Judo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Judo
Judo pictogram.svg
2010 World Judo Championships - Thierry Fabre Vs Takamasa Anai 2.JPG
Dyscyplina olimpijska  w roku 1964 i od 1972 roku do dziś
Typ dyscypliny sport walki
Skoncentrowany na walka wręcz przez stosowanie chwytów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona oficjalna: www.ijf.org

Judo, dżudo[1] (jap. 柔道 jūdō?, "łagodna droga, łagodny sposób"; "droga miękkości, szlachetna droga")sztuka walki powstała w Japonii.

Początki judo[edytuj | edytuj kod]

Twórcą judo jest Japończyk, prof. Jigorō Kanō (1860–1938). Kano urodził się w bogatej rodzinie w mieście Mikage. Jego dziadek prowadził własną wytwórnię sake. Jednak ojciec Jigorō – Kanō Jirōsaku Mareshiba – ze względu na to, że nie był najstarszym synem, nie przejął rodzinnego interesu. Zamiast tego został kapłanem shintō i jednocześnie urzędnikiem, przez co miał wystarczające wpływy, aby umieścić swojego syna na Uniwersytecie Tokijskim w 1877. Był bardzo dobrym studentem. W 1882 uzyskał tytuł profesora nauk politycznych i ekonomii, a następnie zaczął pracować jako wykładowca w elitarnej szkole Gakushuin w Tokio.

Kanō, jako młodzieniec, nie był silny ani duży (w wieku 20 lat ważył nie więcej niż 45 kg), przez co często mu dokuczano. Za namową przyjaciela rodziny, Nakai Bansei'a (członka gwardii sioguna), zaczął trenować ju-jitsu. Jednak napotkał trudności ze znalezieniem odpowiedniego nauczyciela. Po znalezieniu odpowiedniej dla siebie szkoły – Tenjin Shin'yō-ryū – Jigorō rozpoczął systematyczny trening, a w wieku 21 lat zdobył tytuł "shihan" (mistrz) i stał się asystentem instruktora, który jednak niedługo potem zachorował i zmarł. Kanō znalazł inną szkołę – Kito-ryū, w której większy nacisk kładziono na walkę niż na układy formalne kata.

Jigorō Kanō w dzieciństwie (z prawej)

W międzyczasie Kanō zaczął opracowywać własne techniki i udoskonalać te już mu znane. Opracował takie techniki jak: kata-guruma czy uki-goshi. W wieku 22 lat zaczął prowadzić własną szkołę walki w świątyni buddyjskiej w Kamakurze. Dwa lata później szkoła ta zostanie przeniesiona, nazwana Kōdōkan i stanie się pierwszą, a zarazem największą szkołą judo na świecie. Z początku styl ten był znany jako Kano Jiu-Jitsu bądź Kano Jiu-Do. Wśród pierwszych uczniów mistrza najbardziej znani są: Yoshitsugu (Yoshiaki) Yamashita - przyszły trener prezydenta Theodore'a Roosevelta, Tsunejirō Tomita - autor powieści judo "Sugata Sanshiro" oraz Sakujirō Yokoyama - znany w swoich czasach jako "Diabeł Yokohamy".

Drugim dojo w Japonii stał się dom Yajirō Shinagawy, oddany do dyspozycji Kanō w trakcie jego nieobecności w Japonii. Dojo to posiadało 40 mat do treningu. Jednak do 1889 r. liczba adeptów judo nie przekraczała nadal 100. W trakcie treningów Jigorō zasłynął jako bardzo wymagający trener. Preferował on techniki tachi-waza (stojąc) od ne-waza (parter) aczkolwiek jego uczniowie i asystenci trenowali również bardzo intensywnie ne-waza aby być w stanie pokonać rywali z ju-jitsu.

Jigorō od 1885 (mając 25 lat) sprawował funkcję dyrektora elitarnej szkoły Gakushūin, kładąc podstawy nowoczesnej edukacji w Japonii. W 1892 roku wyjechał do Chin ustalając z tamtejszym rządem umowę umożliwiającą naukę chińskim studentom w Japonii. Równolegle, aż do roku 1894 osobiście zarządzał sprawami szkoły judo, kiedy to założył Radę Kodokanu.

