Jan Sarkander

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święty
Jan Sarkander
prezbiter, męczennik
Św. Jan Sarkander.jpeg
Data urodzenia 20 grudnia 1576
Skoczów
Data śmierci 17 marca 1620
Ołomuniec
Data beatyfikacji 6 maja 1860
Rzym
przez Piusa IX
Data kanonizacji 21 maja 1995
Ołomuniec
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 30 maja
Atrybuty w sutannie, z palcem na ustach lub kluczem w ręku (tajemnica spowiedzi)
Patron Moraw, Śląska, dobrej spowiedzi, spowiedników
Szczególne miejsca kultu Katedra św. Wacława w Ołomuńcu,
Kaplica św. Jana Sarkandra w Ołomuńcu,
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Skoczowie,
Muzeum Jana Sarkandra w Skoczowie
Holy Trinity Column-John Sarkander.jpg
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diakonat 19 marca 1609
Prezbiterat 22 marca 1609
Przyczyna śmierci morderstwo
Miejsce spoczynku Katedra św. Wacława w Ołomuńcu
Tytuł naukowy doktor filozofii,
doktor teologii
Rodzice Grzegorz Maciej Sarkander,
Helena z d. Górecka
Małżeństwo Anna Plachetská
Krewni i powinowaci ks. Mikołaj Sarkander (brat)

Jan Sarkander, w niektórych publikacjach Johann Fleischmann[1] (ur. 20 grudnia 1576 w Skoczowie, zm. 17 marca 1620 w Ołomuńcu) – prezbiter, męczennik, święty kościoła katolickiego, patron Moraw, Śląska oraz dobrej spowiedzi.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na Śląsku cieszyńskim. Był synem Grzegorza Macieja Sarkandra i Heleny z domu Góreckiej herbu Kornicz[2] oraz bratem Wacława, Pawła i Mikołaja, który później również został kapłanem. Miał również przyrodniego brata Mateusza, gdyż matka jego po śmierci pierwszego małżonka Welczowskiego wyszła za mąż po raz drugi[3]. Mając 13 lat stracił ojca. Matka, przypuszczalnie ze względów finansowych, zdecydowała się z rodziną opuścić Księstwo Cieszyńskie i przenieść się do Příboru na Morawach. Tam uczył się w katolickiej szkole parafialnej. Ukończył niższe studia w kolegium jezuickim w Ołomuńcu, a następnie rozpoczął w 1597 studia filozoficzne na ołomunieckiej akademii, przenosząc się po jej zamknięciu w 1599 do Pragi[4]. W latach 1600-1603 kontynuował studia filozoficzne w Pradze, otrzymując 9 maja 1603 tytuł doktora nauk filozoficznych. 6 września 1604 rozpoczął jezuickie studia teologiczne w Grazu, przerywając je w 1606[4], na skutek ślubu[5] 3 września z luteranką Anną Plachetską, która niebawem w 1607 zmarła[6]. Powróciwszy po jej śmierci na przerwane studia, 21 grudnia 1607 uzyskał stopień doktora nauk teologicznych, a dzień później przyjął w Kromieryżu niższe święcenia kapłańskie z rąk biskupa ołomunieckiego kard. Franciszka Dietrichsteina. 20 grudnia 1608 w Ołomuńcu przyjął święcenia subdiakonatu z rąk biskupa Jana Civalliego, a 19 marca 1609 święcenia diakonatu. Trzy dni później 22 marca w kościele Apostołów Piotra i Pawła w Brnie przyjął święcenia prezbiteratu[7].

Początkowo pracował jako wikariusz w parafii w Jaktarze koło Opawy, a potem jako zastępca proboszcza w Uničovie. W drugi dzień świąt Bożego Narodzenia 1609 został aresztowany wraz z braćmi Pawłem i Wacławem za pomoc w ucieczce z więzienia swojemu bratu ks. Mikołajowi, zaangażowanemu w sprawy polityczne. Przebywał w tym czasie przez osiem miesięcy w więzieniu, w Kromieryżu, gdzie po uwolnieniu został proboszczem, kolejno: w Charvátach, a następnie w Zdounkach, od 1613 w Boskovicach i od 1616 w Holeszowie. W tej parafii popadł w konflikt z ewangelikiem Wacławem Bitowskim, właścicielem okolicznych parafii o płacenie należnych dziesięcin, wysyłając skargę do namiestnika Moraw barona Władysława Popiela Lobkovica[8].

