Jaja Fabergé

Aleksander III na koniu (1910)

Jajko Azow

Jaja Fabergé (ros. яйца Фаберже, trl. jajca Fabjerże) – dzieła sztuki złotniczej z czasów Aleksandra III Romanowa i Mikołaja II. Nazwa dzieł pochodzi od nazwiska ich twórcy, złotnika Petera Carla Fabergé.

Jaja Fabergé na dworze Romanowów

Wykonywane w pracowni nadwornego jubilera na zamówienie cara jako prezent wielkanocny. Były wykonywane ze złota, srebra, kamieni szlachetnych, kości słoniowej, masy perłowej i zdobione emalią.

Pierwsze jajko wielkanocne w pracowni Fabergé powstało w 1884 na zlecenie Aleksandra III jako prezent dla żony cara Marii. Po śmierci Aleksandra III jego syn, Mikołaj II, kontynuował tradycję zamawiania jednego jajka na Wielkanoc. W środku jajka zazwyczaj kryła się niespodzianka, która aż do momentu otworzenia podarunku była objęta ścisłą tajemnicą.

Fabergé inspirował się wydarzeniami historycznymi, np. wojnami czy otwarciem kolei transsyberyjskiej. Zdobił swoje dzieła miniaturami carskich rezydencji, wizerunkami członków rodziny. Dekoracja jajka koronacyjnego ofiarowanego przez Mikołaja II żonie Aleksandrze w 1897 nawiązywała do sukni koronacyjnej carycy (ornament siatki), w środku ukryta była złota miniatura karety koronacyjnej, z siedzeniami z rubinu, szybkami z górskiego kryształu i koroną na dachu.

W 1900 roku jaja Fabergé wystawiono na Wystawie Światowej w Paryżu. Jajka zostały nagrodzone złotymi medalami, a Fabergé otrzymał Legię Honorową i stał się sławny w całej Europie. Do wybuchu rewolucji powstały 54 jaja carskie.

Spis jaj Fabergé

Jajka carskie

Pierwszych dziesięć carskich prezentów wielkanocnych w kształcie jajka zostało wykonanych na zamówienie Aleksandra III. Od 1895 roku przedsiębiorstwo FabergéQ wytwarzało każdego roku dwa carskie prezenty wielkanocne w kształcie jajka. Zamawiającym był car Mikołaj II, który w ten sposób kontynuował tradycję zapoczątkowaną przez swojego ojca Aleksandra III. Jeden carski prezent wielkanocny był darem dla matki – carycy Marii Fiodorowny, a drugi był prezentem dla jego żony Aleksandry Fiodorowny.