W 1891 Jigorō ożenił się z Sumako, najstarszą córką Seisei Takezoe - ambasadora Japonii w Korei. Mieli dziewięcioro dzieci - sześć córek i trzech synów, w tym Risei, który stanie się głową Kodokanu oraz Japońskiej Federacji Judo.

We wrześniu 1889 r. Jigorō Kanō wyjechał na wielkie tournée po Europie w celu propagowania judo. W 1909 Kano stał się aktywnym członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, a w 1912 pojechał jako gość na olimpiadę w Sztokholmie - pierwszą, w której uczestniczyła Japonia. Brał też udział w każdej następnej aż do olimpiady w Berlinie w 1936 r.

Przed wybuchem I wojny światowej dojo judo zostały założone w USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Kanadzie, Indiach, a także w Rosji, Chinach i Korei. W 1911 r. Rosjanin Oshichenikow odwiedził Kōdōkan i spędził tam 6 miesięcy trenując i uzyskując stopień nidan. Do Rosji wrócił w 1917 i zaczął uczyć judo rosyjskie wojsko oraz tajną policję. Stał się również współzałożycielem rosyjskiego sportu - sambo - którego techniki opierają się w dużej mierze na judo. Ze względu na to, iż do Kodokanu uczęszczało wielu cudzoziemców - głównie żeglarzy i zamorskich kupców - dużo książek i artykułów napisano w różnych językach.

W 1935 Kanō dostał nagrodę Asahi za wybitny wkład w rozwój sztuki, nauki i sportu. W 1938 r. wyjechał na spotkanie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w Kairze i udało mu się wypromować Tokio jako miejsce na następną olimpiadę w 1940 r. W jej trakcie pierwszy raz miało zostać zaprezentowane judo, ale jeszcze nie jako sport olimpijski. W drodze powrotnej z tego spotkania, 4 maja 1938 r., Kanō umarł na zapalenie płuc na pokładzie statku Hikawa Maru. Miał 78 lat.

Do 1952 r. judo trenowało ponad 6 mln ludzi w ponad 30 krajach na całym świecie.

W 1964 r. judo stało się dyscypliną olimpijską dla mężczyzn, a pod naciskiem amerykańskich kobiet, od 1988 także dla nich. Sport ten stał się jednym z najpopularniejszych sportów walki na świecie.

Stopnie[edytuj | edytuj kod]

Dwaj chłopcy trenujący judo

W judo są stopnie uczniowskie – kyu i mistrzowskie – dan. Wcześniej nie istniały stopnie kyu w żadnej sztuce walki. Jednak szybko ten system się rozpowszechnił i został przejęty np. w karate.

Tradycyjnie judoką nazywano osobę posiadającą stopień 4 kyu lub wyższy. Pozostałe osoby nazywano kenkyu-sei. Obecnie jednak tytułem judoki nazywa się każdego kto trenuje ten sport. Analogicznie nazwa sensei była przypisana osobom o stopniu mistrzowskim 4 dan lub wyżej.

Pasy judo

Stopniom Kyu odpowiadają poszczególne kolory pasa:

  • 6 kyu – biały pas (rokyu)
  • 5 kyu – żółty pas (gokyu)
  • 4 kyu – pomarańczowy pas (yonkyu)
  • 3 kyu – zielony pas (sankyu)
  • 2 kyu – niebieski pas (nikyu)
  • 1 kyu – brązowy pas (ikkyu)
  • 1 dan, shodan – pas czarny
  • 2 dan, nidan – pas czarny
  • 3 dan, sandan – pas czarny
  • 4 dan, yodan – pas czarny
  • 5 dan, godan – pas czarny
  • 6 dan, rokudan – biało-czerwony
  • 7 dan, shichidan – biało-czerwony
  • 8 dan, hachidan – biało-czerwony
  • 9 dan, kyudan – czerwony
  • 10 dan, judan – czerwony

Stopniom dan odpowiada czarny pas. Jednak od 6 dan można nosić pas biało-czerwony, a od 9 czerwony.

