tam głównie bałwochwalstwo, sodomię i aborcję[54]. Podobnie jak w Kagoshimie nie odnieśli sukcesów duszpasterskich[54]. W lutym 1551 roku dotarł do Mijako, jednak nie spotkał się z cesarzem, który nie miał zresztą żadnej realnej władzy[55]. Zrozumiał także, że ubogi strój wprawiał Japończyków w niesmak, dlatego opuścił Mijako i powrócił do Yamaguchi, by spotkać się z daimyō w najlepszych szatach i obdarować go cennymi prezentami[56]. Przyniosło to skutek, bowiem feudał wydał zgodę na kontynuację pracy misyjnej, a ponadto przekazał mu opuszczony klasztor buddyjski[57]. Misjonarze przystąpili do głoszenia nauk i w ciągu dwóch miesięcy nawrócili około 500 osób, co poważnie zaniepokoiło buddyjskich mnichów[57]. Na zaproszenie daimyō Sōrina Ōtomo udał się do prowincji Bungo jesienią 1551 roku[58]. Dzięki przychylności Sōrina Ōtomo oraz Yoshinagi Ōuchi misje jezuickie zyskały protektorów[59]. Podczas podróży powrotnej do Indii, Franciszek dowiedział się, że został wybrany na prowincjała Indii i terytoriów zamorskich Portugalii[60].

Następną podróż planował odbyć do Chin, jednakże istniał tam zakaz wjazdu obcokrajowców[61]. Wobec tego Ksawery został towarzyszem ambasadora Portugalii Dioga Pereiry[61]. Towarzyszyło im kilku kleryków oraz Chińczyk imieniem Antonio[62]. Załoga musiała zrobić przystanek w Malakce, gdzie kapitan portu Álvaro de Ataíde zabronił dalszego rejsu z zazdrości o wizytę u chińskiego cesarza[63]. Po wielu prośbach i groźbach ustąpił, lecz nie pozwolił płynąć ambasadorowi Pereirze i zmienił załogę statku[64]. W sierpniu 1552 roku dopłynęli do wyspy Shangchuan, sześć mil od wybrzeża Chin[65]. Usiłował wówczas znaleźć Chińczyka, który pomógłby im się dostać do Państwa Środka[65]. Po dwóch miesiącach zgodził się na to pewien kupiec, lecz później się wycofał[65]. Ponadto Franciszka opuścili dwaj jego klerycy Alvaro i Krzysztof[66]. Nie mogąc dostać się do Chin, postanowił czekać aż będzie tam płynąć delegacja króla Syjamu i przyłączyć się do nich[66]. 21 listopada podupadł na zdrowiu i zaczął silnie gorączkować[67]. Stosowano u niego puszczanie krwi, ale bezskutecznie[67]. Franciszek często tracił przytomność, a później także mowę[67]. Zmarł 3 grudnia 1552 roku[68].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji chrześcijańskiej, jego ciało pozostało nienaruszone rozkładem[69] przez kilka miesięcy mimo upałów i wilgoci, potem przewieziono je do kościoła św. Pawła na Makau (gdzie do dziś pozostał otwarty grób), a później w 1553 przez Pereirę sprowadzone do Goa[70]. Od 2 grudnia 1637 znajduje się w szklanym pojemniku i srebrnej trumnie w jezuickiej bazylice Bom Jesus[71]. Na życzenie generała jezuitów Claudia Aquavivy w 1614, prawe ramię Franciszka, którym błogosławił i chrzcił zostało sprowadzone do Rzymu i umieszczone w srebrnym relikwiarzu w kościele del Gesù[71].

Beatyfikacji Franciszka Ksawerego dokonał papież Paweł V 26 października 1619, a kanonizacjiGrzegorz XV, 12 marca 1622 roku[72]. W 1927 Pius XI ogłosił świętego Franciszka głównym patronem misji katolickich[73]. Jego wspomnienie przypomina obowiązek wspierania misji modlitwą i ofiarą.