Rok	Jajko	Zdjęcie	Uwagi	Właściciel
1885	Jajko z kurką		Pierwsze jajko, które zapoczątkowało tradycję corocznego zamawiania kunsztownych jajek wielkanocnych przez rosyjską rodzinę carską. Stanowiło prezent wielkanocny cara Aleksandra III dla jego żony, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1885 roku.	Wiktor Wekselberg
1886	Jajko z kurką i szafirowym wisiorem		Czasem jest również nazywane „Jajkiem z kurką w koszyku" lub „Drugim carskim jajkiem”. Dzieło to bardzo przypomina pierwsze jajko. Obecnie jest zaginione.	zaginione
1887	Trzecie jajko carskie		Przez długi czas uchodziło za zaginione. Zostało przypadkiem nabyte przez handlarza złotem na targu starci na Środkowym Zachodzie USA za nieco ponad trzynaście tysięcy dolarów. Nie mogąc go sprzedać przez lata stało u niego w domu. W 2012 roku szukając o nim informacji natknął się na artykuł w „The Telegraph”, gdzie na zamieszczonym zdjęciu rozpoznał swoje jajko. Skontaktował się z ekspertem od wyrobów Fabergé z salonu jubilerskiego Wartski, Kieranem McCarthym, który potwierdził jego autentyczność. Następnie za pośrednictwem tej samej firmy zostało sprzedane prywatnemu kolekcjonerowi za nieujawnioną kwotę. Badania wykazały, że jajko zostało zlicytowane już w 1964 roku w domu aukcyjnym Parke-Bernet, ale nie zostało wówczas rozpoznane jako jajko Fabergé.	anonimowy kolekcjoner
1888	Jajko z rydwanem ciągniętym przez cherubinka		Znane również jako "Anioł z jajkiem na rydwanie”. Zostało wykonane w 1888 roku. Ponieważ uchodzi za zaginione, brakuje szczegółowych informacji na jego temat.	zaginione
1889	Jajko neseser		Rzadziej nazywane „Jajkiem z perłą”. Wysadzane klejnotami jajko zostało wykonane jako kunsztowne etui na trzynastoczęściowy, damski zestaw przyborów toaletowych. W 1949 roku trafiło na wystawę brytyjskiego firmy jubilerskiej Wartski, specjalizującej się w rosyjskich eksponatach, przez którą zostało kupione, a w 1952 roku sprzedane „nieznajomemu”. Od tego czasu miejsce, w którym się znajduje pozostaje nieznane.	zaginione
1890	Jajko z widokami duńskich pałaców		Wyróżnia się sentymentalnym motywem nawiązującym do ojczyzny carycy Marii Fiodorowny, którą była Dania. Jego powierzchnię pokrywa różowa emalia, a w środku ukryto składany, dziesięciopanelowy parawan z malunkami przedstawiającymi duńskie pałace, rosyjskie rezydencje oraz jachty.	Matilda Geddings Gray Foundation
1891	Jajko z miniaturą okrętu Pamięć Azowa		Charakteryzuje się wykonaniem z jednolitej bryły heliotropu, co nadaje mu unikalną, zielono-czerwoną barwę. Wewnątrz kryje niezwykle precyzyjną, złotą miniaturę pancernego krążownika Azow, na którym przyszły car Mikołaj II odbywał podróż po Azji.	Zbrojownia kremlowska
1892	Jajko z diamentową kratką		Wyróżnia się prześwitującą siatką z diamentów w szlifie rozetowym, która ciasno oplata skorupkę z jasnozielonego, wzorzystego jadeitu. Niespodzianką ukrytą w środku była wyjmowana, mechaniczna figurka słonia pokryta emalią i wysadzana kamieniami szlachetnymi.	Dorothy i Artie McFerrin
1893	Jajko kaukaskie		Nazywane też „Jajkiem ozdobionym widokami Kaukazu”. Bogato zdobione upamiętniające region Kaukazu oraz zasługi wielkiego księcia Jerzego. Ozdobione miniaturami przedstawiającymi tamtejsze pałace oraz otwieranymi klapkami, za którymi ukryto portrety członków rodziny carskiej.	Matilda Geddings Gray Foundation
1894	Jajko renesansowe		Wykonane w renesansowym stylu jajko ma unikalne ułożenie – leży w poziomie, a nie w pionie jak większość pozostałych jajek. Zostało wykonane z agatu i ozdobione diamentami oraz emalią, a jego niespodzianką (według większości badaczy) jest inne powiązane tematycznie Jajko Zmartwychwstania, które swoim kształtem pasuje do krzywizny skorupy Jajka renesansowego i ma podobną emaliowaną dekorację na spodzie.	Wiktor Wekselberg
1895	Jajko z pączkiem róży		Było pierwszym prezentem wielkanocnym od Mikołaja II dla żony, carycy Aleksandry Fiodorowny. Jajko wykonane w w stylu Ludwika XVI, wyróżnia się głęboką, czerwoną emalią przepasaną girlandami z kolorowego złota i diamentowymi strzałami Kupidyna. W środku znajduje się żółty pąk róży, który pierwotnie krył w sobie miniaturę korony carskiej oraz rubinowy wisiorek.	Wiktor Wekselberg
