Kryzys przysięgowy

Odmowa złożenia przysięgi przez legionistów 2 Pułku Piechoty

Legioniści 2 Pułku Ułanów stoją przed porzuconą bronią po odmowie złożenia przysięgi

Kryzys przysięgowy – kryzys związany z odmową złożenia przysięgi wojskowej na wierność marionetkowemu Królestwu Polskiemu (zależnemu od Niemiec i Austro-Węgier) i na dotrzymanie braterstwa broni wojskom Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier do końca I wojny światowej przez żołnierzy Legionów Polskich (głównie I i III Brygady), który miał miejsce 9 i 11 lipca 1917. Józef Piłsudski odrzucił rotę przysięgi 2 lipca 1917.

Historia

Po wydaniu w 1916 r. aktu 5 listopada niemiecki generał-gubernator Hans Hartwig von Beseler rozpoczął wiosną 1917 r. organizowanie Polskiej Siły Zbrojnej (niem. Polnische Wehrmacht) i postanowił w jej skład włączyć Legiony Polskie. Spowodowało to konieczność złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec Wilhelmowi II (wcześniejsza przysięga składana była na wierność monarsze austro-węgierskiemu). Rota przysięgi głosiła m.in., że

ojczyźnie mojej, polskiemu królestwu i memu przy­szłemu królowi na lądzie, wodzie i na każdym miejscu wier­nie i uczciwie służyć będę, że w wojnie obecnej dotrzymam wiernie braterstwa broni wojskom Niemiec i Austro-Węgier oraz państw z nimi sprzymierzonych.

Józef Piłsudski, polityk mający największe wpływy w Legionach, zalecił legionistom, by nie składali przysięgi. Większość żołnierzy I i III Brygady demonstracyjnie uchyliła się od niej 9 lipca 1917. Przysięgę złożyła tylko część żołnierzy II Brygady, od samego początku słabo związanych z Józefem Piłsudskim (jej dowódcą był generał Józef Haller). Żołnierze ci zasilili „Polnische Wehrmacht”, nazwany tymczasem Polskim Korpusem Posiłkowym – pod niemieckim dowództwem i rekrutowanym z poboru.

Legionistów, którzy odmówili złożenia przysięgi internowano w dwóch obozach: żołnierzy w obozie w Szczypiornie, zaś oficerów w Forcie Beniaminów. W nocy z 21 na 22 lipca 1917 Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski zostali aresztowani. Po krótkim przetrzymywaniu w kilku więzieniach Piłsudskiego przewieziono do Magdeburga, gdzie przebywał w ścisłej izolacji w twierdzy wojskowej. Dopiero w sierpniu 1918 r. umieszczono wraz z nim Sosnkowskiego.

W proteście wobec internowania polskich żołnierzy, sprawująca władzę na terenie Królestwa Polskiego Tymczasowa Rada Stanu dokonała samorozwiązania, a jej kompetencje przejęła Rada Regencyjna.

Bibliografia

• Andrzej Garlicki: Józef Piłsudski 1867-1935, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1989, wyd. II, ISBN 83-07-01715-7.
• Wacław Lipiński: Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1990, ISBN 83-85218-00-9.
• Mieczysław Wrzosek: Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914–1918, Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1990, ISBN 83-214-0724-2.

Linki zewnętrzne

• Dokumentacja kryzysu przysięgowego w serwisie Polona.pl