Jacobo Arbenz Guzmán

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jacobo Árbenz Guzmán
Guatearbenz0870.JPG
Data i miejsce urodzenia 14 września 1913
Quetzaltenango
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1971
Meksyk
25. Prezydent Gwatemali
Przynależność polityczna Partido Acción Revolucionaria (PAR)
Okres urzędowania od 15 marca 1951
do 28 czerwca 1954
Poprzednik Juan José Arévalo Bermejo
Następca Carlos Enrique Díaz de León

Pułkownik Jacobo Árbenz Guzmán (ur. 14 września 1913 w Quetzaltenango, zm 27 stycznia 1971) – prezydent Gwatemali od 1951, obalony w 1954 w wyniku zamachu stanu wspieranego przez CIA (Operation PBSUCCESS) i zastąpiony przez wojskową juntę pod przywództwem pułkownika Carlosa Castillo Armasa.

Dojście do prezydentury[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w mieście Quetzaltenango jako syn szwajcarskiego farmaceuty osiadłego w Gwatemali. Po samobójstwie ojca młody Jacobo wstąpił do armii i w roku 1935, po ukończeniu Gwatemalskiej Akademii Wojskowej uzyskał stopień podporucznika. Przez następne lata pracował w Gwatemalskiej Akademii Wojskowej jako wykładowca nauki i historii. Wtedy również poznał Marie Cristine Vilanova, swoją przyszłą małżonkę. Za jej namową w 1944 dołączył do grupy lewicowych oficerów biorących udział w obaleniu panującego dyktatora Jorge Ubico. W nowym, demokratycznym i reformatorskim rządzie pod przewodnictwem prezydenta Juana José Arévalo Bermejo objął tekę ministra obrony.

W 1951 w pierwszych w historii kraju wolnych wyborach uzyskał 60% poparcia, głównie dzięki obietnicom kontynuacji reform swojego poprzednika oraz uzyskania ekonomicznej niezależności od Stanów Zjednoczonych. W 1952 rząd pod przewodnictwem Guzmána (w cichej współpracy z nielegalną wówczas Gwatemalską Partią Pracy) przyjął projekt ustaw zmierzających do wywłaszczenia (w zamian za rekompensatę) części ziem (nieużytków) wchodzących w skład dużych plantacji i przekazania ich w użytkowanie samodzielnym rolnikom. Miało to na celu zmianę dysproporcji w posiadaniu ziemi - w 1945 roku zaledwie 2% populacji Gwatemali posiadało w swoich rękach 72% powierzchni kraju, przy czym jedynie 12% z tego było użytkowane.

Działania te, cieszące się dużym poparciem społecznym, ściągnęły na Guzmána zarzuty, głównie ze strony rodzimej klasy rządzącej oraz międzynarodowych korporacji, sympatyzowania z komunizmem. W wyniku niepokojów jakie zapanowały w kraju, wybuchła nieudana rebelia pod przewodnictwem pułkownika Carlosa Castillo Armasa.

Operacja PBSUCCESS[edytuj | edytuj kod]

W 1952 roku Gwatemalska Partia Pracy została zalegalizowana, co wzmogło amerykańskie podejrzenia, skutecznie podsycane przez skonfliktowaną z Guzmánem korporację United Fruit Company. Gdy w maju 1954 do Gwatemali przypłynął szwedzki statek z zakupioną w Czechosłowacji bronią (sprzęt poniemiecki z II wojny św.), Amerykanie uznali, iż Guzmán współpracuje z ZSRR (dziś nie jest to tak jednoznaczne - prawdopodobnym wydaje się, iż rząd Gwatemali chciał tylko pośredniczyć w sprzedaży broni innym krajom). Prezydent Eisenhower upoważnił CIA do przeprowadzenia operacji pod kryptonimem PBSUCCESS mającej na celu obalenie legalnych władz Gwatemali i powołanie zaprzyjaźnionego z USA rządu. CIA utworzyła obóz szkoleniowy w Hondurasie, gdzie z emigrantów politycznych, najemników, kryminalistów i spiskujących oficerów stworzono 400 osobową "Armię Wyzwoleńczą". Na jej czele stanął zagorzały przeciwnik Arbenza pułkownik Carlos Castillo Armas. CIA wykorzystała do operacji ponadto 4 bombowce i sieć tajnych radiostacji. Marsz "Armii Wyzwoleńczej" z Hondurasu do stolicy Gwatemali poprzedziły bombardowania i dezinformacja radiowa. "Armia Wyzwoleńcza" nie stoczyła ani jednej potyczki czekając na rozwój sytuacji aby na koniec triumfalnie wkroczyć do stolicy kraju. Skuteczna wojna psychologiczna i terror z powietrza zmusiły ostatecznie Jacobo Arbenza Guzmána do ustąpienia z urzędu 27 czerwca 1954. Władzę w kraju objął pułkownik Carlos Castillo Armas anulując reformy poprzedników i wprowadzając dyktaturę. Odejście Arbenza rozpoczęło długi okres destabilizacji sytuacji politycznej w Gwatemali trwającej do 1996 r.

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

Były prezydent początkowo schronił się w ambasadzie Meksyku, następnie wraz z rodziną wyemigrował do Szwajcarii. Nie mógł tam jednak długo pozostać, gdyż nie chciał zrzec się gwatemalskiego obywatelstwa, czego domagali się Szwajcarzy. Następnymi etapami jego tułaczki po świecie były Paryż, Praga i Moskwa, w końcu, w 1957 osiadł w Urugwaju. W 1960 na zaproszenie kubańskiego przywódcy Fidela Castro przyjechał na Kubę by w końcu, po samobójczej śmierci córki osiąść w Meksyku, gdzie zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach.