Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Warszawska
Brygada Pancerno-Motorowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 10 czerwca 1939
Rozformowanie 20 września 1939
Nazwa wyróżniająca Warszawska
Dowódcy
Pierwszy płk dypl. Stefan Rowecki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Podległość Dowództwo Broni Pancernych
Armia „Lublin”

Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa (WBPM, WBPanc.-Mot.) — wielka jednostka pancerno-motorowa Wojska Polskiego.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec maja 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz podjął decyzję o organizacji drugiej brygady pancerno-motorowej[1]. 26 maja 1939 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało zarządzenie o przeszkoleniu motorowym oficerów i szeregowych 1 Pułku Strzelców Konnych z Garwolina[2][3].

W sobotę 10 czerwca 1939 roku w Warszawie, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zaproponował dowódcy piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów, płk dypl. Stefanowi Roweckiemu objęcie dowództwa nad brygadą pancerno-motorową, którą ma zostać zorganizowana do 15 sierpnia, na wzór 10 Brygady Kawalerii. W poniedziałek 12 czerwca pułkownik Rowecki przyjął propozycję ministra spraw wojskowych[4]. Kolejne trzy dni pułkownik Rowecki spędził w Rzeszowie i Łańcucie, obserwując ćwiczenie pokazowe 10 BK dla gen. Louisa Faury, studiując organizację brygady i omawiając jej organizację z płk dypl. Stanisławem Maczkiem. Po powrocie do Warszawy, w sobotę 17 czerwca, pułkownik Rowecki przedstawił gen. bryg. Bronisławowi Regulskiemu propozycje zmian w organizacji nowej brygady, w tym uzupełnienie jej składu o drugi pułk kawalerii. W odpowiedzi gen. Regulski oświadczył, że marszałek Śmigły-Rydz nie wyraził zgody na motoryzację kolejnego pułku kawalerii. W poniedziałek 19 czerwca ustalona została nazwa wielkiej jednostki - Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa oraz wydany rozkaz o utworzeniu jej dowództwa z siedzibą w Warszawie. Na drugi dzień wydana została oficjalna nominacja pułkownika Roweckiego na dowódcę brygady i rozkaz w sprawie wyposażenia jej w sprzęt pancerny i motorowy. W kolejnych dniach ukazywały się rozkazy dotyczące organizacji poszczególnych pododdziałów WBPM:

  • 24 czerwca - zarządzenie administracyjno-gospodarcze Biura Administracji Armii (BAA),
  • 24 czerwca - rozkaz o utworzeniu szwadronu łączności w Warszawie,
  • 25 czerwca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu artylerii motorowej w 1 Pułku Artylerii Motorowej w Stryju,
  • 10 ? 11 lipca - rozkaz o utworzeniu pułku strzelców pieszych w Rembertowie, na bazie batalionu manewrowego (3 Batalion Strzelców) Centrum Wyszkolenia Piechoty,
  • 22 lipca - rozkaz o utworzeniu plutonu regulacji ruchu w Warszawie,
  • 22 lipca - zarządzenie BAA o wyposażeniu szwadronu łączności w jedną radiostację N1/S, trzy radiostacje RDK/S, trzy łącznice polowe i sześć zestawów patroli telefonicznych,
  • 22 lipca - rozkaz w sprawie zmiany kierunku szkolenia w 1 psk,
  • 24 lipca zarządzenie BAA o uzbrojeniu dywizjonu artylerii motorowej w cztery 75 mm armaty i cztery 100 mm haubice,
  • 25 lipca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu rozpoznawczego w Garwolinie,
  • 27 lipca - rozkaz o wcieleniu 1 psk z dniem 1 sierpnia w skład WBPanc.-Mot.,
  • 28 lipca - rozkaz o motoryzacji i reorganizacji 1 psk.

Kierując się potrzebą zachowania w tajemnicy faktu formowania brygady ogólny rozkaz organizacyjny wydany został dopiero 14 sierpnia. Rozkaz stanowił, że WBPM jest jednostką organizacyjną wojska całkowicie zmotoryzowaną, podporządkowaną dowódcy Broni Pancernych, a ponadto ustalał jej skład i stałą dyslokację:

  • Dowództwo Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej z plutonem Kwatery Głównej w Warszawie,
  • pluton regulacji ruchu w Warszawie,
  • szwadron łączności w Warszawie,
  • dywizjon rozpoznawczy z organicznym szwadronem czołgów rozpoznawczych w Warszawie,
  • batalion przeciwpancerny w Rembertowie,
  • Pułk Strzelców Pieszych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Rembertowie,
  • 1 Pułk Strzelców Konnych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Garwolinie,
  • dywizjon artylerii motorowej w Warszawie (przejściowe zakwaterowanie w Górze Kalwarii),
  • batalion saperów w Puławach, w składzie 2 Pułku Saperów,
  • batalion czołgów, organizowany i podporządkowywany brygadzie na czas ćwiczeń lub na specjalne zarządzenie,

pododdziały przydzielane do współpracy zależnie od potrzeb na czas ćwiczeń oraz na specjalne zarządzenia:

Ponadto rozkaz określał zakończenie organizacji brygady do 20 sierpnia z wyjątkiem damot.

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Bitwa tomaszow lub 1.png

1 września 1939 roku brygada wyszła z garnizonów i skoncentrowała się w rejonie Garwolina, gdzie przebywała do dnia 3 września, będąc w dyspozycji Naczelnego Wodza. W tym dniu otrzymała rozkaz zorganizowania obrony na Wiśle na odcinku od Dęblina do Solca. 4 września weszła w skład nowo utworzonej Armii „Lublin” pod dowództwem generała dywizji Tadeusza Piskora. 6 września do brygady dołączył 2 damot.