W czerwcu 1619, krótko po wybuchu wojny trzydziestoletniej, za namową parafian zdecydował się wyjechać z Holeszowa. Odbył wtedy pielgrzymkę do Częstochowy, przebywając około miesiąca w jasnogórskim klasztorze[9]. Z Częstochowy wywiózł kopię cudownego obrazu Matki Bożej, która obecnie znajduje się w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Uničovie[10], gdzie swego czasu był zastępcą proboszcza. W drodze powrotnej do Czech, zatrzymał się w Rybniku, gdzie miał krewnych oraz w Krakowie w jednym z klasztorów[11].

Powrócił później do Holeszowa i 6 lutego 1620 uchronił miasto przed atakiem lisowczyków. Wyszedł z procesją z Najświętszym Sakramentem by pokazać, że miasto jest katolickie. Lisowczycy odstąpili od Holeszowa. To wydarzenie stało się pretekstem dla protestantów do oskarżenia go o sprowadzenie polskiego wojska na Morawy. Został aresztowany 13 lutego 1620 i osadzony w ołomunieckim więzieniu[12].

Męczeńska śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze przesłuchanie odbyło się w dniu aresztowania przed przewodniczącym, namiestnikiem Moraw Władysławem Velenem Żerotinem oraz Wacławem Bitowskim i Beneszem Prażmą, którzy fikcyjnymi zarzutami stawianymi w sposób obraźliwy, wymuszali przyznanie się do sprowadzenia lisowczyków na Morawy i zdradę stanu, grożąc mu torturami. Następnego dnia po jego heroicznym oporze, zaczęto go torturować na tzw. „kole-skrzypcu”, poprzez rozciąganie ciała przez unieruchomienie nóg i jednocześnie napięcie lin przymocowanych do rąk. W trzecim przesłuchaniu 17 lutego obnażone ciało męczennika przypiekano płonącymi pochodniami, a dzień później oprawcy domagając się ujawnienia tajemnicy spowiedzi przystąpili do jeszcze okrutniejszych tortur, poprzez zwiększenie siły rozciągania na skrzypcu, przypiekanie ciała aż do gołych żeber i ściskanie głowy żelazną obręczą. W wyniku głębokich, bolesnych ran powstała gangrena, która 17 marca około godz. 22 spowodowała jego śmierć[13].

Pogrzeb odbył się 24 marca, a ciało spoczęło tymczasowo w kaplicy św. Wawrzyńca w kościele Maryi Panny Śnieżnej w Ołomuńcu[14], a następnie od 1794 w kościele św. Michała.

Wyniesienie na ołtarze[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze próby wyniesienia męczennika na ołtarze podjął biskup ołomuniecki kard. Karol Liechtenstein oraz jego następca kard. Wolfgang Hannibal von Schrattenbach[15]. W 1720 otworzono jego grób, stwierdzając doskonały stan zwłok. Po zakończeniu procesu beatyfikacyjnego papież Pius IX wydał 11 września 1859 uroczysty dekret uznający Sługę Bożego Jana Sarkandra za błogosławionego, a uroczystość jego beatyfikacji odbyła się w bazylice św. Piotra w Rzymie 6 maja 1860[16]. 22 września 1860 ciało męczennika spoczęło ostatecznie w złocistej trumience nad którą w przeźroczystej gablocie umieszczono jego czaszkę, eksponowaną przy bocznym ołtarzu katedry św. Wacława w Ołomuńcu[17].

Boczny ołtarz w katedrze św. Wacława w Ołomuńcu ze złocistą trumienką z relikwiami świętego

Na prośbę biskupów z Ołomuńca i Katowic 31 lipca 1981 rozpoczął się proces jego kanonizacji. 2 kwietnia 1993 ogłoszono dekret o cudownym uzdrowieniu proboszcza skoczowskiego ks. Karola Pichy[18], a 5 kwietnia papież Jan Paweł II na konsystorzu ogłosił go świętym, po czym 21 maja 1995 kanonizował go w Ołomuńcu[19]. Następnego dnia papież udał się do miejsca narodzenia św. Jana Sarkandra, do Skoczowa, gdzie na wzgórzu Kaplicówka sprawował mszę świętą dziękczynną[20].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki obchodzi liturgiczne wspomnienie św. Jana Sarkandra 30 maja[21].

