54 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 54 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych. Zobacz też: 54 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 54.
54 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Kresowych
Tradycje
Święto 11 kwietnia
Nadanie sztandaru 1921
Rodowód 12 Pułk Strzelców Polskich
Kontynuacja 12 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk armii franc. Schneider
Ostatni ppłk dypl. Franciszek Pokorny
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Tarnopol
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 6 Dywizja Strzelców Polskich
12 Dywizja Piechoty
Bitwa ilza 1939.png
Major Antoni Kazimierz Jaworski

54 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (54 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego.

Wchodził w skład 12 Dywizji Piechoty i w jej składzie walczył w wojnie obronnej 1939[1].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

14 kwietnia 1919 roku w miejscowości Xertigny, w Lotaryngii, na bazie francuskiego 404 pułku piechoty oraz II batalionu 4 pułku strzelców im. Francesca Nullo sformowany został 12 pułk strzelców polskich[2]. Jednostka weszła w skład 6 Dywizji Strzelców Polskich. 15 maja 1919 roku w Girancourt oddział załadowany został na transport kolejowy i skierowany do Polski. Po czterech dniach pułk przybył do Różana, a następnie przemaszerował do Aleksandrowa Łódzkiego[2]. W nocy z 23 na 24 czerwca 1919 roku jednostka skierowana została transportem kolejowym ze Zgierza, przez Lwów do Zadwórzy, by wziąć udział w wojnie polsko-ukraińskiej[3].

Równocześnie przystąpiono do organizacji batalionu zapasowego 54 pp pod dowództwem kapitana Walczaka i Powiatowej Komendy Uzupełnień pod komendą majora Januszkiewicza. Obie instytucje miały wyznaczone stałe miejsce postoju w Tarnopolu. Z uwagi na to, że Tarnopol znajdował się w strefie walk, stacjonowały przejściowo w Drohobyczu, a następnie w Rzeszowie[3].

17 października 1920 roku pułk zajął Derażnię, a o północy następnego dnia weszło w życie zawieszenie broni. 29 października przegrupował się na północ od lini kolejowej Płoskirów–Derażnia, w rejonie KopyczyńceDawidkowce. 18 listopada wycofał się nad Zbrucz, gdzie pełnił służbę kordonową na linii demarkacyjnej[4].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1921 roku pułk przybył do Tarnopola, w którym stacjonował do 1939 roku[4]. Dowództwo pułku mieściło się przy pl. Sobieskiego. 24 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski nadał koszarom pułku nazwę „Koszary im. Króla Jana Sobieskiego”[5].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 kwietnia, jako datę święta pułkowego[6]. Święto obchodzono w rocznicę walki stoczonej 11 kwietnia 1920 roku pod Strużką, w powiecie uszyckim.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 54 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7].

Na terenie koszar funkcjonowało kino wojskowe „Mars” oraz Oficerskie Kasyno Garnizonowe. W 1936 przy placu Sobieskiego otwarto świetlicę dla żołnierzy, prowadzoną przez Polski Biały Krzyż. W mieście działał Wojskowo-Cywilny Klub Sportowy „Kresy”.

Od 15 września 1932 przy pułku funkcjonowała Dywizyjna Kompania Podchorążych Rezerwy.

Strzelcy kresowi[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[14]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[20]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Bolesław Sobolewski (10 VII 1922[21] – 1923[16])
  • mjr piech. Władysław Krzyżanowski (1924[22] – 1925 → dowódca I baonu)
  • mjr piech. Włodzimierz Hardy (do 22 V 1925 → dowódca I baonu[23])
  • mjr piech. Michał Czekanowski (22 V 1925[24] – 5 XI 1928 → dowódca baonu[25][26])
  • mjr piech. Karol Dynowski (od 5 XI 1928[26])
  • mjr piech. Walenty Ignacy Matylla (do 23 X 1931 → dowódca baonu[27][28][d])
  • mjr piech. Antoni Kazimierz Jaworski (23 X 1931[30] – 26 I 1934 → dowódca baonu 13 pp[e])
  • mjr piech. Józef I Szeląg (26 I 1934[32] – 31 VIII 1935 → dowódca baonu[33])
  • mjr piech. Antoni Władysław Mokrzycki (od 31 VIII 1935[33])
Oficerowie

