Jerzy Bartmiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Bartmiński
Ilustracja
Jerzy Bartmiński z jednym z wnuków (Warszawa 2006)
Data i miejsce urodzenia 19 września 1939
Przemyśl
Zawód językoznawca, etnolingwista, folklorysta
Tytuł naukowy profesor nauk humanistycznych
Alma Mater Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Uczelnia Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

Jerzy Bartmiński (ur. 19 września 1939 w Przemyślu) – polski językoznawca, etnolingwista, folklorysta, slawista, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny w Instytucie Slawistyki PAN, członek Polskiej Akademii Umiejętności[1].

Życiorys[edytuj kod]

Wykształcenie i działalność naukowa[edytuj kod]

Od czasu II wojny światowej do 1947 wraz ze swoja matką, starszymi braćmi (Stanisławem i Marianem), a także urodzoną w 1941 siostrą Marią mieszkał na plebanii u swojego wujka Floriana Zająca, pełniącego w latach 1939–1948 funkcję proboszcza w Bączalu Dolnym[2]. Jerzy Bartmiński rozpoczął naukę w szkole powszechnej w tej miejscowości. Studiował później filologię polską na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (studia ukończył w 1961)[3]. W 1971 po obronie pracy na temat języka folkloru uzyskał stopień naukowy doktora. Habilitował się w 1978 również na Wydziale Humanistycznym UMCS w oparciu o rozprawę poświęconą derywacji stylistycznej[4]. W 1993 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[5].

Zawodowo związany z UMCS, w 1991 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w 1997 profesora zwyczajnego[4]. Od 1976 kierował pracami zespołu badawczego, w oparciu o który powstał Zakład Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego[6]. W latach 1992–2009 pełnił funkcję kierownika tej jednostki. Na UMCS pełnił m.in. funkcję prorektora ds. studenckich (1990–1993)[4]. Stworzył dwa nowe kierunki studiów – filologię ukraińską i białoruską. Jest współtwórcą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Przemyślu (był dyrektorem Instytutu Polonistyki na tej uczelni[4] i jej profesorem[5]). Został również profesorem zwyczajnym w Instytucie Slawistyki PAN[5].

Jest członkiem-założycielem Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, a do 2001 pełnił funkcję wiceprezesa zarządu tej instytucji. Zasiadł w jury Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym, a także w Radzie Języka Polskiego[7] (po raz pierwszy w 1999[3]).

Jerzy Bartmiński jest autorem około 300 publikacji[3]. Jego książka Językowe podstawy obrazu świata była w 2007 nominowana do Nagrody im. Jana Długosza, przyznawanej autorom najbardziej znaczącego polskiego dzieła z dziedziny szeroko pojętej humanistyki o wybitnych wartościach poznawczo-naukowych[8]. Do obszarów zainteresowań naukowych Jerzego Bartmińskiego wchodzą problemy tekstologii, odmiany i style, semantyka, słownictwo aksjologiczne, gatunki polskiego folkloru, składnia, kategorie językowe, etnolingwistyka (językowy obraz świata, stereotypy językowe).

Działalność społeczna i polityczna[edytuj kod]

W latach 70. wraz z żoną Izabelą i we współpracy z ks. Franciszkiem Blachnickim współtworzył pierwsze kręgi ruchu „Domowego Kościoła” (rodzinnej części ruchu oazowego „Światło-Życie”)[9]. Od 1962 do 1982 należał do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1980 wstąpił do „Solidarności”, był inicjatorem, współzałożycielem i przewodniczącym uczelnianych struktur związku, a także członkiem prezydium zarządu regionu[3]. Należał do inicjatorów ruchu „Solidarność Rodzin”, stawiającego sobie zadanie m.in. odbudowania „łańcucha rąk dobrej woli” w Polsce[10]. W stanie wojennym został internowany na kilkanaście dni w grudniu 1981. Od 1982 zaangażowany w podziemną działalność związku[3].

W 1989 współtworzył miejski Komitet Obywatelski. W latach 1992–2003 przewodniczył Fundacji Ruchu Solidarności Rodzin, której jednym ze statutowych celów jest wyrównywanie szans edukacyjnych i pomoc uczącej się młodzieży. W latach 1990–2005 był członkiem kolejno ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności[3].

Życie prywatne[edytuj kod]

Syn Mieczysława i Franciszki z domu Zając, brat Stanisława, Mariana, Marii, Floriana i Jana. Bratanek księdza Floriana Zająca[11]. Dwukrotnie żonaty: 15 czerwca 1963 zawarł na Jasnej Górze związek małżeński z Izabelą Górak (ur. 1942, zm. 1999) z którą doczekali się sześciorga dzieci, a od 22 września 2001 ze Stanisławą Niebrzegowską-Bartmińską (ur. 1962)[12].

Odznaczenia i nagrody[edytuj kod]

Przypisy

  1. Członkowie PAU. pau.krakow.pl. [dostęp 2014-11-15].
  2. Biografia ks. prałata Stanisława Bartmińskiego. krasiczynskaplebania.parafia.info.pl. [dostęp 2015-01-17].
  3. a b c d e f g Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności. [dostęp 2012-04-30].
  4. a b c d Prof. dr hab. Jerzy Bartmiński. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
  5. a b c Jerzy Bartmiński w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2012-04-30].
  6. Historia Zakładu Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-04-30].
  7. Skład Rady Języka Polskiego w V kadencji (2011–2014). rjp.pan.pl. [dostęp 2012-04-30].
  8. Językowe podstawy obrazu świata; Jerzy Bartmiński. ksiazki.tv, 5 listopada 2007. [dostęp 2012-04-30].
  9. Najszczęśliwszy okres w Jej życiu wiązał się z uczestnictwem w Ruchu Światło-Życie... Wspomnienie o Izie Bartmińskiej. dk.oaza.pl. [dostęp 2012-04-30].
  10. Solidarność Rodzin. W: Ewa Jabłońska-Deptuła: Warto było. Lublin: Agencja Wydawnicza Werset, 2006, s. 249.
  11. Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława. Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część I. Przemyśl: 2014.
  12. Stanisław Bartmiński: Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława. Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu. Część II. Przemyśl: 2014.
  13. M.P. z 2000 r. Nr 5, poz. 92
  14. Prezydent wręczył nagrodę „Zasłużony dla Polszczyzny”, prezydent.pl, 22 lutego 2016 [dostęp 2016-02-24].