Isaak Babel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Izaak Babel)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Isaak Babel
Isaac Babel.png
Imiona i nazwisko Isaak Emmanuiłowicz Babel
Data i miejsce urodzenia 1 lipca?/13 lipca 1894
Imperium Rosyjskie Odessa
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1940
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Moskwa
Dziedzina sztuki Literatura
Ważne dzieła Armia konna
Opowiadania odeskie
Dziennik 1920
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

Isaak Emmanuiłowicz Babel, ros. Исаак Эммануилович Бабель (ur. 13 lipca 1894 w Odessie, zm. 27 stycznia 1940 w Moskwie) – rosyjski prozaik, specjalizujący się w opowiadaniach i nowelach - także o charakterze autobiograficznym (Historia mojego gołębnika); ponadto dramaturg i dziennikarz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Isaak Babel (wg zapisu Rabinatu Odeskiego nazywał się Isaak Manjewicz Bobel) pochodził z zamożnej, kupieckiej rodziny żydowskiej, mieszkającej w Odessie, przy ulicy Riszeliewskiej 17. Był synem Mania Ickowicza Bobla i Fejgi Bobel. Miał siostrę Mere (na emigracji nazywała się Marie Szaposznikow). Babel spędził większość dzieciństwa w Mikołajowie, 90 km od Odessy.

Uczył się w prywatnym Instytucie Mikołaja I (1905-11). Znał biegle jidysz, rosyjski i francuski, w którym jako piętnastolatek pisał swoje pierwsze utwory, naśladując styl Guy de Maupassanta. Babel uczył się gry na skrzypcach oraz Talmudu. Po bezskutecznych próbach rozpoczęcia studiów na Uniwersytecie Odeskim, rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Finansów, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Eugenię Gronfejn. Po skończeniu studiów w 1915, w związku z działaniami wojennymi, został ewakuowany do Saratowa. Następnie dotarł do Petersburga, gdzie rok później, dzięki protekcji Maksima Gorkiego, zadebiutował na łamach czasopisma "Letopiś".

Na wojnie[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w rosyjskiej wojnie domowej po stronie komunistów, służąc w Czeka. Pracował w Odeskim Regionalnym Komitecie Bolszewickim (Gubkom), w Ludowym Komisariacie Oświaty (Narkompros), w drukarni oraz jako korespondent w Petersburgu i Tbilisi. Jako oficer polityczny i redaktor przyfrontowej gazety uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w szeregach 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego.

Po wojnie wrócił do Odessy i pracował nad Opowiadaniami odeskimi (pełne wydanie w 1931) - wspomnieniami z dzieciństwa, obrazie obyczajów rodzinnego miasta, poświęconym na wpół legendarnym żydowskim bandytom z osławionej dzielnicy Mołdawanka, z której Babel sam pochodził. W 1919 ożenił się w Odessie z Jewgieniją Gronfejn.

W Moskwie[edytuj | edytuj kod]

Od 1923 mieszkał w Moskwie i przyjaźnił się z Ilją Erenburgiem. Żona Babla w 1925 wraz z córką Natalią wyemigrowała do Paryża, a rok później matka Babla i jego siostra przeniosły się do Brukseli.

W 1924 Babel opublikował kilka opowiadań z późniejszych cyklów Armia konna oraz Opowiadania odeskie w piśmie Włodzimierza Majakowskiego "LEF". W pierwszym zbiorze Babel opisał swoje doświadczenia z wojny polsko-bolszewickiej, ukazując okrucieństwo Armii Czerwonej. Pełne wydanie Armii konnej w 1926 spotkało się z protestami Budionnego, który nazwał pisarza degeneratem od literatury. Pomogła jednakże interwencja Gorkiego, którego Babel był protegowanym. Dzięki niej książka nie została zakazana przez cenzurę i przetłumaczono ją na wiele języków.