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[34]

Dowództwo
  • dowódca - ppłk dypl. Franciszek Pokorny
  • I adiutant - kpt. Stanisław IV Tomaszewski
  • II adiutant - ppor. rez. mgr Marcin Sarama
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Bronisław Karol Kowal
  • oficer łączności - kpt. Florian Franciszek Sauer
  • kwatermistrz - mjr Stanisław Czerwiński
  • oficer płatnik- por. Karczewski
  • oficer żywnościowy – N.N.
  • naczelny lekarz - ppor. lek. Stefan Kwietniak
  • kapelan - kpl. rez. ks. Jan Winnicki
  • dowódca kompanii gospodarczej - kpt. Józef Gil
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Karol Durko
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Michał Marian Mandziara
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. rez. Michał Wilczewski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. Bronisław Maksymilian Tomaszewski
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Jan Martinek
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Antoni Władysław Mokrzycki
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Karol Wojtowicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - kpt. Stefan Józef Domaradzki
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - ppor. Kazimierz Kosiński
  • dowódca 2 kompanii ckm - kpt. Karol Hareńczyk
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Roman Gutowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Józef Zubrzycki
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – N.N.
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Benedykt Alfred Sosiński
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Tadeusz Mrozek
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Kazimierz Bryk
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. art. Henryk Antoni Rajner
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Ludwik Józef Fortuna
  • dowódca plutonu pionierów - por. Julian Starak
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Marian Antoni Spryszyński

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

W marcu 1921 roku w Tarnopolu marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez jego byłych żołnierzy[1]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[35]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[36].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Srebrna trabka

W 1928 roku pułk otrzymał srebrną trąbkę ufundowaną przez włoski 54 pułk piechoty „Umbria” (wł. 54° Reggimento fanteria „Umbria”). Na trąbce widnieje napis „wojsko włoskie 54 pułkowi piechoty polskiej” (wł. L'esercito Italiano al 54 Regimento fanteria polacco), natomiast na proporczyku przy trąbce napisano z jednej strony „54 F.R. Umbria”, zaś z drugiej – „54 p. p.”[37].

Odznaka pamiątkowa

18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 54 Pułku Piechoty[38]. Odznaka o wymiarach 39 x 39 mm ma kształt krzyża, którego ramiona pokryte są granatową emalią z obramowaniem złoconym. Na środek krzyża nałożony srebrny orzeł wz. 1927. Na ramionach krzyża herb Tarnopola oraz numery i inicjały: „54 P.P.Kr.” i uprzedni „12 P.S.P”. Ramiona krzyża złączone są oksydowanym wieńcem laurowo-dębowym. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[39].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Płk Julian Pieńkowski został mianowany dowódcą 8 stycznia 1920 roku[9].
  2. Zwolniony ze stanowiska 30 marca 1920 roku i przydzielony do dyspozycji Frontu Litewsko-Białoruskiego[10].
  3. Wyznaczony na stanowisko dowódcy pułku 30 marca 1920 roku[10].
  4. Major Walenty Matylla przeniesiony został do 71 pp na stanowisko dowódcy baonu[29].
  5. Sprostowano imiona z „Kazimierz Antoni” na „Antoni Kazimierz”[31].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 106.
  2. a b Kula 1929 ↓, s. 5.
  3. a b Kula 1929 ↓, s. 6.
  4. a b Kula 1929 ↓, s. 24.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 63.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 11.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 17 marca 1920 roku, s. 275.
  11. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 245.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  16. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 278.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 135.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  20. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 550.
  22. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 254.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 272.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 22 maja 1926 roku, s. 169.
  25. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 68.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 373.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 343.
  28. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 31, 582.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 131..
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 329.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 8, 15.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 15.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  34. Olczak 2017 ↓, s. 91.
  35. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  36. Satora 1990 ↓, s. 108.
  37. Kula 1929 ↓, s. 25.
  38. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.
  39. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 96.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]