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dies natalis (3 grudnia)[73].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiesław Aleksander Niewęgłowski: Leksykon świętych. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 194. ISBN 978-83-247-0574-0.
  2. a b Cieślak 2005 ↓, s. 9.
  3. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 12.
  4. a b Cieślak 2005 ↓, s. 10.
  5. Cieślak 2005 ↓, s. 13-15.
  6. Cieślak 2005 ↓, s. 15.
  7. Cieślak 2005 ↓, s. 16.
  8. Cieślak 2005 ↓, s. 17.
  9. Cieślak 2005 ↓, s. 19.
  10. Cieślak 2005 ↓, s. 20.
  11. Cieślak 2005 ↓, s. 20-21.
  12. Cieślak 2005 ↓, s. 21.
  13. a b Cieślak 2005 ↓, s. 22.
  14. Cieślak 2005 ↓, s. 23-24.
  15. Cieślak 2005 ↓, s. 25.
  16. Cieślak 2005 ↓, s. 26.
  17. Cieślak 2005 ↓, s. 27-28.
  18. Cieślak 2005 ↓, s. 28.
  19. Cieślak 2005 ↓, s. 29.
  20. a b Cieślak 2005 ↓, s. 30.
  21. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 32.
  22. Cieślak 2005 ↓, s. 34.
  23. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 35.
  24. Cieślak 2005 ↓, s. 36.
  25. Cieślak 2005 ↓, s. 36-37.
  26. Cieślak 2005 ↓, s. 37.
  27. Cieślak 2005 ↓, s. 38.
  28. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 40.
  29. Cieślak 2005 ↓, s. 41.
  30. Cieślak 2005 ↓, s. 43.
  31. a b Cieślak 2005 ↓, s. 44.
  32. Cieślak 2005 ↓, s. 46.
  33. Cieślak 2005 ↓, s. 47.
  34. Cieślak 2005 ↓, s. 48-49.
  35. Cieślak 2005 ↓, s. 49.
  36. a b Cieślak 2005 ↓, s. 50.
  37. Cieślak 2005 ↓, s. 51.
  38. a b Cieślak 2005 ↓, s. 52.
  39. Cieślak 2005 ↓, s. 53.
  40. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 54.
  41. Cieślak 2005 ↓, s. 56.
  42. Cieślak 2005 ↓, s. 57.
  43. Cieślak 2005 ↓, s. 58.
  44. Cieślak 2005 ↓, s. 59.
  45. Cieślak 2005 ↓, s. 66.
  46. Cieślak 2005 ↓, s. 67.
  47. a b Cieślak 2005 ↓, s. 68.
  48. Cieślak 2005 ↓, s. 69.
  49. Cieślak 2005 ↓, s. 69-70.
  50. Cieślak 2005 ↓, s. 70.
  51. Cieślak 2005 ↓, s. 72.
  52. Cieślak 2005 ↓, s. 73.
  53. Cieślak 2005 ↓, s. 73-74.
  54. a b Cieślak 2005 ↓, s. 74.
  55. Cieślak 2005 ↓, s. 75.
  56. Cieślak 2005 ↓, s. 76.
  57. a b Cieślak 2005 ↓, s. 77.
  58. Cieślak 2005 ↓, s. 78.
  59. Cieślak 2005 ↓, s. 79.
  60. Cieślak 2005 ↓, s. 80.
  61. a b Cieślak 2005 ↓, s. 82.
  62. Cieślak 2005 ↓, s. 84.
  63. Cieślak 2005 ↓, s. 85.
  64. Cieślak 2005 ↓, s. 86.
  65. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 87.
  66. a b Cieślak 2005 ↓, s. 88.
  67. a b c Cieślak 2005 ↓, s. 89.
  68. Cieślak 2005 ↓, s. 90.
  69. Cieślak 2005 ↓, s. 92.
  70. Cieślak 2005 ↓, s. 93.
  71. a b Cieślak 2005 ↓, s. 94.
  72. Cieślak 2005 ↓, s. 103.
  73. a b Święty Franciszek Ksawery, prezbiter. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2022-10-03]. (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]