Gmina Ząbkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy gminy dawnej. Zobacz też: gmina Ząbkowice Śląskie - gmina współczesna w woj. dolnośląskim.
Ząbkowice
gmina wiejska
(de facto 1941-54) 1950-54[1] i 1973-75
Państwo  PRL
Województwo 1945: kieleckie
1945-1950: śląskie
1950-53: katowickie
1953-54: stalinogrodzkie
1973-75: katowickie
Powiat będziński
Siedziba Ząbkowice
Powierzchnia (1974) 13,54[2] km²
Populacja (1974)
• liczba ludności

1.839[3]
Szczegółowy podział administracyjny (1973)
Liczba gromad 3
brak współrzędnych
Portal Portal Polska

Gmina Ząbkowice – dawna gmina wiejska istniejąca w latach: de facto 1941-1954, de jure 1950-1954; oraz 1973-1975[4] w woj. kieleckim/śląskim/katowickim/stalinogrodzkim/katowickim (dzisiejsze woj. śląskie). Siedzibą gminy były Ząbkowice[5] (obecnie dzielnica Dąbrowy Górniczej).

Gminę Ząbkowice (Zombkowitz) utworzono 15 marca 1941 za okupacji hitlerowskiej z obszaru przdwojennej gminy Wojkowice Kościelne, odpowiadającej miejscowościom (w niemieckim brzmieniu) Antoniow, Bielowizna, Marianki, Sikorka, Tuliszow, Trzebieslaw, Ujejsce, Warenzyn, Wojkowice-Koscielne, Wygielzow i Zombkowitz[6].

Po wojnie gmina przeszła pod administrację polską jako pozostałość po niemieckiej jednostce[7][8]. Według stanu z 1 stycznia 1946 gmina składała się z Ząbkowic i 10 gromad: Antoniów, Bielowizna, Marianki, Sikorka, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejście, Warężyn, Wojkowice Kościelne i Wygiełzów[9].

Formalnie, t.zn. przez administrację polską, gmina Ząbkowice została powołana dopiero 1 stycznia 1950 roku w woj. śląskim (od 6 lipca 1950 roku pod nazwą woj. katowickie[10] a od 9 marca 1953 jako woj. stalinogrodzkie[11]), w powiecie będzińskim, z części obszaru znoszonej gminy Olkusko-Siewierskiej (z gromady Ząbkowice); równocześnie do nowej gminy Ząbkowice dołączono większą część obszaru znoszonej gminy Wojkowice Kościelne[12]. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina Ząbkowice była podzielona na 11 gromad: Antoniów, Bielowizna, Marianki, Sikorka, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce, Warężyn, Wojkowice Kościelne, Wygiełzów i Ząbkowice[13].

Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[14]. Z dniem 1 stycznia 1956 roku Ząbkowice stały się osiedlem miejskim[15], które 17 lipca 1962 roku otrzymało prawa miejskie[16].

Gmina Ząbkowice (nie obejmująca Ząbkowic) została reaktywowana 1 stycznia 1973 roku[17] w powiecie będzińskim, w woj. katowickim. W jej skład weszły sołectwa Bugaj, Sikorka i Tucznawa[17][18].

27 maja 1975 roku gmina została zniesiona a jej obszar włączony do miasta Ząbkowice[19].

1 lutego 1977 miasto Ząbkowice przyłączono do Dąbrowy Górniczej, oprócz Podwarpia, Trzebiesławic, Tuliszowa, Warężyna i Wojkowic Kościelnych (należących w latach 1973-75 do gminy Wojkowice Kościelne), które włączono do gminy Siewierz[20][21]. W rzeczywistości, w skład Dąbrowy Górniczej z obszaru miasta Ząbkowice weszły: historyczne Ząbkowice, Bugaj, Sikorka, Tucznawa, Ujejsce, Błędów, Kuźniczka Nowa, Łazy, Łęka, Łosień, Okradzionów i Rudy. 1 stycznia 1993 Trzebiesławice wyłączono z gminy Siewierz i włączono do Dąbrowy Górniczej[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W czasie II wojny światowej poza administracją polską.
  2. Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych, stan w dniu 1 I 1974. GUS, 1974
  3. Ludność miast i gmin w powiatach województwa katowickiego w 1974 roku. Stan w dniu 31 XIII, Oddział Statystyki Społecznej WUS, Katowice, 1975
  4. Od 1 stycznia 1950 do 28 września 1954 oraz od 1 stycznia 1973 do 26 maja 1975
  5. w latach 70. Ząbkowice nie wchodziły w skład gminy, stanowiąc odrębną gminę miejską
  6. Amtsbezirk Zombkowitz
  7. Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Instytut Wydawniczy Kolumna, 1948.
  8. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948.
  9. Według publikacji Podział administracyjny województwa śląsko-dąbrowskiego wraz ze skorowidzem gmin i gromad (stan z dnia 1 stycznia 1946) wydanej przez Wydawnictwa Instytutu Śląskiego w 1947 roku
  10. Dz.U. z 1950 r. Nr 28, poz. 255
  11. Dz.U. z 1953 r. Nr 13, poz. 51
  12. Dz.U. z 1950 r. Nr 3, poz. 24
  13. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  14. Dz.U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191
  15. Dz.U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299
  16. Dz.U. z 1962 r. Nr 41, poz. 188
  17. a b Dz.U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312
  18. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972 r., Nr. 12, Poz. 103)
  19. Dz.U. z 1975 r. Nr 15, poz. 88
  20. Dz.U. z 1977 r. Nr 3, poz. 13
  21. Dz.U. z 1977 r. Nr 3, poz. 15
  22. Dz.U. z 1992 r. Nr 100, poz. 500