Isaak Babel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Izaak Babel)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Isaak Babel
Isaac Babel.jpg
Imiona i nazwisko Isaak Emmanuiłowicz Babel
Data i miejsce urodzenia 1 lipca?/13 lipca 1894
Imperium Rosyjskie Odessa
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1940
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Moskwa
Dziedzina sztuki Literatura
Ważne dzieła Armia konna
Opowiadania odeskie
Dziennik 1920
Isaak Babel po aresztowaniu przez NKWD 1939

Isaak Emmanuiłowicz Babel, ros. Исаак Эммануилович Бабель (ur. 1 lipca?/13 lipca 1894 w Odessie, zm. 27 stycznia 1940 w Moskwie) – rosyjski prozaik, specjalizujący się w opowiadaniach i nowelach – także o charakterze autobiograficznym (Historia mojego gołębnika); ponadto dramaturg i dziennikarz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Isaak Babel (według zapisu Rabinatu Odeskiego nazywał się Isaak Manjewicz Bobel) pochodził z zamożnej, kupieckiej rodziny żydowskiej, mieszkającej w Odessie, przy ulicy Riszeliewskiej 17. Był synem Mania Ickowicza Bobla i Fejgi Bobel. Miał siostrę Mere (na emigracji nazywała się Marie Szaposznikow). Babel spędził większość dzieciństwa w Mikołajowie, 90 km od Odessy.

Uczył się w prywatnym Instytucie Mikołaja I (1905-11). Znał biegle jidysz, rosyjski i francuski, w którym jako piętnastolatek pisał swoje pierwsze utwory, naśladując styl Guy de Maupassanta. Babel uczył się gry na skrzypcach oraz Talmudu. Po bezskutecznych próbach rozpoczęcia studiów na Uniwersytecie Odeskim, rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Finansów, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Eugenię Gronfejn. Po skończeniu studiów w 1915, w związku z działaniami wojennymi, został ewakuowany do Saratowa. Następnie dotarł do Petersburga, gdzie rok później, dzięki protekcji Maksima Gorkiego, zadebiutował na łamach czasopisma „Letopiś”.

Na wojnie[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w rosyjskiej wojnie domowej po stronie komunistów, służąc w Czeka. Pracował w Odeskim Regionalnym Komitecie Bolszewickim (Gubkom), w Ludowym Komisariacie Oświaty (Narkompros), w drukarni oraz jako korespondent w Petersburgu i Tbilisi. Jako oficer polityczny i redaktor przyfrontowej gazety uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w szeregach 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego.

Po wojnie wrócił do Odessy i pracował nad Opowiadaniami odeskimi (pełne wydanie w 1931) – wspomnieniami z dzieciństwa, obrazie obyczajów rodzinnego miasta, poświęconym na wpół legendarnym żydowskim bandytom z osławionej dzielnicy Mołdawanka, z której Babel sam pochodził. W 1919 ożenił się w Odessie z Jewgieniją Gronfejn.

W Moskwie[edytuj | edytuj kod]

Od 1923 mieszkał w Moskwie i przyjaźnił się z Ilją Erenburgiem. Żona Babla w 1925 wraz z córką Natalią wyemigrowała do Paryża, a rok później matka Babla i jego siostra przeniosły się do Brukseli.

W 1924 Babel opublikował kilka opowiadań z późniejszych cyklów Armia konna oraz Opowiadania odeskie w piśmie Majakowskiego „LEF”. W pierwszym zbiorze Babel opisał swoje doświadczenia z wojny polsko-bolszewickiej, ukazując okrucieństwo Armii Czerwonej. Pełne wydanie Armii konnej w 1926 spotkało się z protestami Budionnego, który nazwał pisarza degeneratem od literatury. Pomogła jednakże interwencja Gorkiego, którego Babel był protegowanym. Dzięki niej książka nie została zakazana przez cenzurę i przetłumaczono ją na wiele języków.

Kiedy rozpoczęły się stalinowskie prześladowania, Babel pomimo sukcesów z początku lat 30., przestał publikować i zaczął pisać „do szuflady”. W kolejnych latach pracował jako reporter na Ukrainie i Kaukazie.

W latach 1928-1935 odwiedzał kilkakrotnie rodzinę we Francji i w Belgii. W 1935 wygłosił przemówienie na Międzynarodowym Kongresie Pisarzy w Obronie Kultury w Paryżu. Po powrocie do kraju współpracował z Siergiejem Eisensteinem przy filmie Łąki Bieżyńskie. Ostatnie lata życia spędził w Moskwie, mieszkając z Antoniną Pirożkową, z którą miał córkę.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Podczas Wielkiej Czystki 16 maja 1939 został aresztowany. Przebywał w więzieniu na Łubiance i przez pewien czas w więzieniu Suchanówka[1]. Oskarżono go o działalność trockistowską, szpiegostwo na rzecz Francji i Austrii, a także o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 27 stycznia 1940 Babel został rozstrzelany. W czasie przeszukania NKWD skonfiskowało wiele rękopisów, które bezpowrotnie zaginęły. Pisarza zrehabilitowano w 1954. Po 1956 jego utwory oficjalnie powróciły do kanonu literatury rosyjskiej i są często wznawiane po dziś dzień.

Rzeczywistym powodem likwidacji Babla były jego zażyłe stosunki z Jewgienią Gładun-Chajutiny, w tym czasie żoną Nikołaja Jeżowa, ludowego komisarza spraw wewnętrznych (NKWD). Jewgienia miała ambicje mecenasowskie i prowadziła salon literacki. Jego uczestnicy zostawali najczęściej jej kochankami, m.in. Michaił Kolcow (zg. w 1940 lub 1942), Michaił Szołochow i właśnie Babel. Dało mu to ochronę w czasie Wielkiej Czystki, ale jej zakończenie i związaną z nim likwidację Jeżowa przypłacił życiem.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Elja Isaakowicz i Margarita Prokofjewna (Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна) (1916)
  • Na pole czesti (На поле чести) (1920)
  • Opowiadania (Рассказы) (1924)
  • Armia konna (Конармия) (1926)
  • Błużdajuszczije zwiezdy (Блуждающие звезды) (1926)
  • Historia mojego gołębnika (История моей голубятни) (1926)
  • Korol (Король) (1926)
  • Benia Krik (Беня Крик – кино-повесть) (1926) – (film S.S. Nolbandowa, 1935)
  • Jewriejskije rasskazy (Еврейские рассказы) (1927)
  • Opowiadania odeskie (Одесские рассказы) (1931)
  • Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1957)
  • Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1966)
  • Utwory wybrane: dla młodzieży (Избранное: для юношества) (1990)
  • Dziennik 1920 (Конармейский дневник 1920 года) (2000)
  • Dzieła zebrane t. 2. (Собрание сочинений: в 2 т.) (2002)
  • Opowiadania zebrane (Избранные рассказы) (1936, 2008)

Sztuki[edytuj | edytuj kod]

  • Zmierzch (Закат) (1928)
  • Maria (1935)

Przypisy

  1. Пыточная тюрьма Сталина novayagazeta.ru [dostęp 2011-06-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]