Franciszek Pfeiffer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Edward Pfeiffer
„Radwan”, „Wilhelm”, „Gustaw”
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 21 stycznia 1895
Łódź
Data i miejsce śmierci 13 czerwca 1964
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 19141964
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia
Wojsko Polskie (II RP)
Jednostki Obwód Śródmieście AK
Okręg Warszawa AK
Grupa Śródmieście Północ - Radwan
Stanowiska komendant obwodu
komendant okręgu
dowódca grupy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa)
Grób gen. Edwarda Pfeiffera na cm. Starym przy ul. Ogrodowej w Łodzi

Franciszek Edward Pfeiffer, ps. „Radwan”, „Wilhelm”, „Gustaw” (ur. 21 stycznia 1895 w Łodzi, zm. 13 czerwca 1964 w Londynie) – pułkownik Wojska Polskiego, w konspiracji dowódca I Obwodu Śródmieście w Warszawskim Okręgu AK w powstaniu warszawskim dowódca Grupy Śródmieście Północ – Radwan; mianowany generałem brygady przez władze emigracyjne.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Edward Pfeiffer urodził się 21 stycznia 1895 w łódzkiej rodzinie mieszczańskiej. Ojciec, Józef, był właścicielem kamienicy w centrum Łodzi przy ul. Nawrot 13[1]. W Łodzi ukończył szkołę średnią. W latach 1910–1912 był jednym z założycieli Polskiej Organizacji Skautowej, późniejszego Związku Harcerstwa Polskiego i tajnej organizacji gimnazjalnej „Samopomoc Koleżeńska”, pomagającej w nauce języka polskiego i historii Polski oraz kolportażu książek patriotycznych, zabronionych przez carską cenzurę.

I wojna światowa[edytuj]

W październiku 1914 z grupą skautów dołączył do IV batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów Polskich. Przeniesiony następnie do 5 Pułku Piechoty, z którym pozostał emocjonalnie związany do końca swojego żołnierskiego życia. Brał udział w większości bitew stoczonych przez I Brygadę, ranny pod Ciemną. W stopniu kaprala skończył wojaczkę w czasie kryzysu przysięgowego na wierność Niemiec i Austrii, odmawiając wraz z innymi złożenia tej przysięgi. Przeszedł do pracy z harcerstwem – wówczas zalegalizowanym przez okupanta – oraz tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej, jako komendant obwodu w Okręgu Łódź. Szczególny nacisk położył na pracę z młodzieżą, przygotowując skautów do zbrojnego wystąpienia przeciw Niemcom. 11 listopada 1918 był jednym z czołowych organizatorów rozbrajania Niemców w Łodzi. Stanął na czele zorganizowanego w tym celu starszego harcerstwa, stworzył z nich kompanie Wojska Polskiego i zasilił szeregi tworzącego się w Warszawie I. Harcerskiego Batalionu WP.

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj]

Mianowany podchorążym, został zastępcą dowódcy 2 kompanii tegoż batalionu, który wszedł w skład 5 Pułku Piechoty Legionów. W jego szeregach, jako dowódca plutonu, a następnie kompanii i adiutant batalionu, przeszedł szlak WilnoDzwińskKijówBitwa Warszawska, aż do końca wojny polsko-bolszewickiej w 1920. Odznaczony został m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari, łotewskim Orderem Wojskowym Lāčplēsisa III klasy i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj]

Po wojnie poświęcił się służbie wojskowej. Szereg jego przydziałów służbowych, poza liniowymi w 5. Pułk Piechoty Legionów, 67 Pułku Piechoty, było związanych z pracą wśród młodzieży. Podzielał on troskę o zdrowie fizyczne i moralne młodego pokolenia. Był oficerem kierującym Przysposobieniem Wojskowym w Krakowie, gdzie ukończył także studia w Szkole Nauk Politycznych przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Budował następnie obozy PW w różnych częściach kraju. Był delegatem ministra spraw wojskowych do Związku Harcerstwa Polskiego. Po awansie na podpułkownika w 1936 został powołany na stanowisko zastępcy dowódcy 54 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu.

II wojna światowa[edytuj]

16 sierpnia 1939 przeniesiono go na stanowisko dowódcy samodzielnego batalionu fortecznego „Mikołów”, na prawach dowódcy pułku. 21 września 1939 otoczone ze wszystkich stron i pozbawione amunicji resztki Armii „Kraków” złożyły broń w pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Wśród kapitulujących oddziałów, obok Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej płka dypl. Stefana Roweckiego, znalazł się również samodzielny batalion forteczny „Mikołów”.

