Jan Sarkander

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: innych świętych o imieniu Jan.
Święty
Jan Sarkander
prezbiter, męczennik
Św. Jan Sarkander.jpeg
Data urodzenia 20 grudnia 1576
Skoczów
Data śmierci 17 marca 1620
Ołomuniec
Data beatyfikacji 6 maja 1860
Rzym
przez Piusa IX
Data kanonizacji 21 maja 1995
Ołomuniec
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 30 maja
Atrybuty w sutannie, z palcem na ustach lub kluczem w ręku (tajemnica spowiedzi)
Patron Moraw, Śląska, dobrej spowiedzi, spowiedników
Szczególne miejsca kultu Katedra św. Wacława w Ołomuńcu,
Kaplica św. Jana Sarkandra w Ołomuńcu,
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Skoczowie,
Muzeum Jana Sarkandra w Skoczowie
Holy Trinity Column-John Sarkander.jpg
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diakonat 19 marca 1609
Prezbiterat 22 marca 1609
.
Przyczyna śmierci morderstwo
Miejsce spoczynku Katedra św. Wacława w Ołomuńcu
Tytuł naukowy doktor filozofii,
doktor teologii
Rodzice Grzegorz Maciej Sarkander,
Helena z d. Górecka
Małżeństwo Anna Plachetská
Krewni i powinowaci ks. Mikołaj Sarkander (brat)

Jan Sarkander, w niektórych publikacjach Johann Fleischmann[1] (ur. 20 grudnia 1576 w Skoczowie, zm. 17 marca 1620 w Ołomuńcu) – prezbiter, męczennik, święty kościoła katolickiego, patron Moraw, Śląska oraz dobrej spowiedzi.

Biografia[edytuj]

Urodził się na Śląsku cieszyńskim w Skoczowie. Był synem Grzegorza Macieja Sarkandra i Heleny z domu Góreckiej herbu Kornicz[2] oraz bratem Wacława, Pawła i Mikołaja, który później również został kapłanem. Miał również przyrodniego brata Mateusza, gdyż matka jego po śmierci pierwszego małżonka Welczowskiego wyszła za mąż po raz drugi[3]. Mając 13 lat stracił ojca. Matka, przypuszczalnie ze względów finansowych, zdecydowała się z rodziną opuścić Księstwo Cieszyńskie i przenieść się do Příboru na Morawach. Tam uczył się w katolickiej szkole parafialnej. Ukończył niższe studia w kolegium jezuickim w Ołomuńcu, a następnie rozpoczął w 1597 studia filozoficzne na ołomunieckiej akademii, przenosząc się po jej zamknięciu w 1599 do Pragi[4]. W latach 1600-1603 kontynuował studia filozoficzne w Pradze, otrzymując 9 maja 1603 tytuł doktora nauk filozoficznych. 6 września 1604 rozpoczął jezuickie studia teologiczne w Grazu, przerywając je w 1606[4], na skutek ślubu[a] 3 września z luteranką Anną Plachetską, która niebawem w 1607 zmarła[5]. Powróciwszy po jej śmierci na przerwane studia, 21 grudnia 1607 uzyskał stopień doktora nauk teologicznych, a dzień później przyjął w Kromieryżu niższe święcenia kapłańskie z rąk biskupa ołomunieckiego kard. Franciszka Dietrichsteina. 20 grudnia 1608 w Ołomuńcu przyjął święcenia subdiakonatu z rąk biskupa Jana Civalliego, a 19 marca 1609 święcenia diakonatu. Trzy dni później 22 marca w kościele Apostołów Piotra i Pawła w Brnie przyjął święcenia prezbiteratu[6].

Początkowo pracował jako wikariusz w parafii w Jaktarze koło Opawy, a potem jako zastępca proboszcza w Uničovie. W drugi dzień świąt Bożego Narodzenia 1609 został aresztowany wraz z braćmi Pawłem i Wacławem za pomoc w ucieczce z więzienia swojemu bratu ks. Mikołajowi, zaangażowanemu w sprawy polityczne. Przebywał w tym czasie przez osiem miesięcy w więzieniu, w Kromieryżu, gdzie po uwolnieniu został proboszczem, kolejno: w Charvátach, a następnie w Zdounkach, od 1613 w Boskovicach i od 1616 w Holeszowie. W tej parafii popadł w konflikt z ewangelikiem Wacławem Bitowskim, właścicielem okolicznych parafii o płacenie należnych dziesięcin, wysyłając skargę do namiestnika Moraw barona Władysława Popiela Lobkovica[7].