Miejscami szczególnego kultu męczennika są Skoczów i Ołomuniec. W Skoczowie przy Rynku 2, w miejscu jego narodzin utworzono muzeum parafialne im. św. Jana Sarkandra ku jego pamięci. W kościele Znalezienia Krzyża Świętego znajduje się kamienna chrzcielnica przy której – wg legendy – był ochrzczony[22], a w sąsiednim kościele Apostołów Piotra i Pawła przechowywany jest od 16 marca 1920 relikwiarz z kawałkiem jego żebra[23]. Miejscem szczególnym jest kaplica tzw. „Na Górce” Kaplicówka, gdzie odbywają się uroczystości ku jego czci.

W Ołomuńcu poza katedrą, miejscem jego spoczynku szczególną cześć odbiera on w specjalnej Kaplicy św. Jana Sarkandra przy ul. Na Hradě, zbudowanej nad piwnicą więzienną, gdzie poniósł śmierć, ze szczególnym eksponatem „kołem-skrzypcem”, narzędziem jego tortur. Do miejsca tego pielgrzymowali m.in. król Polski Jan III Sobieski, cesarz Karol VI Habsburg, cesarz Franciszek I Lotaryński, królowa Maria Teresa Habsburg oraz żona króla polskiego Augusta III Sasa, Maria Józefa Habsburżanka[24]. Można dodać, że rzeźba świętego znajduje się na Rynku Górnym (czes. Horní Náměstí), umieszczona na Kolumnie Trójcy Przenajświętszej w samym centrum miasta.

Wiele miejsca poświęcono świętemu w kulturze i sztuce, stawiając figury i malując jego wizerunki. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstała w Polsce pieśń o męczeństwie księdza Hymn o św. Janie Sarkandrze[25]. Świętemu poświęcono również film dokumentalny z 1994 w reżyserii Stanisława Janickiego pt. Jan Sarkander ze Skoczowa[26].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. F. Idzikowski, Geschichte der Stadt und ehemaligen Herrschaft Rybnik in Oberschlesien, Breslau 1860, s. 79. Sarkander jest greckim odpowiednikiem niemieckiego słowa Fleischmann oznaczającego rzeźnika.
  2. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 106.
  3. Brewiarz ↓.
  4. 4,0 4,1 Bar, Swastek 1987 ↓, s. 108.
  5. biografowie nie są zgodni co do faktu ślubu Jana Sarkandra, Bar i Swastek, jak też i inni podają, że się jedynie zaręczył
  6. Chlumský ↓.
  7. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 109.
  8. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 111-113.
  9. Hugo Hoever: Żywoty Świętych Pańskich. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1988, s. 471-473.
  10. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 107 przyp. 47.
  11. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 114.
  12. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 117.
  13. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 117-121.
  14. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 122.
  15. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 126.
  16. Biografický slovník Slezska a severní Moravy, sešit 1, Opava-Ostrava 1993, s. 92; Encyklopedia katolicka, t. 7, Lublin 1993, szpalta 822.
  17. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 128.
  18. Vatican.va ↓.
  19. Jan Paweł II: Homilia w czasie mszy świętej w Ołomuńcu podczas kanonizacji Jana Sarkandra i Zdzisławy z Lemberku (pol.). Opoka.org.pl, 1995-05-21. [dostęp 2015-05-13].
  20. Jan Paweł II: Homilia w czasie mszy świętej odprawionej na wzgórzu Kaplicówka w Skoczowie (pol.). Opoka.org.pl, 1995-05-22. [dostęp 2015-05-13].
  21. Wincenty Zaleski SDB: Święci na każdy dzień. Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 2008, s. 418-421. ISBN 978-83-7201-353-8.
  22. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 130-131.
  23. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 131.
  24. Bar, Swastek 1987 ↓, s. 123.
  25. Zwierz-Boczkowska ↓.
  26. Stanisław Janicki: Jan Sarkander ze Skoczowa (pol.). Filmpolski.pl, 1994. [dostęp 2015-05-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]