1895	Niebieskie jajko z wężem		Zwane też „Niebieskim zegarem z wężem”. Było pierwszym prezentem wielkanocnym od Mikołaja II dla jego matki, carycy Marii Fiodorowny. Przed 2014 rokiem błędnie uważano jest to Trzecie jajko carskie. Posiada w pełni funkcjonalny zegar oraz bogato zdobioną „kolumnę”, na której znajduje się jajko. Wokół jej trzonu wije się wykonany z 18-karatowego złota wąż wysadzany diamentami, a jego głowa wskazuje godziny na obracającym się wokół korpusu jajka pierścieniu.	Albert II Grimaldi
1896	Jajko z obrotowymi miniaturami		Posiada przeźroczystą skorupkę z naturalnego kryształu górskiego oprawioną w złoto i wysadzaną diamentami oraz wieńczącym je szafirowym kaboszonem. W środku posiada ukryty mechanizm; po naciśnięciu szczytowego kamienia można obracać złotą oś z miniaturami przedstawiającymi ulubione rezydencje i pałace carycy.	Virginia Museum of Fine Arts
1896	Jajko z dwunastoma monogramami		Jajko o sentymentalno-żałobnym charakterze zostało podarowane carycy Marii przez Mikołaja II jako hołd dla zmarłego ojca, Aleksandra III. W jego wnętrzu pierwotnie znajdowało się składane, złote etui z miniaturowymi portretami zmarłego cara w różnych mundurach, które obecnie jest zaginione.	Hillwood Estate, Museum & Gardens
1897	Jajko koronacyjne		Jedno z najpiękniejszych jaj wykonanych przez pracownię Fabergé. Posiada efektowny, błyszczący wzór z żółtej emalii, który odwzorowuje złoty haft i bogate wzory z płaszcza noszonego przez carycę Aleksandrę Fiodorowną podczas ceremonii koronacyjnej. W jego wnętrzu ukryta jest niespodzianka w postaci wiernej, miniaturowej kopii XIX-wiecznego powozu koronacyjnego, który ma otwierane drzwiczki, ruchome koła oraz wysuwany stopień.	Wiktor Wekselberg
1897	Jajko różowoliliowe		Dokładny wygląd jajka nie jest znany, gdyż nie zachowały się żadne zdjęcia. Z dokumentów wynika, że było pokryte emalią w kolorze liliowym. Zachowała się natomiast niespodzianka ukryta w jajku, którą była rozkładana, wysadzana diamentami w kształcie serca i koniczyny ramka na miniaturowe zdjęcia. Samo jajko zaginęło po rewolucji 1917 roku.	zaginione Wiktor Wekselberg
1898	Jajko z konwaliami		Jest jednym z dwóch jajek wykonanym w stylu secesyjnym. Pokryte jest różową emalią oraz ozdobione perełkami i diamentowymi kwiatami konwalii. W środku znajduje się mechanizm, który wysuwa miniaturowe portrety cara i jego dwóch córek.	Wiktor Wekselberg
1898	Jajko z pelikanem		Jedno z niewielu jaj Fabergé, którego powierzchnia w większości nie jest emaliowana. Wykonano je z grawerowanego czerwonego złota w stylu Empire i zwieńczono figurką pelikana karmiącego pisklęta, co miało symbolizować macierzyństwo i dobroczynności carycy.	Virginia Museum of Fine Arts
1899	Jajko z bukietem białych lilii		Mierzy 27 cm wysokości i jest jednym z większych jaj Fabergé. Korpus ma kształt wazonu na kwiaty w stylu Ludwika XVI, wykonany z wielobarwnego złota i pokryty półprzezroczystą, bladożółto-pomarańczową emalią. Wnętrze zawierało rubinowy wisiorek z diamentami o szlifie różowym, który zaginął.	Zbrojownia kremlowska
1899	Jajko z bratkami		Zamiast tradycyjnych, geometrycznych lub architektonicznych zdobień, głównym motywem stały się kwiaty bratków. Całość zaprojektowano w modnym wówczas stylu secesyjnym, co w kolekcji carskich jaj zdarzało się rzadko. Skorupka jajka została wykonana z rzadkiego, ciemnozielonego nefrytu, dlatego czasami nazywane jest „jajkiem z nefrytu”. Po naciśnięciu odpowiedniego mechanizmu z wnętrza wysuwa się miniaturowe, wysadzane klejnotami serce, które po rozłożeniu ukazuje portrety członków carskiej rodziny w postaci małych medalionów.	kolekcja prywatna
1900	Jajko Kolei Transsyberyjskiej		Jajko powstało dla upamiętnienia budowy jednej z najważniejszych inwestycji Imperium Rosyjskiego, czyli Kolei Transsyberyjskiej. Wykonano je z onyksu, srebra, złota i kwarcu oraz ozdobiono kolorową emalią. Srebrną skorupkę opasano wysadzanym szlachetnymi kamieniami pasem, na którym wygrawerowano mapę rosyjskiego imperium z dokładnym przebiegiem trasy kolei oraz napisem „Wielka kolej żelazna przez Syberię”. W środku znajdowała się miniaturowa replika pociągu wykonana ze złota i platyny wyposażona w nakręcany kluczykiem mechanizm, który sprawiał, że mógł się on poruszać. Miniaturowy pociąg mierzył zaledwie około 39 centymetrów długości, a mimo to posiadał pełną funkcjonalność, co uczyniło go jednym z najbardziej skomplikowanych technicznie dzieł pracowni Fabergé.	Zbrojownia kremlowska