W czerwcu 1619, krótko po wybuchu wojny trzydziestoletniej, za namową parafian zdecydował się wyjechać z Holeszowa. Odbył wtedy pielgrzymkę do Częstochowy, przebywając około miesiąca w jasnogórskim klasztorze[8]. Z Częstochowy przywiózł kopię cudownego obrazu Matki Bożej, która obecnie znajduje się w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Uničovie[9], gdzie swego czasu był zastępcą proboszcza. W drodze powrotnej do Czech, zatrzymał się w Rybniku, gdzie miał krewnych oraz w Krakowie w jednym z klasztorów[10].

Powrócił później do Holeszowa i 6 lutego 1620 uchronił miasto przed atakiem lisowczyków. Wyszedł z procesją z Najświętszym Sakramentem by pokazać, że miasto jest katolickie. Lisowczycy odstąpili od Holeszowa. To wydarzenie stało się pretekstem dla protestantów do oskarżenia go o sprowadzenie polskiego wojska na Morawy. Został aresztowany 13 lutego 1620 i osadzony w ołomunieckim więzieniu[11].

Męczeńska śmierć[edytuj]

Pierwsze przesłuchanie odbyło się w dniu aresztowania przed przewodniczącym, namiestnikiem Moraw Władysławem Velenem Żerotinem oraz Wacławem Bitowskim i Beneszem Prażmą, którzy fikcyjnymi zarzutami stawianymi w sposób obraźliwy, wymuszali przyznanie się do sprowadzenia lisowczyków na Morawy i zdradę stanu, grożąc mu torturami. Następnego dnia po jego heroicznym oporze, zaczęto go torturować na tzw. „kole-skrzypcu”, poprzez rozciąganie ciała przez unieruchomienie nóg i jednocześnie napięcie lin przymocowanych do rąk. W trzecim przesłuchaniu 17 lutego obnażone ciało męczennika przypiekano płonącymi pochodniami, a dzień później oprawcy domagając się ujawnienia tajemnicy spowiedzi przystąpili do jeszcze okrutniejszych tortur, poprzez zwiększenie siły rozciągania na skrzypcu, przypiekanie ciała aż do gołych żeber i ściskanie głowy żelazną obręczą. W wyniku głębokich, bolesnych ran powstała gangrena, która 17 marca około godz. 22 spowodowała jego śmierć[12].

Pogrzeb odbył się 24 marca, a ciało spoczęło tymczasowo w kaplicy św. Wawrzyńca w kościele Maryi Panny Śnieżnej w Ołomuńcu[13], a następnie od 1794 w kościele św. Michała.

Wyniesienie na ołtarze[edytuj]

Pierwsze próby wyniesienia męczennika na ołtarze podjął biskup ołomuniecki kard. Karol Liechtenstein oraz jego następca kard. Wolfgang Hannibal von Schrattenbach[14]. W 1720 otworzono jego grób, stwierdzając doskonały stan zwłok. Po zakończeniu procesu beatyfikacyjnego papież Pius IX wydał 11 września 1859 uroczysty dekret uznający Sługę Bożego Jana Sarkandra za błogosławionego, a uroczystość jego beatyfikacji odbyła się w bazylice św. Piotra w Rzymie 6 maja 1860[15]. 22 września 1860 ciało męczennika spoczęło ostatecznie w złocistej trumience nad którą w przeźroczystej gablocie umieszczono jego czaszkę, eksponowaną przy bocznym ołtarzu katedry św. Wacława w Ołomuńcu[16].

Boczny ołtarz w katedrze św. Wacława w Ołomuńcu ze złocistą trumienką z relikwiami świętego

Na prośbę biskupów z Ołomuńca i Katowic 31 lipca 1981 rozpoczął się proces jego kanonizacji. 2 kwietnia 1993 ogłoszono dekret o cudownym uzdrowieniu proboszcza skoczowskiego ks. Karola Pichy[17], a 5 kwietnia papież Jan Paweł II na konsystorzu ogłosił go świętym, po czym 21 maja 1995 kanonizował go w Ołomuńcu[18]. Następnego dnia papież udał się do miejsca narodzenia św. Jana Sarkandra, do Skoczowa, gdzie na wzgórzu Kaplicówka sprawował mszę świętą dziękczynną[19].