Kiedy rozpoczęły się stalinowskie prześladowania, Babel pomimo sukcesów z początku lat 30., przestał publikować i zaczął pisać "do szuflady". W kolejnych latach pracował jako reporter na Ukrainie i Kaukazie.

W latach 1928-1935 odwiedzał kilkakrotnie rodzinę we Francji i w Belgii. W 1935 wygłosił przemówienie na Międzynarodowym Kongresie Pisarzy w Obronie Kultury w Paryżu. Po powrocie do kraju współpracował z Siergiejem Eisensteinem przy filmie Łąki bieżyńskie. Ostatnie lata życia spędził w Moskwie, mieszkając z Antoniną Pirożkową, z którą miał córkę.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Podczas Wielkiej Czystki 16 maja 1939 został aresztowany. Przebywał w więzieniu na Łubiance i przez pewien czas w więzieniu Suchanówka[1]. Oskarżono go o działalność trockistowską, szpiegostwo na rzecz Francji i Austrii, a także o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 27 stycznia 1940 Babel został rozstrzelany. W czasie przeszukania NKWD skonfiskowało wiele rękopisów, które bezpowrotnie zaginęły. Pisarza zrehabilitowano w 1954. Po 1956 jego utwory oficjalnie powróciły do kanonu literatury rosyjskiej i są często wznawiane po dziś dzień.

Rzeczywistym powodem likwidacji Babela były jego zażyłe stosunki z Jewgieniją Gładun - Chajutiny, w tym czasie żoną Nikołaja Jeżowa, ludowego komisarza spraw wewnętrznych (NKWD). Jewgienija miała ambicje mecenasowkie i prowadziła salon literacki. Jego uczestnicy zostawali najczęściej jej kochankami, m.in. Michaił Kolcow, Michaił Szołochow i właśnie Babel. Dało mu to ochronę w czasie Wielkiej Czystki, ale jej zakończenie i związaną z nim likwidację Jeżowa przypłacił życiem. Na wieść o aresztowaniu Babla Jewgienija popełniła samobójstwo, nota bene za pomocą trucizny dostarczonej przez męża. Dało to zresztą Stalinowi i Berii asumpt do rozpowiadania, że nastąpiło to skutkiem nacisków męża, obawiającego się, że mogłaby zeznawać przeciw niemu[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Elja Isaakowicz i Margarita Prokofjewna (Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна) (1916)
  • Na pole czesti (На поле чести) (1920)
  • Opowiadania (Рассказы) (1924)
  • Armia konna (Конармия) (1926)
  • Błużdajuszczije zwiezdy (Блуждающие звезды) (1926)
  • Historia mojego gołębnika (История моей голубятни) (1926)
  • Korol (Король) (1926)
  • Benia Krik (Беня Крик - кино-повесть) (1926) - (film S.S. Nolbandowa, 1935)
  • Jewriejskije rasskazy, (Еврейские рассказы) (1927)
  • Opowiadania odeskie (Одесские рассказы) (1931)
  • Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1957)
  • Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1966)
  • Utwory wybrane: dla młodzieży (Избранное: для юношества) (1990)
  • Dziennik 1920 (Конармейский дневник 1920 года) (2000)
  • Dzieła zebrane t. 2. (Собрание сочинений: в 2 т.) (2002)
  • Opowiadania zebrane (Избранные рассказы) (1936, 2008)

Sztuki[edytuj | edytuj kod]

  • Zmierzch (Закат) (1928)
  • Maria (1935)

Przypisy

  1. Пыточная тюрьма Сталина novayagazeta.ru [dostęp 2011-06-20]
  2. A.N. Pirożkowa, Gody proszedszyje rjadom (1932-1939), [w:] Wospominania o Babele, Moskwa 1989, s. 289, za: Paweł P. Wieczorkiewicz, Wzlot i upadek Nikołaja Jeżowa, [w:] Łancuch historii, s. 367, Łomianki, ISBN 978-83-7565-256-7

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]