1900	Jajko z kogucikiem		To jedno z nielicznych jaj Fabergé, które pełniło funkcję działającego zegara. Jego powierzchnię zdobiła czytelna tarcza z cyframi z diamentów. Powierzchnia pokryta była niebieską emalią na podłożu giloszowanym, tworzącą wzór przypominający promienie słoneczne. Niespodzianką był mechaniczny, wysuwany i wysadzany klejnotami kogucik, który co godzinę poruszał skrzydłami, kiwał głową i otwierał dziób.	Wiktor Wekselberg
1901	Jajko z bukietem polnych kwiatów		Jajko ma formę plecionego złotego koszyka, wypełnionego bukietem różnorodnych, emaliowanych polnych kwiatów osadzonych na „mchu” ze złotej nici. Prawdopodobnie nie zawierało żadnej niespodzianki i stanowić miało jedną, spójną całość.	kolekcja brytyjskiej rodziny królewskiej
1901	Jajko z miniaturą pałacu w Gatczynie		Zewnętrzna część jajka została pokryta perłowo-białą, półprzezroczystą emalią nałożoną na fakturowane złoto. Całość podzielono na dwanaście części za pomocą delikatnych, wąskich pasów z drobnych naturalnych pereł. Po otwarciu skorupki ukazywał się niezwykle precyzyjnie wykonany model Pałacu w Gatczynie (ukochanej podmiejskiej rezydencji carycowej Marii). Był on miejscem silnie związanym z historią rodziny carskiej, dlatego też jajko nie było tylko popisem jubilerskiego kunsztu, ale miało głęboki, osobisty i pamiątkowy charakter.	Walters Art Museum
1902	Jajko z listkami koniczyny		Dzieło uchodzi za jedno z najdelikatniejszych i najbardziej „botanicznych” wyrobów w całym dorobku pracowni Fabergé. Charakteryzuje się ażurowym, przypominającym koronkę, motywem zielonych listków koniczyny wykonanych z niezwykle trudnej w obróbce, półprzezroczystej emalii witrażowej, która przepuszcza światło niczym witraż. Oryginalna niespodzianka ukryta w środku zaginęła. Z archiwalnych dokumentów i rachunków wynika jednak, że wewnątrz znajdował się wysadzany 23 diamentami miniaturowy wisiorek w kształcie czterolistnej koniczyny, w który wkomponowano cztery miniaturowe portrety córek pary carskiej.	Zbrojownia kremlowska
1902	Nefrytowe jajko cesarskie		Jajko wykonano z zielonego nefrytu w stylu empire. Ozdobione zostało eleganckimi, ażurowymi motywami z żółtego złota, wieńcami laurowymi oraz akcentami diamentowymi. Za sprawą unikalnej konstrukcji jajko nie otwierało się w tradycyjny sposób, lecz po naciśnięciu ukrytego przycisku rozstępowało się na boki, ukazując ukrytą niespodziankę w postaci portretów członków rodziny carskiej. Przez dziesięciolecia uchodziło za zaginione, a jego autentyczność budziła spory wśród historyków sztuki.	kolekcja prywatna
1903	Jajko Piotra Wielkiego		Powstało dla uczczenia dwusetnej rocznicy założenia Petersburag przez cara Piotra I. Wykonano je z czerwonego, zielonego i żółtego złota, platyny, diamentów, rubinów oraz emalii. Powierzchnię zdobią miniaturowe akwarele na kości słoniowej (przedstawiające m.in. dom cara i okazały Pałac Zimowy) oraz emaliowane wstęgi z inskrypcjami historycznymi. W środku znajduję się miniaturowy złoty model pomnika Piotra I w Petersburgu.	Virginia Museum of Fine Arts
1903	Duńskie jajko królewskie		Było jednym większych jaj jakie wyprodukowano w pracowni Fabergé (miało ponad 27 cm wysokości). Wykonano je z żółtego, czerwonego i zielonego złota oraz pokryto jasnoniebieską i białą emalią. Zgodnie z zachowanymi opisami, wewnątrz ukryte były miniaturowe portrety rodziców cesarzowej – króla Danii Chrystiana IX i królowej Ludwiki. Zaginęło wkrótce po rewolucji październikowej.	zaginione
1906	Jajko kremlowskie		Jajko ma blisko 36 cm wysokości, co sprawia, że jest największym ze wszystkich jaj Fabergé jakie wykonano. Jego wygląd jest inspirowany architekturą Kremla, wyróżnia się miniaturową repliką soboru Uspieńskiego oraz ukrytą wewnątrz pozytywką, która po nakręceniu kluczykiem gra tradycyjne, cerkiewne hymny wielkanocne.	Zbrojownia kremlowska