Kult[edytuj]

Kościół katolicki obchodzi liturgiczne wspomnienie św. Jana Sarkandra 30 maja[20].

Miejscami szczególnego kultu męczennika są Skoczów i Ołomuniec. W Skoczowie przy Rynku 2, w miejscu jego narodzin utworzono muzeum parafialne im. św. Jana Sarkandra ku jego pamięci. W kościele Znalezienia Krzyża Świętego znajduje się kamienna chrzcielnica przy której – według legendy – był ochrzczony[21], a w sąsiednim kościele Apostołów Piotra i Pawła przechowywany jest od 16 marca 1920 relikwiarz z kawałkiem jego żebra[22]. Miejscem szczególnym jest kaplica tzw. „Na Górce” Kaplicówka, gdzie odbywają się uroczystości ku jego czci.

W Ołomuńcu poza katedrą, miejscem jego spoczynku szczególną cześć odbiera on w specjalnej Kaplicy św. Jana Sarkandra przy ul. Na Hradě, zbudowanej nad piwnicą więzienną, gdzie poniósł śmierć, ze szczególnym eksponatem „kołem-skrzypcem”, narzędziem jego tortur. Do miejsca tego pielgrzymowali m.in. król Polski Jan III Sobieski, cesarz Karol VI Habsburg, cesarz Franciszek I Lotaryński, królowa Maria Teresa Habsburg oraz żona króla polskiego Augusta III Sasa, Maria Józefa Habsburżanka[23]. Rzeźba świętego znajduje się na Rynku Górnym (czes. Horní Náměstí), umieszczona na Kolumnie Trójcy Przenajświętszej w samym centrum miasta.

Wiele miejsca poświęcono świętemu w kulturze i sztuce, stawiając figury i malując jego wizerunki. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstała w Polsce pieśń o męczeństwie księdza Hymn o św. Janie Sarkandrze[24]. Świętemu poświęcono również film dokumentalny z 1994 w reżyserii Stanisława Janickiego pt. Jan Sarkander ze Skoczowa[25].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Biografowie nie są zgodni co do faktu ślubu Jana Sarkandra, Bar i Swastek, jak też i inni podają, że się jedynie zaręczył.

Przypisy

  1. F. Idzikowski, Geschichte der Stadt und ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien, Breslau 1860, s. 79. Sarkander jest greckim odpowiednikiem niemieckiego słowa Fleischmann oznaczającego rzeźnika.
  2. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 106.
  3. Brewiarz ↓.
  4. a b Bar, Swastek 1987 ↓, s. 108.
  5. Chlumský ↓.
  6. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 109.
  7. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 111-113.
  8. Hugo Hoever: Żywoty Świętych Pańskich. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1988, s. 471-473.
  9. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 107 przyp. 47.
  10. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 114.
  11. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 117.
  12. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 117-121.
  13. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 122.
  14. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 126.
  15. Biografický slovník Slezska a severní Moravy, sešit 1, Opava-Ostrava 1993, s. 92; Encyklopedia katolicka, t. 7, Lublin 1993, szpalta 822.
  16. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 128.
  17. Vatican.va ↓.
  18. Jan Paweł II: Homilia w czasie mszy świętej w Ołomuńcu podczas kanonizacji Jana Sarkandra i Zdzisławy z Lemberku (pol.). Opoka.org.pl, 1995-05-21. [dostęp 2015-05-13].
  19. Jan Paweł II: Homilia w czasie mszy świętej odprawionej na wzgórzu Kaplicówka w Skoczowie (pol.). Opoka.org.pl, 1995-05-22. [dostęp 2015-05-13].
  20. Wincenty Zaleski SDB: Święci na każdy dzień. Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 2008, s. 418-421. ISBN 978-83-7201-353-8.
  21. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 130-131.
  22. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 131.
  23. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 123.
  24. Zwierz-Boczkowska ↓.
  25. Stanisław Janicki: Jan Sarkander ze Skoczowa (pol.). Filmpolski.pl, 1994. [dostęp 2015-05-13].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]