Ppłk Pfeiffer uniknął niewoli i kontynuował dalszą walkę w konspiracji. W październiku 1939 r. został skierowany do Łodzi, na stanowisko zastępcy dowódcy tamtejszego Okręgu Służby Zwycięstwu Polski. Nim jednak zdołał rozpocząć pracę, gestapo znalazło się na jego tropie. Rodowity łodzianin, pochodzący ze znanej rodziny, nie miał szans działania na terenie wcielonym do Rzeszy i gęsto nasyconym ludnością niemiecką. Zagrożony aresztowaniem, 20 listopada 1939 powrócił do Warszawy. Pod pseudonimem „Wilhelm”, a następnie „Gustaw” podjął pracę w Oddziale Organizacyjnym Służby Zwycięstwu Polski. Zajmował się rozpoznawaniem i rozpracowywaniem powstających masowo organizacji konspiracyjnych.

Wkrótce nastąpiły wydarzenia, które wytrąciły ppłka Pfeiffera z pracy w KG SZP. Najpierw Służba Zwycięstwu Polski została przekształcona z ZWZ. Potem nadszedł z Paryża rozkaz polecający odsunięcie od poważniejszych stanowisk oficerów wywodzących się z Legionów. Było to następstwo dojścia do władzy stronnictw politycznych wrogich sanacji. Brały one odwet za minione lata, przeprowadzając czystkę personalną. Widząc czystkę w Komendzie Głównej i w Okręgach, ppłk Pfeiffer usunął się sam. W lutym 1940 pod pseudonimem „Kotecki”, a następnie „Radwan” rozpoczął pracę nad organizacją Grupy Wojsk Polskich „Edward”, znanej też pod nazwą Bojowej Organizacji Wschód. Zapleczem politycznym był Obóz Polski Walczącej, utworzony na Węgrzech z inicjatywy byłego ministra w ostatnim gabinecie przedwrześniowym, Juliana Piaseckiego.

Grupa Wojsk Polskich „Edward” była organizacją kadrową. Opierała się na żołnierzach 5 Pułk Piechoty Legionów, jednostki, z którą ppłk Pfeiffer był przez wiele lat ściśle związany nie tylko służbowo, ale i emocjonalnie. Komórki organizacyjne były rozmieszczone wzdłuż linii kolejowej Warszawa – Wilno. Powstały zalążki dziesięciu batalionów o stanach od 30 do 300 ludzi.

Od roku 1942 GWP „Edward” została formalnie podporządkowana KG ZWZ, ale właściwa akcja scaleniowa nastąpiła dopiero w marcu 1944. Radwan objął stanowisko dowódcy Obwodu I Śródmieście w Warszawskim Okręgu AK.

W powstaniu warszawskim dowodził Grupą Śródmieście Północ – Radwan. 20 września 1944 został dowódcą 28 Dywizji Piechoty AK im. Stefana Okrzei. Po upadku powstania trafił do obozu w Bergen-Belsen. Po wojnie pozostał na emigracji.

Emigracja[edytuj]

Był członkiem Kapituły Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari, powoływany 7 marca 1960[2], 7 marca 1962[3]. Prezydent RP na Uchodźstwie, August Zaleski mianował go generałem brygady ze starszeństwem z 19 marca 1964 roku[4]. Zmarł 13 czerwca 1964 roku w Londynie. Pochowany został na Cmentarzu Starym w Łodzi.

Awanse[edytuj]

  • kapitan – zweryfikowany w 1922 roku ze starszeństwem z 1 czerwca 1919
  • major – 18 lutego 1928 ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 119. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • podpułkownik – 27 czerwca 1935 ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 29. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • pułkownik – 27 sierpnia 1944
  • generał brygady – ze starszeństwem 19 marca 1964

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Odznaka 5. Pułk Piechoty Legionów

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
  • Aleksander Michalak, „Olczak” nie wraca, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1993.
  • Adam de Michelis, Alicja Rudniewska, Pod rozkazami „Konrada”, Oficyna Wydawnicza „Volumen”, Warszawa 1993.
  • Tomasz Toborek, Edward Pfeiffer ps. „Radwan”. Harcerz, legionista, oficer, IPN Łódź, Łódź 2009.