1906	Jajko z łabędziem		Zewnętrzna powłoka jajka została wykonana ze złota i pokryta matową emalią w rzadkim, liliowo-różowym kolorze. Całość spowija delikatna sieć splecionych wstęg z małych diamentów szlifowanych rozetowo. Wewnątrz znajduje się mechaniczny łabędź spoczywający na miniaturowym „jeziorze” z akwamarynu.	Edouard and Maurice Sandoz Foundation
1907	Jajko z pnącymi różami		Powierzchnię jajka pokrywa jasnozielona emalia ułożona w charakterystyczny wzór geometrycznej kratki imitującej ogrodowe pnącze, w której węzłach osadzono małe diamenty. Do jej stworzenia po raz pierwszy na taką skalę wykorzystano platynę. W tamtym okresie był to materiał niezwykle trudny w obróbce jubilerskiej, wymagający stosowania nowatorskich palników tlenowo-wodorowych. Niespodzianka zaginęła, ale według archiwów była to czterolistna koniczyna z dwudziestoma trzema diamentami oraz cztery miniaturowe portrety córek cara.	Walters Art Museum
1907	Jajko miłosne		Nazywane też „Jajkiem z atrybutami miłości”. Zostało zaprojektowane przez Henrika Wigströma w stylu Ludwika XVI. Powierzchnię pokryto emalią w delikatnych odcieniach jasnego błękitu oraz perłowej bieli i ozdobiono misternymi, wielobarwnymi złotymi girlandami kwiatowymi wysadzanymi diamentami o szlifie rozetowym. Całość spoczywa na stojaku z białego onyksu. Wewnątrz ukryta była miniatura przedstawiająca dzieci carskie, obecnie uchodząca za zaginioną.	kolekcja prywatna
1908	Jajko z miniaturą Pałacu Aleksandrowskiego		Jajko wyróżnia się głęboko rodzinnym, sentymentalnym charakterem oraz architektoniczną dokładnością wykonania. Zrobiono je z syberyjskiego nefrytu i ozdobiono diamentami, rubinami oraz pięcioma małymi portretami dzieci cara. Niespodzianką ukrytą wewnątrz jest szczegółowa replika Pałacu Aleksandrowskiego – ulubionej prywatnej rezydencji Mikołaja II i jego żony znajdującej się w Carskim Siole.	Zbrojownia kremlowska
1908	Jajko z pawiem		Zewnętrzna część została wykonana z przezroczystego kryształu górskiego, który ozdobiono srebrno-złotymi wykończeniami. Na górze posiada zapięcie, które po zwolnieniu otwiera jajko na dwie połówki. W środku znajduje się mechaniczny paw siedzący na złotym drzewie. Po nakręceniu porusza się i rozkłada ogon.	Edouard and Maurice Sandoz Foundation
1909	Jajko z miniaturą jachtu Standard		W przeciwieństwie do wielu innych jaj carskich, które były wykonane z nieprzeźroczystych materiałów, jego główna część została wykonana z przezroczystego kryształu górskiego ułożonego horyzontalnie. Wewnątrz, na podstawie z rzeźbionego kryształu imitującego fale oceanu, znajduje się miniaturowy model carskiego jachtu „Standard” (największego i najbardziej luksusowego jachtu tamtych czasów).	Zbrojownia kremlowska
1909	Jajko upamiętniające Aleksandra III		Jajko uchodzi za zaginione od czasu rewolucji październikowej. Zachowała się jednak jego czarno-biała fotografia oraz opisy. Wykonane było z platyny oraz złota, a jego powierzchnię pokrywała matowa, biała emalia ozdobiona delikatnymi złotymi liniami oraz drobnych diamentami w szlifie rozetowym. Wewnątrz ukryte było miniaturowe złote popiersie cara Aleksandra III umieszczone na cokole.	zaginione
1910	Jajko z kolumnadą		Dzieło zamiast tradycyjnej formy jajka, zaprojektowano jako miniaturową neoklasyczną rotundę. Konstrukcję wspiera sześć kolumn z bladozielonego bowenitu (odmiany antygorytu), ustawionych na okrągłej podstawie. Zamiast tradycyjnej niespodzianki posiada wbudowany zegar mechaniczny z obrotową tarczą z cyframi z małych diamentów.	kolekcja brytyjskiej rodziny królewskiej
1910	Jajko z pomnikiem konnym Aleksandra III		Jajko powstało jako hołd dla zmarłego Aleksandra III i bezpośrednio nawiązywało do uroczystego odsłonięcia jego ogromnego pomnika w Petersburgu. Podobnie jak kilka innych jaj, główną część wykonano z przeźroczystego kryształu górskiego i ozdobiono kunsztowną, platynową siatką wysadzaną drobnymi diamentami o szlifie rozetowym. Niespodzianką ukrytą w środku była szczegółowa, złota figurka cara Aleksandra III na koniu, osadzona na prostokątnej podstawie z ciemnoniebieskiego lapis lazuli i otoczona rzędami diamentów.	Zbrojownia kremlowska