10 września do linii Wisły na odcinku bronionym przez brygadę docierają oddziały niemieckie z 14 i 4 Dywizji Piechoty. 13 września brygada siłami 1 Pułku Strzelców Konnych wraz z kompanią czołgów lekkich wykonała natarcie w kierunku Annopola na siły niemieckie, które przekroczyły Wisłę w tym rejonie. Niemcy wycofali się w kierunku Wisły. Natarcie to, pomimo powodzenia, zostało zatrzymane rozkazem dowódcy brygady. Rozpoczęła ona odwrót w ogólnym kierunku na Lwów wraz z całą Armią „Lublin”.

16 września brygada wspólnie z innymi jednostkami Armii „Lublin” i częścią Armii "Kraków" została okrążona na zachód od Tomaszowa Lubelskiego. W nocy z 16 na 17 września przechodziła przez Krasnobród w kierunku miejscowości Zielone aby wejść do pierwszej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim.

20 września dowódca brygady wobec braku możliwości dalszej walki wydał polecenie zniszczenia sprzętu ciężkiego i przebijania się na własną rękę - był to koniec istnienia brygady.

Organizacja wojenna[edytuj | edytuj kod]

Jednostki przydzielone
  • kompania sanitarna nr 33 (231)[a]

Obsada personalna kwatery głównej[edytuj | edytuj kod]

Stefan Rowecki, dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej
  • dowódca brygady – płk dypl. piech. Stefan Rowecki
  • zastępca dowódcy - wakat
  • dowódca saperów – mjr Wincenty Krzywiec
  • szef służby sprawiedliwości - NN
  • szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Franciszek Stachowicz
  • zastępca szefa sztabu - kpt. dypl. piech. Józef Szyrmer
  • I oficer operacyjny - kpt. dypl. Marian Kowalczyk
  • II oficer operacyjny - kpt. dypl. art. Mieczysław Szczawiński
  • dowódca łączności – kpt. dypl. Zenon Starkiewicz
  • dowódca plutonu regulacji ruchu – por. Stanisław Tatur
  • kwatermistrz – mjr dypl. Tadeusz Kuźmiński
  • Oficer techniczny – mjr Antoni Popławski
  • oficer intendentury – kpt. Marian Wroński
  • oficer uzbrojenia - por. Mieczysław Jankiewicz
  • naczelny lekarz – mjr lek. dr Tadeusz Gadomski
  • dowódca plutonu żandarmerii – por. rez. żand. Zygmunt August Żytomirski
  • dowódca Szwadronu sztabowego – ppor. Stefan Stasiak
  • komendant Kwatery Głównej – rtm. Witold Bourdon

Obsada personalna Dywizjonu Rozpoznawczego[edytuj | edytuj kod]

  • Dowódca dywizjonu – mjr Konstanty Kułagowski
  • Zastępca dowódcy i kwatermistrz – rtm. Bronisław Kochański
  • Dowódca szwadronu liniowego – rtm. Leon Podrez († 8 IX 1939, Ciepielów)
  • Dowódca szwadronu czołgów rozpoznawczych TKS – kpt. br. panc. Antoni Czechowicz († 10 IX 1939, Lipsk)
  • Dowódca plutonu motocyklistów – por. Andrzej Hudzicki
  • Dowódca plutonu ckm – ppor. kaw. Jerzy Iwanicki
  • Dowódca plutonu ppanc. – ppor. piech. Stanisław Rządkiewicz († 18 IX 1939, Tomaszów Lubelski)
  • Dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Huttel
  • Dowódca plutonu pionierów – ppor. Tadeusz Laskowski († 8 IX 1939, Ciepielów)
  • Dowódca plutonu gosp.-transportowego – por. int. Cyryl Krajewski

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kompania pod dowództwem kpt. lek. dr Jana Karola Hauslingera została zmobilizowana w dniach 5-10 września 1939 roku w Głusku, a następnie w Kurowie z przeznaczeniem dla 39 DP. 13 września szef służby zdrowia Armii „Lublin” podporządkował kompanię Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej. Dowódca kompanii dr Jan Karol Hauslinger w relacji sporzadzonej 30 września 1947 roku posługuje się nazwą „kompania sanitarna nr 33”[5]. Ludwik Głowacki wymienił tę kompanię również z numerem „33”[6]. Wg Ryszarda Rybki i Kamila Stepana kompania sanitarna mobilizowana przez 2 Szpital Okręgowy dla rezerwowej dywizji piechoty nosiła numer „231”[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarzycki 1995 ↓, s. 264, zał. nr 5 Formowanie Warszawskiej BPM opracowany na podstawie Sprawozdania Dowództwa Broni Pancernych o stanie wojsk pancernych w dniu 1 lipca 1939 roku.
  2. Kozłowski 1964 ↓, s. 173.
  3. Zaleski 1988 ↓, s. 16, autor wymienia datę 6 czerwca 1939, która jest datą otrzymania przez 1 psk rozkazu MSWojsk. z 26 maja 1939 roku.
  4. Rowecki 1988 ↓, s. 110.
  5. Kuchciak 2017 ↓, s. 164.
  6. Głowacki 1986 ↓, s. 300.
  7. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 584.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2.
  • Eugeniusz Kozłowski: Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964.
  • Michał Kuchciak. Nieznane relacje dotyczące Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej w 1939 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 4 (262), s. 152-176, 2017. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny. ISSN 1640-6281. 
  • Stefan Rowecki: Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906-1939). Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1988. ISBN 83-07-01547-2.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06771-6.
  • Wacław Zaleski: W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939. Z dziejów 1 Pułku Strzelców Konnych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988. ISBN 83-11-07460-7.
  • Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3.