Awans na wyższy stopień odbywa się po zdanym egzaminie. Najpierw zdaje się na biały pas, a następnie na kolejne. Egzamin sprawdza czy judoka opanował techniki wymagane na stopień. Przy egzaminach na stopnie powyżej 3 kyu pod uwagę mogą być brane również wyniki sportowe. Stopnie od 7 dana mają charakter honorowy. Stopnie 7 i 8 dan są przyznawane przez kontynentalne federacje (np. Europejska Federacja Judo - EJF) na wniosek krajowych związków, natomiast stopnie 9 i 10 przyznaje Międzynarodowa Federacja Judo (IJF) na wniosek federacji kontynentalnych. Na przykład do tej pory zaszczytu przyznania 10 stopnia dan dostąpiło tylko trzech Europejczyków: Charles Palmer, Anton Geesink i George Kerr.

Strój[edytuj | edytuj kod]

Judoka (adept judo) nosi strój zwany judogą. Składa się on z: spodni (zubon lub shitabaki), twardej góry stroju (uwagi) i pasa (obi). Wcześniej nie było takiego stroju w żadnej sztuce walki. Strój ten znany oryginalnie jako keikogi (jap. ubranie do ćwiczeń) został opracowany w Kodokanie, a następnie przejęty przez inne szkoły sztuk walki. Judoga może być biała lub niebieska, dla rozróżnienia zawodników. Pierwszy wyczytany do walki zawodnik wchodzi na tatami z prawej strony sędziego ubrany na biało. W Japonii nadal walczy się tradycyjnie co oznacza że obaj zawodnicy posiadają biały strój, a jeden z nich przewiązuje się czerwoną opaską, co nawiązuje do kolorów flagi Japonii.

Judoga jest zrobiona z bawełny, gruba i bardzo wytrzymała aby duże siły działające na nią w trakcie rzutów i duszeń nie rozerwały jej. Nie ogranicza ona przy tym w żaden sposób ruchów. Ogólnie można stroje do judo podzielić na dwie kategorie: pojedynczo i podwójnie tkane. Pojedynczo tkane (ang. single-weave) są lżejsze i cieńsze, a ich gramatura zawiera się w zakresie 300–550 g/m². Są one mniej wytrzymałe lecz mniej grzeją. Stroje podwójnie tkane mają gramaturę w zakresie 650–1050 g/m². Mają one tą cechę że trudniej za nie chwycić, co jest oczywistą zaletą na zawodach. Wymiary stroju są ściśle sprecyzowane, np nogawka nie może kończyć się wyżej niż 5 cm nad kostką. Za niespełnienie tych wymogów zawodnika może czekać dyskwalifikacja z całych zawodów.

Techniki[edytuj | edytuj kod]

Jedno z podcięć w judo

Techniki judo podzielić można na trzy zasadnicze grupy: rzuty (nage-waza), chwyty (katame-waza) oraz uderzenia (atemi-waza). Z tym, że w judo sportowym nauczane są tylko dwie pierwsze grupy.

  1. NAGE-WAZA – technika rzutów, stosowana wówczas, gdy przeciwnik traci równowagę, lub jest z niej wytrącony. Rzut wykonywany jest przeważnie przez zastawienie drogi (po której dąży przeciwnik aby uzyskać równowagę) nogą, biodrami, stopą itd. tak, aby przez dalsze wychylenie rękami doprowadzić go do upadku na plecy. W grupie tej występują również kontrataki oraz połączenia dwu- lub więcej pojedynczych rzutów – tzw. kombinacje. Przejścia do drugiej dużej grupy elementów techniki – sprowadzenia do walki w parterze (hikomi-no-kata) – to specyficzny, odrębny dział techniki.
  2. KATAME-WAZA – dosłownie: technika obezwładnień – dzieli się na trzy podgrupy: trzymania (Osae-Komi Waza), dźwignie (Kansetsu Waza) i duszenia (Shime Waza). Trzymania – polegają na utrzymaniu przeciwnika na plecach na macie, tak aby można było całkowicie kontrolować jego ruchy. Za utrzymanie przeciwnika w ten sposób przez 20 sekund otrzymuje się punkt (ippon) i wygrywa walkę. Dźwignie – w walce sportowej dozwolone jest stosowanie dźwigni (tj. wyłamywania i wykręcania) jedynie na staw łokciowy. Doprowadzenie do sytuacji, która w samoobronie pozwoliłaby na unieszkodliwienie przeciwnika, daje wygraną w walce sportowej. Duszenia – tj. nacisk krawędzią przedramienia lub kołnierzem judogi na krtań lub tętnicę szyjną.
  3. ATEMI-WAZA - techniki uderzeń i kopnięć. Rzadko nauczane, gdyż europejski związek judo nie uznaje tej grupy. Uczone tylko w judo tradycyjnym, judo sportowe skupia się tylko na NAGE-WAZA i KATAME-WAZA.