1911	Jajko piętnastej rocznicy		Powstało dla upamiętnienia piętnastej rocznicy koronacji cara Mikołaja II i carycowej Aleksandry Fiodorowny. Zamiast tradycyjnej niespodzianki ukrytej w środku, na całej powierzchni umieszczono 18 miniaturowych malowideł na kości słoniowej przedstawiających wizerunki członków carskiej rodziny oraz najważniejsze pałace i pomniki.	Wiktor Wekselberg
1911	Jajko z drzewkiem pomarańczowym		Czasem nazywane też „Jajkiem z drzewkiem laurowym”. Ma formę miniaturowego drzewka laurowego umieszczonego w ozdobnej donicy z białego onyksu i złotej siatki. Korona drzewka składa się z setek precyzyjnie rzeźbionych listków z zielonego nefrytu, a jej owoce i kwiaty wysadzono diamentami, rubinami i ametystami. Po przekręceniu ukrytego kluczyka, wieczko w koronie drzewa uchyla się, a z wnętrza wysuwa się mechaniczny, pokryty prawdziwymi piórkami śpiewający ptaszek.	Wiktor Wekselberg
1912	Jajko carewicza		Jajko zostało dedykowane 8-letniemu wówczas carewiczowi Aleksiejow. Wykonano je z sześciu wyselekcjonowanych bloków intensywnie niebieskiego lapis lazuli, które połączono złotą, ażurową kratownicą w stylu Ludwika XV. W środku znajduje się misterny, wyjmowany stelaż z platyny i diamentów w kształcie dwugłowego orła, trzymający dwustronną miniaturę przedstawiającą carewicza Aleksieja w marynarskim mundurku.	Virginia Museum of Fine Arts
1912	Jajko napoleońskie		Zostało podarowane przez cara Mikołaja II jego matce, Marii Fiodorownie, dla upamiętnienia setnej rocznicy zwycięstwa Rosji nad wojskami Napoleona w 1812 roku. Całość mocno nawiązuje do francuskiego stylu empire oraz militarnych motywów z tamtego okresu. Powierzchnię pokrywa żywa, jasnozielona emalia przedzielona złotymi pasami, a całość ozdobiono aplikacjami z barwionego złota przedstawiającymi militarne trofea, takie jak sztandary, tarcze i wieńce laurowe. Wewnątrz ukryto rozkładany, sześcioelementowy parawan z miniaturami przedstawiającymi mundury oraz żołnierzy sześciu różnych pułków Gwardii Carskiej, których honorowym pułkownikiem była Maria Fiodorowna.	Matilda Geddings Gray Foundation
1913	Jajko trzechsetlecia panowania Romanowów		Powstało, aby uczcić 300-lecie panowania rosyjskiej dynastii Romanowów. Wykonano je ze złota i pokryto opalescencyjną, białą emalią. W strukturę wkomponowano 18 miniaturowych portretów najważniejszych władców z dynastii Romanowów (od pierwszego cara Michała I po Mikołaja II). Portrety otoczono rzędami drobnych diamentów oprawionych w kryształ górski. W środku znajduje się obracany globus wykonany z błękitnej stali i złota, na którym zaznaczono granice Imperium Rosyjskiego w 1613 i 1913 roku.	Zbrojownia kremlowska
1913	Jajko zimowe		Projekt tego jajka stworzyła Alma Pihl, jedna z niewielu kobiet-projektantek pracujących dla Fabergé. Uchodzi za jedno z najbardziej spektakularnych, a zarazem najdroższych dzieł w historii pracowni. Skorupkę wykonano z cienko rzeźbionego kryształu górskiego, który od wewnątrz wygrawerowano tak, aby imitował sople lodu i kryształki szronu na szybie. Zewnętrzną powierzchnię natomiast ozdobiono setkami drobnych diamentów w szlifie rozetowym przypominających płatki śniegu. Całość spoczywa na podstawie z kryształu uformowanej na kształt bryły topniejącego lodu ze strumykami z platyny i brylantów. Po otwarciu jajka ukazuje się koszyczek wykonany z platyny i złota, wypełniony wiosennymi kwiatami zawilcami. Same kwiaty zrobiono z białego kwarcytu, demantoidów (zielonych granatów) oraz złota, co stanowić ma kontrast z zimową obudową i symbolizować zbliżającą się wiosnę oraz odrodzenie.	kolekcja prywatna
1914	Jajko mozaikowe		To drugie jajko, którego projekt stworzyła Alma Pihl. Inspiracją stały się dla niej tradycyjne, damskie robótki ręczne, a konkretnie hafty krzyżykowe popularne w arystokratycznych kręgach. Dlatego też powierzchnię jajka wykonano z platynowej siatki przypominającej delikatny haft lub szydełkową koronkę. W tę ażurową strukturę wkomponowano tysiące drobnych, płaskich kamieni szlachetnych (diamentów, szafirów, rubinów, topazów i granatów) ułożonych w wielobarwny, geometryczny wzór inspirowany rzymską mozaiką. W środku znajduje się niespodzianka w postaci platynowego medalionu wysadzanego diamentami i szafirami, na którym wyryto profile pięciu córek cara Mikołaja II oraz datę „1914”.	kolekcja brytyjskiej rodziny królewskiej
