Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 10 czerwca 1939
Rozformowanie 20 września 1939
Nazwa wyróżniająca Warszawska
Dowódcy
Pierwszy płk dypl. Stefan Rowecki
Ostatni płk dypl. Stefan Rowecki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj wojsk wojsko
Podległość Dowództwo Broni Pancernych
Armia „Lublin”
Skład patrz organizacja wojenna WBPM

Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa (WBPM, WBPanc.-Mot.) — wielka jednostka pancerno-motorowa Wojska Polskiego.

Formowanie[edytuj]

Pod koniec maja 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz podjął decyzję o organizacji drugiej brygady pancerno-motorowej[1] 26 maja 1939 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało zarządzenie o przeszkoleniu motorowym oficerów i szeregowych 1 Pułku Strzelców Konnych z Garwolina [2].

W sobotę 10 czerwca 1939 roku w Warszawie, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zaproponował dowódcy piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów, płk dypl. Stefanowi Roweckiemu objęcie dowództwa nad brygadą pancerno-motorową, którą ma zostać zorganizowana do 15 sierpnia, na wzór 10 Brygady Kawalerii. W poniedziałek 12 czerwca pułkownik Rowecki przyjął propozycję ministra spraw wojskowych[3]. Kolejne trzy dni pułkownik Rowecki spędził w Rzeszowie i Łańcucie, obserwując ćwiczenie pokazowe 10 BK dla gen. Louisa Faury, studiując organizację brygady i omawiając jej organizację z płk dypl. Stanisławem Maczkiem. Po powrocie do Warszawy, w sobotę 17 czerwca, pułkownik Rowecki przedstawił gen. bryg. Bronisławowi Regulskiemu propozycje zmian w organizacji nowej brygady, w tym uzupełnienie jej składu o drugi pułk kawalerii. W odpowiedzi gen. Regulski oświadczył, że marszałek Śmigły-Rydz nie wyraził zgody na motoryzację kolejnego pułku kawalerii. W poniedziałek 19 czerwca ustalona została nazwa wielkiej jednostki - Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa oraz wydany rozkaz o utworzeniu jej dowództwa z siedzibą w Warszawie. Na drugi dzień wydana została oficjalna nominacja pułkownika Roweckiego na dowódcę brygady i rozkaz w sprawie wyposażenia jej w sprzęt pancerny i motorowy. W kolejnych dniach ukazywały się rozkazy dotyczące organizacji poszczególnych pododdziałów WBPM:

  • 24 czerwca - zarządzenie administracyjno-gospodarcze Biura Administracji Armii (BAA),
  • 24 czerwca - rozkaz o utworzeniu szwadronu łączności w Warszawie,
  • 25 czerwca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu artylerii motorowej w 1 Pułku Artylerii Motorowej w Stryju,
  • 10 ? 11 lipca - rozkaz o utworzeniu pułku strzelców pieszych w Rembertowie, na bazie batalionu manewrowego (3 Batalion Strzelców) Centrum Wyszkolenia Piechoty,
  • 22 lipca - rozkaz o utworzeniu plutonu regulacji ruchu w Warszawie,
  • 22 lipca - zarządzenie BAA o wyposażeniu szwadronu łączności w jedną radiostację N1/S, trzy radiostacje RDK/S, trzy łącznice polowe i sześć zestawów patroli telefonicznych,
  • 22 lipca - rozkaz w sprawie zmiany kierunku szkolenia w 1 psk,
  • 24 lipca zarządzenie BAA o uzbrojeniu dywizjonu artylerii motorowej w cztery 75 mm armaty i cztery 100 mm haubice,
  • 25 lipca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu rozpoznawczego w Garwolinie,
  • 27 lipca - rozkaz o wcieleniu 1 psk z dniem 1 sierpnia w skład WBPanc.-Mot.,
  • 28 lipca - rozkaz o motoryzacji i reorganizacji 1 psk.

Kierując się potrzebą zachowania w tajemnicy faktu formowania brygady ogólny rozkaz organizacyjny wydany został dopiero 14 sierpnia. Rozkaz stanowił, że WBPM jest jednostką organizacyjną wojska całkowicie zmotoryzowaną, podporządkowaną dowódcy Broni Pancernych, a ponadto ustalał jej skład i stałą dyslokację:

  • Dowództwo Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej z plutonem Kwatery Głównej w Warszawie,
  • pluton regulacji ruchu w Warszawie,
  • szwadron łączności w Warszawie,
  • dywizjon rozpoznawczy z organicznym szwadronem czołgów rozpoznawczych w Warszawie,
  • batalion przeciwpancerny w Rembertowie,
  • pułk strzelców pieszych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Rembertowie,
  • 1 Pułk Strzelców Konnych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Garwolinie,
  • dywizjon artylerii motorowej w Warszawie (przejściowe zakwaterowanie w Górze Kalwarii),
  • batalion saperów w Puławach, w składzie 2 Pułku Saperów,
  • batalion czołgów, organizowany i podporządkowywany brygadzie na czas ćwiczeń lub na specjalne zarządzenie,

pododdziały przydzielane do współpracy zależnie od potrzeb na czas ćwiczeń oraz na specjalne zarządzenia:

Ponadto rozkaz określał zakończenie organizacji brygady do 20 sierpnia z wyjątkiem damot.

Działania bojowe[edytuj]

Bitwa tomaszow lub 1.png

1 września 1939 roku brygada wyszła z garnizonów i skoncentrowała się w rejonie Garwolina, gdzie przebywała do dnia 3 września, będąc w dyspozycji Naczelnego Wodza. W tym dniu otrzymała rozkaz zorganizowania obrony na Wiśle na odcinku od Dęblina do Solca. 4 września weszła w skład nowo utworzonej Armii „Lublin” pod dowództwem generała dywizji Tadeusza Piskora. 6 września do brygady dołączył 2 damot.

10 września do linii Wisły na odcinku bronionym przez brygadę docierają oddziały niemieckie z 14 i 4 Dywizji Piechoty. 13 września brygada siłami 1 Pułku Strzelców Konnych wraz z kompanią czołgów lekkich wykonała natarcie w kierunku Annopola na siły niemieckie, które przekroczyły Wisłę w tym rejonie. Niemcy wycofali się w kierunku Wisły. Natarcie to, pomimo powodzenia, zostało zatrzymane rozkazem dowódcy brygady. Rozpoczęła ona odwrót w ogólnym kierunku na Lwów wraz z całą Armią „Lublin”.

16 września brygada wspólnie z innymi jednostkami Armii „Lublin” i częścią Armii "Kraków" została okrążona na zachód od Tomaszowa Lubelskiego. W nocy z 16 na 17 września przechodziła przez Krasnobród w kierunku miejscowości Zielone aby wejść do pierwszej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim.

20 września dowódca brygady wobec braku możliwości dalszej walki wydał polecenie zniszczenia sprzętu ciężkiego i przebijania się na własną rękę - był to koniec istnienia brygady.

Organizacja wojenna[edytuj]

Obsada personalna Dowództwa[edytuj]

Stefan Rowecki, dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej
  • dowódca – płk dypl. piech. Stefan Rowecki
  • zastępca dowódcy - wakat
  • dowódca saperów – mjr Wincenty Krzywiec
  • szef służby sprawiedliwości - NN
  • szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Franciszek Stachowicz
  • zastępca szefa sztabu - kpt. dypl. piech. Józef Szyrmer
  • I oficer operacyjny - kpt. dypl. Marian Kowalczyk
  • II oficer operacyjny - kpt. dypl. art. Mieczysław Szczawiński
  • dowódca łączności – kpt. dypl. Zenon Starkiewicz
  • dowódca plutonu regulacji ruchu – por. Stanisław Tatur
  • kwatermistrz – mjr dypl. Tadeusz Kuźmiński
  • Oficer techniczny – mjr Antoni Popławski
  • oficer intendentury – kpt. Marian Wroński
  • oficer uzbrojenia - por. Mieczysław Jankiewicz
  • naczelny lekarz – mjr lek. dr Tadeusz Gadomski
  • dowódca plutonu sanitarnego – kpt. lek. dr Jan Hauslinger
  • dowódca plutonu żandarmerii – por. rez. żand. Zygmunt August Żytomirski
  • dowódca Szwadronu sztabowego – ppor. Stefan Stasiak
  • komendant Kwatery Głównej – rtm. Witold Bourdon

Obsada personalna Dywizjonu Rozpoznawczego[edytuj]

  • Dowódca dywizjonu – mjr Konstanty Kułagowski
  • Zastępca dowódcy i kwatermistrz – rtm. Bronisław Kochański
  • Dowódca szwadronu liniowego – rtm. Leon Podrez († 8 IX 1939, Ciepielów)
  • Dowódca szwadronu czołgów rozpoznawczych TKS – kpt. br. panc. Antoni Czechowicz († 10 IX 1939, Lipsk)
  • Dowódca plutonu motocyklistów – por. Andrzej Hudzicki
  • Dowódca plutonu ckm – ppor. kaw. Jerzy Iwanicki
  • Dowódca plutonu ppanc. – ppor. piech. Stanisław Rządkiewicz († 18 IX 1939, Tomaszów Lubelski)
  • Dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Huttel
  • Dowódca plutonu pionierów – ppor. Tadeusz Laskowski († 8 IX 1939, Ciepielów)
  • Dowódca plutonu gosp.-transportowego – por. int. Cyryl Krajewski

Przypisy

  1. Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W" (...), s. 264 - zał. nr 5 Formowanie Warszawskiej BPM opracowany na podstawie Sprawozdania Dowództwa Broni Pancernych o stanie wojsk pancernych w dniu 1 lipca 1939 roku.
  2. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939 (...), s. 173. Wacław Zaleski, W Warszawskiej Brygadzie (...) s. 16 wymienia datę 6 czerwca 1939, która jest datą otrzymania przez 1 psk rozkazu M.S.Wojsk. z 26 maja 1939.
  3. Stefan Rowecki, Wspomnienia (...) s. 110.

Bibliografia[edytuj]

  • Stefan Rowecki, Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906-1939), wybór tekstów Andrzej Krzysztof Kunert, Józef Szyrmer, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1988, ISBN 83-07-01547-2
  • Wacław Zaleski, W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1988
  • A. Jońca, R. Szubiński, J. Tarczyński, Pojazdy Wojska Polskiego 1939, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1990
  • Tadeusz Jurga, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawnictw PAX, Warszawa 1990
  • Rajmund Szubański, Polska broń pancerna 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, wyd. II poprawione i uzupełnione, ISBN 83-11-07660-X
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06771-6.