Rzuty dzielimy ze względu na to która część ciała jest odpowiedzialna za rzut:

  • Rzuty ręczne – Te Waza
  • Rzuty biodrowe – Koshi Waza
  • Techniki nożne – Ashi Waza
  • Rzuty poświęcenia gdzie my sami upadamy pociągając za sobą uke – Yoku Sutemi Waza
  • Rzuty poświęcenia gdzie my sami upadamy na plecy – Ma Sutemi Waza

Katame-waza dzieli się na:

Osaekomi-waza - techniki trzymań

Shime-waza - techniki duszeń

Kansetsu-waza - techniki dźwigni

Atemi-waza dzieli się na dwie grupy:

A. Ashi-ate-waza to technika uderzeń nogami. Zalicza się do nich uderzenia następującymi elementami nogi:

Hiza-gashira-ate-waza – uderzenia wykonane kolanem,

Sekito-ate-waza – uderzenia wykonane stopą,

Kakato-ate-waza – uderzenia wykonane piętą.


B. Ude-ate-waza to technika uderzeń rękoma. Zalicza się do nich uderzenia następującymi elementami ręki:

Yubisaki-ate-waza – uderzenia wykonane czubkami palców,

Tegatana-ate-waza – uderzenie wykonane kantem dłoni,

Kubushi-ate-waza – uderzenie wykonane pięścią,

Hiji-ate-waza – uderzenie wykonane łokciem.

Przy każdych technikach istnieją kontrataki, a przy rzutach kombinacje z nimi.

W judo dźwignie zakłada się tylko i wyłącznie na staw łokciowy.

Duszenia w judo są bardzo skuteczne i mogą doprowadzić do utraty przytomności podczas walki. Techniki tego rodzaju odcinają dopływ powietrza do płuc lub dopływ krwi do mózgu poprzez nacisk na tętnicę szyjną. Duszenia można wykonywać rękoma lub kołnierzem przeciwnika. Dopuszcza się również duszenia nogami ale z pewnymi ograniczeniami ponieważ nogi są wielokrotnie silniejsze od rąk.

Duszenia i dźwignie mogą być zakładane w tak samo w pozycji stojącej jak i w parterze, aczkolwiek dużo bezpieczniej jest stosować je w parterze.

Techniki należące do kanonu nauczania judo aczkolwiek zabronione w judo sportowym to: kani-basami, daki-age, kawazu-gake, do-jime oraz ashi-garami.

Trening[edytuj | edytuj kod]

Randori w parterze

Trening judo opiera się na trenowaniu padów, rzutów, dźwigni i duszeń oraz na randori (sparringu). Walki treningowe, prowadzone w parterze (ne-waza) albo stójce (tachi-waza), nazywają się randori. Walki na zawodach nazywa się shiai. Trening judo charakteryzuje się, zresztą jak większość japońskich sztuk walki, ceremonialnością. Trening zaczyna i kończy ceremonialny ukłon zwany rei. W ramach treningu trenuje się również układy kata – są to z góry zaaranżowane ataki i odpowiedzi na nie. Służą one do demonstrowania technik, dopracowania ruchów, a także do zachowania pewnych technik których już się nie stosuje w walkach sportowych.

Walki odbywają się na tatami (matach) w sali nazywanej dojo. Maty są miękkie aby złagodzić upadek ćwiczącego i nie narazić go na poważniejsze uszkodzenia ciała.