1914	Jajko Katarzyny Wielkiej		Jajko zaprojektował Henrik Wigström jako hołd dla carycy Katarzyny II Wielkiej. Wykonano je z giloszowanego złota i pokryto niezwykle rzadką, półprzezroczystą emalią w jasnoróżowym kolorze. Całość podzielono na pionowe części za pomocą złotych linii wysadzanych drobnymi diamentami o szlifie rozetowym oraz perłami. Na powierzchni namalowano miniaturowe sceny przedstawiające motywy sztuki i nauki. W środku znajdowała się mechaniczna figurka Katarzyny II w lektyce niesionej przez dwóch służących (zaginiona).	Hillwood Estate, Museum & Gardens
1915	Jajko Czerwonego Krzyża z tryptykiem		Jajko dedykowano cesarzowej Aleksandrze Fiodorownie oraz jej dwóm najstarszym córkom, które podczas I wojny światowej pracowały jako pielęgniarki w szpitalach polowych, co miało odzwierciedlać osobiste zaangażowanie carskiej rodziny w niesienie pomocy rannym żołnierzom. Ponieważ dzieło powstało w trakcie wojny zamiast drogich kamieni szlachetnych i ogólnego przepychu, postawiono na skromniejszą, symboliczną formę. Zewnętrzną część wykonano ze srebra, złota i pokryto białą emalią, a po obu stronach jajka umieszczono dwa emaliowane krzyże (symbol Czerwonego Krzyża). W środku każdego z nich znajdowały się miniaturowe portrety dwóch najstarszych córek pary cesarskiej: wielkiej księżnej Olgi i wielkiej księżnej Tatiany. Niespodzianką natomiast był rozkładany tryptyk przedstawiający sceny religijne oraz postać Chrystusa Zmartwychwstałego.	Cleveland Museum of Art
1915	Jajko Czerwonego Krzyża z portretami		Bliźniacze jajko, ściśle powiązane z Jajkiem Czerwonego Krzyża z tryptykiem. Zostało podarowane przez cara Mikołaja II jego matce, Marii Fiodorownie, która przez lata kierowała rosyjskim Czerwonym Krzyżem. Podobnie jak poprzednie dzieło z tego samego roku, zostało wykonane ze złota i srebra oraz pokryte białą emalią z dwoma wyraźnymi, czerwonymi krzyżami na froncie. Jednak w środku zamiast religijnego tryptyku zawiera składany, pięciopanelowy parawan, przedstawiający portrety pięciu kobiet z rodu Romanowów, które aktywnie służyły jako pielęgniarki w szpitalach wojskowych.	Virginia Museum of Fine Arts
1916	Jajko stalowe		Było to ostatnie carskie jajko wielkanocne jakie otrzymała caryca Aleksandra Fiodorowna przed upadkiem dynastii Romanowów. Z powodu trwającej I wojny światowej oraz ogromnych niedoborów materiałowych jajko wykonano z surowej stali i złota, co całkowicie odróżniało je od wcześniejszych, pełnych przepychu arcydzieł. Umieszczono je na dwupoziomowej podstawie z zielonego nefrytu, a całą konstrukcję wspierają cztery miniaturowe pociski artyleryjskie wykonane ze stali. Wewnątrz ukryto miniaturową sztalugę również wykonaną ze stali, na której spoczywa obraz przedstawiający Mikołaja II wraz z carewiczem Aleksiejem na froncie I wojny światowej.	Zbrojownia kremlowska
1916	Jajko z Orderem św. Jerzego		To ostatnie carskie jajko wielkanocne, jakie otrzymała Maria Fiodorowna od swojego syna, Mikołaja II. Powstało, aby uczcić uhonorowanie cara Mikołaja II oraz jego syna, carewicza Aleksieja, prestiżowym Orderem Świętego Jerzego (jednym z najwyższych ówczesnych rosyjskich odznaczeń), które otrzymali podczas wizyty na froncie I wojny światowej. Podobnie jak inne jajka Fabergé powstające w realiach wojennych to również jest niemal pozbawione drogich kamieni szlachetnych. Wykonano je ze srebra, złota oraz pokryto bladoróżową i białą emalią z subtelnym motywem listków laurowych oraz wzorem nawiązującym do charakterystycznej, czarno-pomarańczowej wstęgi Orderu św. Jerzego. Jajko nie posiada tradycyjnej niespodzianki. Zamiast tego, na skorupce umieszczono dwa emaliowane krzyże Orderu św. Jerzego, pod którymi ukryte są akwarelowe portrety cara Mikołaja II oraz jego syna Aleksieja.	Wiktor Wekselberg
1917	Jajko z brzozy karelskiej		Ze względu na rewolucję lutową w 1917 roku i późniejsze wydarzenia jajko to nigdy nie zostało ukończone.	zaginione
1917	Jajko z konstelacją w dniu narodzin carewicza		Ze względu na rewolucję lutową w 1917 roku i późniejsze wydarzenia jajko to nigdy nie zostało ukończone.	Muzeum Mineralogiczne im. A.J. Fersmana w Moskwie

