IV rozbiór Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podział Polski i Europy Wschodniej na podstawie paktu Ribbentrop-Mołotow

IV rozbiór Polski – sformułowanie używane przez historiografię polską oraz przez publicystykę polską i rosyjską dla podziału terytorium państwa polskiego po jego upadku w 1939 roku w wyniku współdziałania dyplomatycznego i militarnego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i III Rzeszy[1][2] przed i po wybuchu II wojny światowej.

Terminu „IV rozbiór Polski” używali jeszcze przed wybuchem II wojny światowej dyplomaci radzieccy i niemieccy:

„Nie widzę dla nas innego wyjścia, jak czwarty rozbiór Polski.” -
Władimir Potiomkin – zastępca ludowego komisarza spraw zagranicznych ZSRR, 4 października 1938[3]

„Polacy czują się pewni siebie, bo liczą na poparcie Francji i Anglii i na pomoc materiałową Rosji, ale mylą się. Tak jak Hitler nie uważał za możliwe załatwić sprawy Austrii i Czechosłowacji bez zgody Włoch, tak nie myśli on dziś o tym, by załatwić spór polsko-niemiecki bez Rosji. Były już trzy rozbiory Polski; zobaczycie czwarty!” -
Karl-Heinrich Bodenschatzgenerał Luftwaffe i bliski współpracownik Hermanna Göringa, 6 maja 1939[4]

23 maja 1939 Adolf Hitler na zebraniu wysokich rangą wojskowych powiedział, że zadaniem Niemiec będzie wyizolowanie Polski. 22 sierpnia 1939 roku przed najwyższym dowództwem Wehrmachtu wyraźnie wytyczył cel-zniszczenie Polski: mowa jest nie o zdobyciu określonego terytorium czy nowej granicy, ale o zniszczeniu wroga. Józef Stalin chciał odzyskać utracone w trakcie rewolucji październikowej i wojny domowej terytoria byłego Imperium Rosyjskiego[5].

Bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej 23 sierpnia 1939 został podpisany paktu Ribbentrop-Mołotow, który był podstawą współdziałania III Rzeszy i ZSRR po wybuchu wojny.


1 września 1939 roku rozpoczęła się agresja III Rzeszy na Polskę, a 17 września - agresja ZSRR na Polskę. Agresorzy część okupowanego przez siebie terytorium II Rzeczypospolitej przekazali, wbrew prawu międzynarodowemu, innym państwom: Niemcy przekazały 21 listopada 1939 część terytorium Polski okupowanego przez Wehrmacht (Spisz i Orawa) Słowacji[6], zaś ZSRR część terytorium Polski okupowanego przez Armię Czerwoną (Wilno z okręgiem) przekazał 10 października 1939 Litwie[7]. Akty prawne rozporządzające terytorium II Rzeczypospolitej jako sprzeczne z ratyfikowaną przez Niemcy i Rosję Konwencją haską IV (1907) były nieważne w świetle prawa międzynarodowego i nie były uznawane zarówno przez Rząd RP na uchodźstwie jak i państwa sojusznicze wobec Polski, a także państwa trzecie (neutralne) przez cały czas trwania II wojny światowej[8].

Wobec wydarzeń po 17 września 1939 – podział państwa polskiego przez Rzeszę Niemiecką i ZSRR – sprzymierzone z Polską Wielka Brytania i Francja (które na napaść hitlerowską zareagowały 3 września formalnym wypowiedzeniem wojny Niemcom[9] bez podjęcia działań wojennych, tzw. „dziwna wojna”) ograniczyły się do słownego potępienia działań ZSRR odmawiając uznania jakoby państwo polskie i jego rząd faktycznie przestały istnieć[10], jak uzasadniał napaść Mołotow[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tak nazwali współpracę niemiecko-sowiecką w 1939 roku czołowi polscy i rosyjscy historycy, badacze stosunków polsko-rosyjskich w wydanej w 2010 roku wspieranej przez rządy Polski i Federacji Rosyjskiej publikacji Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych Białe plamy - Czarne plamy. Sprawy trudne w relacjach polsko-rosyjskich (1918-2008)
  2. Białe plamy - Czarne plamy. Sprawy trudne w relacjach polsko-rosyjskich (1918-2008), Adam D. Rotfeld, Anatolij W. Torkunow (red.), Warszawa 2010, str. 219, 264
  3. A. Bregman „Najlepszy sojusznik Hitlera”, Londyn 1981, s. 12, za Coulondre R. „De Stalin a Hitler”, Paris 1950 s.165
  4. A. Szymański „Rozmowa z Bodenschatzem”, „Wiadomość” nr 394 z 18.10.1953
  5. Natalja Siergiejewna Lebiediewa , Inwazja Armii Czerwonej, IV rozbiór Polski, w: Białe plamy - Czarne plamy. Sprawy trudne w relacjach polsko-rosyjskich (1918-2008), Adam D. Rotfeld, Anatolij W. Torkunow (red.), Warszawa 2010, s. 266.
  6. Tzw. układ Ribbentrop-Černák (poseł Słowacji w Berlinie) zawarty 21 listopada 1939 w Berlinie.
  7. Pakt o pomocy wzajemnej ZSRR-Litwa i o stacjonowaniu Armii Czerwonej na Litwie zawarty w Moskwie przez Wiaczesława Mołotowa i Juozasa Urbszysa 10 października 1939. W wykonaniu jego postanowień armia litewska wkroczyła do Wilna w nocy 27/28 października 1939, rozpoczynając litewską okupację miasta (do 15 czerwca 1940, gdy ponownie zostało ono zajęte przez Armię Czerwoną). Sławomir Dębski Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939–1941, Warszawa 2007, wyd. II poprawione, Polski Instytut Spraw MiędzynarodowychISBN 978-83-89607-08-9​ s.244.
  8. Naruszały też szereg innych umów: jak Traktat wersalski w części III opisującej granice Niemiec, Pakt Brianda-Kellogga i Deklaracja polsko-niemiecka o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934 – ze strony Rzeszy czy Traktat ryski (1921), Pakt o nieagresji Polska - ZSRR (1932) i Pakt Ligi Narodów – ze strony ZSRR.
  9. Było to zagwarantowane w dwustronnych umowach z Polską (polsko-francuski traktat gwarancyjny z 1 grudnia 1925 oraz polsko-brytyjski układ sojuszniczy z 25 sierpnia 1939).
  10. Jerzy Łojek, Agresja 17 września 1939, PAX, Warszawa 1990. Tekst noty rządu brytyjskiego (s. 192) i francuskiego (s. 193), omówienie (s. 120 - 123).
  11. Nota rządu ZSRR z 17.09.1939

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]