Józef Zabiełło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Zabiełło
Herb
Topór
Rodzina Zabiełło
Data i miejsce śmierci 9 maja 1794
Warszawa
Ojciec Antoni Zabiełło
Matka Zofia Niemirowicz-Szczytt
Żona

Marianna Sobolewska
II v. Ludwik Szymon Gutakowski

Dzieci

Henryk Kaziemierz hr. Zabiełło
x Gabriela Gutakowska

Odznaczenia
Order Orła Białego Orderu Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)

Józef Zabiełło herbu Topór (ur. ?, zm. 9 maja 1794) – generał lejtnant wojsk litewskich, hetman polny litewski od 1793, łowczy wielki litewski od 1775, 1782-1784 konsyliarz Rady Nieustającej, poseł Księstwa Żmudzkiego na Sejm Czteroletni w 1788 roku[1], zastępca marszałka, a potem marszałek konfederacji targowickiej na Litwie, członek konfederacji grodzieńskiej 1793 roku[2].

Syn Antoniego i Zofii z Niemirowiczów-Szczyttów, córki kasztelana mścisławskiego Józefa. Brat Szymona i Michała. Szwagier Teodora hr. Laskarysa.

Spokrewniony z Kossakowskimi i Prozorami (Józefem, Karolem. Ignacym Kajetanem). Przez żonę, Mariannę Sobolewską (córkę Macieja)[3], spokrewniony ze Stanisławem Augustem Poniatowskim – jego podkomorzy i ulubiony szambelan. Starosta teleszowski. Jurgietelnik Rosji i działacz stronnictwa prorosyjskiego na Litwie.

W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego[4]. Szef regimentu konnego w brygadzie gen. L. Trokina. Członek Departamentu Policji Cudzoziemskich Rady Nieustającej w 1783 roku[5]. Podpisał konstytucję 3 maja[6]. Figurował na liście posłów i senatorów posła rosyjskiego Jakowa Bułhakowa w 1792 roku, która zawierała zestawienie osób, na które Rosjanie mogą liczyć przy rekonfederacji i obaleniu dzieła 3 maja[7]. W wojnie polsko-rosyjskiej 1792 wziął udział pod rozkazami brata Michała. Improwizowany generał major wykazał całkowitą nieudolność i brak elementarnej wiedzy wojskowej, a nawet podejrzewany był o zdradę. Po wkroczeniu Rosjan natychmiast przystąpił do targowiczan, awansował na generała lejtnanta. Był konsyliarzem Księstwa Żmudzkiego w konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w konfederacji targowickiej w 1792 roku[8], został zastępcą marszałka na Litwie. Na żądanie posła rosyjskiego Jakoba Sieversa awansował na marszałka konfederacji. W nagrodę 15 czerwca 1793 dostał buławę mniejszą litewską (hetman polny litewski), członka wskrzeszonej Rady Nieustającej. Na Sejmie Grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem Sieversem[9]. 22 lipca 1793 roku podpisał traktat cesji przez Rzeczpospolitą ziem zagarniętych przez Rosję a 25 września cesji ziem zagarniętych przez Prusy w II rozbiorze Polski[10]. Realizował opracowany przez hetmana Sz. Kossakowskiego program likwidacji wojska narodowego, redukował jego jednostki i wcielał do wojska rosyjskiego. Po zwycięstwie insurekcji warszawskiej, przejęto papiery ambasady rosyjskiej, wskazujące, że Zabiełło pobierał stałą pensję od Rosjan. 9 maja został razem z 3 innymi osobami przekazany przez Radę Zastępczą Tymczasową pod jurysdykcję Sądu Kryminalnego, który po kilku godzinach wydał wyrok śmierci przez powieszenie z natychmiastowym wykonaniem[11]. Wyrok został wykonany w publicznej egzekucji na ulicach Warszawy.

W 1777 roku został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[12]. Odznaczony Orderem Orła Białego[13].

Po śmierci Józefa, Marianna wyszła ponownie za mąż za Ludwika Szymona Gutakowskiego.

Jedyny syn Józefa, Henryk Kazimierz hr. Zabiełło, poślubił swoją siostrę cioteczną Gabrielę Gutakowską[14].


Przypisy

  1. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 320.
  2. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 54.
  3. T.Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Niemirowiczowie-Szczyttowie h. Jastrzębiec, Poznań 1882, s. 363-364,
  4. Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 418.
  5. Kolęda warszawska na rok przybyszowy 1783, Warszawa 1783, [b.n.s]
  6. Volumina Legum t. IX, Kraków 1889, s. 225.
  7. Łukasz Kądziela, Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792-1793, Warszawa 1993, s. 46, Сборник Русского исторического общества, t. 47,Petersburg 1885, s. 272.
  8. Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 40 + dod., s. 347.
  9. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11-23.
  10. Volumina Legum t. X, Poznań 1952, s. 23, 36.
  11. Kronika powstań polskich 1794-1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, s. 32.
  12. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 184.
  13. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s.235.
  14. T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Rocznik X, Zabiełłowie h. Topór i Lis