Źródła:

Jajka rodziny Kelch

W latach 1898–1904 przedsiębiorstwo pracownia Fabergé wykonała serię jajek wielkanocnych na zamówienie Aleksandra Kelcha, milionera, właściciela syberyjskich kopalń złota i platyny. Były one przeznaczone na prezenty dla Barbary Kelch. Jajka rodziny Kelch dorównują jakością cesarskim prezentom wielkanocnym. W sumie Fabergé wykonał siedem jajek dla Barbary Kelch.

Rok	Jajko	Zdjęcie	Właściciel
1898	Jajko z kurką		Wiktor Wekselberg
1899	Jajko z dwunastoma panelami		kolekcja brytyjskiej rodziny królewskiej
1900	Jajko w kształcie szyszki pinii		kolekcja prywatna
1901	Jajko z kwitnącymi gałązkami jabłoni		Muzeum Narodowe Liechtensteinu
1902	Jajko rocaillowe		Dorothy i Artie McFerrin
1903	Jajko bomboniera		kolekcja prywatna
1904	Zegar z kogucikiem		Wiktor Wekselberg

Inne jajka wielkanocne wykonane przez Fabergé

Rok	Jajko	Zdjęcie	Właściciel
1899–1903	Jajko z wiosennymi kwiatami		Wiktor Wekselberg
1899–1903	Jajko skandynawskie		Wiktor Wekselberg
1902	Jajko księżnej Marlborough		Wiktor Wekselberg
1902	Jajko Rothschilda		Ermitaż
1907	Jajko Jusupowa		Sandoz Foundation
1914	Jajko rodziny Nobel		Dorothy i Artie McFerrin

Oprócz wymienionych powyżej przedsiębiorstwo Faberge wykonało wiele dzieł w formie jajek. W większości mają one skromniejszą dekorację.

Spadkobiercy

Synowie Fabergé nie kontynuowali dzieła i w 1951 za 25 tys. dolarów sprzedali markę i technologię rosyjskiemu emigrantowi Samowi Rubinowi, producentowi perfum z USA. W 1989 spółkę Fabergé Inc (wraz z marką Elizabeth Arden) za 1,5 mld dolarów zakupił koncern Unilever. We współpracy z koncernem jajka wyrabiał niemiecki jubiler Victor Mayer, który wykonał m.in. jedyne jajko z bursztynu ofiarowane miastu Gdańsk. W 2009 prawa zakupiło południowoafrykańskie przedsiębiorstwo Pallinghurst Resours.

Współczesne jaja Fabergé

Pierwszą współczesną wersją było tzw. jajko pokoju wykonane dla Gorbaczowa w 1991 roku. Znane jest „jajko milenijne” z 2000 roku. Ostatnim słynnym dziełem jest „jajko faz Księżyca”.

Zachowały się 42 jaja carskie.

28 listopada 2007 na aukcji w domu Christie’s jajko z zegarem i kogutem, wykonane w 1902 roku dla jednego z Rothschildów, zostało sprzedane za rekordową sumę 18,5 mln dolarów. Z jajka co godzinę wyskakuje miniaturowy kogut, który sygnalizuje godzinę.

W grudniu 2025 roku w londyńskim domu aukcyjnym Christie’s odbyła się licytacja "Zimowego Jaja" Fabergé z 1913 roku. Przedmiot, który został stworzony dla rosyjskiej rodziny carskiej mógł kosztować ponad 20 milionów funtów. To dzieło zaprojektowała Alma Pihl. "Zimowe Jajo" powstało z kryształu górskiego. Zewnętrzna powierzchnia została ozdobiona płatkami śniegu z platyny. W środku umieszczono bukiet kwiatów z białego kwarcu i demantoidu.

Zobacz też

• Jajko w kulturze

Bibliografia

• Adam Szymański: Fabergé. Historia i arcydzieła. Opole: Metropolisart, 2014, ss. 256. faberge.com.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-06)].

Linki zewnętrzne

• Bursztynowe jajko Faberge w Gdańsku. 2015-04-04. [dostęp 2017-05-19]. (pol.).
• Portal o jajkach Fabergé. [w:] Fabergé [on-line]. [dostęp 2017-05-19]. (pol.).