Trening judo rozwija siłę oraz wyrabia formę i zmysł równowagi. Uczy strategii walki oraz walki w bezpośrednim kontakcie z stawiającym opór przeciwnikiem.

Zasady judo[edytuj | edytuj kod]

Walki odbywają się w kategoriach wagowych, różnych dla mężczyzn i dla kobiet. Walka trwa 5 minut (w przypadku juniorów – 4 minuty) i odbywa się na macie o wymiarach od 8 na 8 do 10 na 10 metrów. Zwycięża ten zawodnik który rzuci przeciwnika na plecy, utrzyma go leżącego na macie przez 20 sekund lub założy dźwignię bądź duszenie w sposób, który doprowadzi przeciwnika do poddania się (w każdym przypadku uzyskując ippon i kończąc walkę przed upływem regulaminowego czasu).

Możliwe jest uzyskanie tzw. "małych punktów", które nie prowadzą do zakończenia walki przed czasem, lecz po jego upływie wskazują na zwycięzcę. Są to:

  • yuko – 5 pkt, za zwycięstwo (na tablicy podczas walki każde yuko oznaczane jest jako 1 pkt)
  • waza-ari – 7 pkt za zwycięstwo (na tablicy podczas walki każde waza-ri oznaczane jest jako 10 pkt, natomiast uzyskanie dwóch waza-ari, na tablicy 20 pkt, jest równoznaczne z uzyskaniem ippon i zakończeniem walki)
  • ippon – 10 pkt za zwycięstwo (na tablicy oznaczane jako 100 pkt i kończy walkę).

Przy czym każdy z punktów ma wyższą wagę niż dowolna liczba zdobytych punktów o mniejszej wartości (np. zawodnik, który w walce zdobył jedno waza-ari, wygrywa z zawodnikiem, który zdobył jakąkolwiek liczbę punktów yuko). W przypadku braku "małych puntów" za akcję lub przy remisie punktów, walkę wygrywa zawodnik ukarany mniejszą ilością kar shido, Natomiast w przypadku gdy obydwoje zawodnicy otrzymają taką samą punktację odbywa się walka o tzw. "Złoty punkt". Zawodnicy walczą, aż któryś z nich jako pierwszy wykona punktowaną akcję, albo przeciwnik zostanie ukarany karą shido.

Zawodnicy otrzymują kary, które wymierzane są za m.in. unikanie walki czyli pasywność (brak próby wykonania akcji przez 30 sekund) jednostronny uchwyt, blokowanie uchwytu, zrywanie uchwytu dwiema rękami, celowe wyjście za matę, pozorowane ataki itp

W trakcie walki zabrania się:

  • uderzania i kopania
  • dotykania twarzy przeciwnika
  • atakowania innych stawów niż łokciowy
  • utrzymywania mocno defensywnej pozycji
  • technik zwanych kawazu gake (kani basami) i kane sute
  • noszenia jakichkolwiek metalowych elementów (np. biżuterii) – kara za to to dyskwalifikacja
  • "fałszywych" ataków, np. upadanie na kolana bez wykonywania rzutu typu "seoi nage"
  • ściąganie przeciwnika do parteru siłą (wieszanie się itp.)
  • utrzymywanie innego chwytu za strój niż podstawowy przez więcej niż 3 do 5 sekund bez ataku
  • trzymania za rękaw mając palce wewnątrz rękawa przeciwnika, tzw. "uchwyt pistoletowy"
  • chwytania za nogę.

W przypadku trzymania przeciwnika (osaekomi-waza) otrzymuje się punkty za czas trwania trzymania:[2]

  • Ippon: 20 sek. (Do 31.12.2012 25 sek.)
  • Waza-ari: 15 (20) sek. i dłużej, ale mniej niż 20 sek.
  • Yuko: 10 (15) sek. i dłużej, ale mniej niż 15 sek.

Kary dla zawodników (shido):

  • 1 shido - oznaczana jako jedna kara na tablicy (do 31.12.2012 tylko ostrzeżenie)
  • 2 shido - oznaczana jako druga kara na tablicy (do 31.12.2012 yuko dla przeciwnika)
  • 3 shido -oznaczana jako trzecia kara na tablicy (do 31.12.2012 waza-ari dla przeciwnika)
  • 4 shido - hansokumake czyli dyskwalifikacja ukaranego w tej walce (do 31.12.2012 ippon dla przeciwnika)

W przypadku gdy po upływie czasu żaden zawodnik nie uzyskał jednoznacznej przewagi w punktach za akcje bądź w karach przeciwnika odbywa się walka o "złoty punkt" czyli golden score bez limitu czasu tj, aż do uzyskania przewagi w punktach bądź w karach przeciwnika.

Sędzia może przerwać walkę dając komendę "mate". Kończy ją, natomiast komendą "soremate". Zawodnik może się poddać klepiąc w matę bądź w dobrze widoczną swoją część ciała lub przeciwnika a także krzycząc słowo "maitta". Poddanie może być zasygnalizowane również "odklepaniem" nogą, kiedy ręce związane są przez uchwyt przeciwnika

Pewne grupy technik są zabronione poniżej pewnego wieku:

  • poniżej 13 lat - zakaz duszeń i dźwigni
  • poniżej 16 lat - zakaz dźwigni

Etykieta judo wymaga:

  • ukłonu zawodników przed wejściem na matę
  • ukłonu zawodników przed i po walce
  • zabrania się jakiekolwiek nieprzyzwoitego zachowania jak klnięcie czy pokazywanie obraźliwych gestów

Od 2009 decyzją Komitetu Wykonawczego Międzynarodowej Federacji Judo (IJF) z późniejszymi zmianami wprowadzonymi w roku 2012 przepisy uległy następującym zmianom:

  • nie ma punktu "koka" – obowiązują tylko: "yuko", "wazari", "ippon"
  • nie dopuszcza się łapania w trakcie walki przeciwnika bezpośrednio za nogawkę spodni, a karą jest hansokumake czyli natychmiastowa przegrana
  • obecnie kary są odnotowywane na tablicy odrębnie od punktów za akcje i decydują o zwycięstwie tylko w przypadku braku puntów za akcje, bądź remisie w punktach przyznanych za akcje.
  • wszystkie akcje są ważne kiedy rozpoczęły się na macie, a w przypadku akcji w parterze zniesiono wymóg, aby przynajmniej jeden z zawodników dotykał jakąkolwiek częścią ciała pole walki.

Wyciąg z wymagań odnośnie stroju:

  • tkanina: bawełna lub podobny
  • kolor: biały lub niebieski
  • judoga powinna:
    • nakrywać uda,
    • rękawy sięgać do dłoni przy opuszczonych rękach,
    • lewa połowa powinna nachodzić na prawą na długości minimum 20 cm,
    • pomiędzy ręką a rękawem powinna być przestrzeń od 10 do 15 cm
    • kołnierz musi mieć min. 1 cm grubości i 5 cm szerokości
  • spodnie:
    • długość: maksymalnie do kostek i minimalnie 5 cm nad nie
    • wolna przestrzeń od nogi do nogawki - od 10 do 15 cm
  • szerokość pasa: 4-5 cm
  • kobiety muszą pod koszulą nosić biały T-shirt z krótkim rękawem

Kategorie wagowe:

Mężczyźni
Poniżej 60 kg 60~66 kg 66~73 kg 73~81 kg 81~90 kg 90~100 kg Powyżej 100 kg
Kobiety
Poniżej 48 kg 48~52 kg 52~57 kg 57~63 kg 63~70 kg 70~78 kg Powyżej 78 kg

Filozofia judo[edytuj | edytuj kod]

Kanji Judo

Filozofia judo stworzona przez prof. dr Kano opiera się głównie na kilku zasadach:

  1. Czynić tak, aby było jak najbardziej efektywne współdziałanie ciała i umysłu
  2. Jū – Ustępować, aby zwyciężyć (inaczej: jeśli ktoś cię pcha, to go pociągnij; jeżeli cię ciągnie, to go pchnij)
  3. Seiryoku Zenyō – Maksimum skuteczności przy minimum wysiłku
  4. Jita Kyōei – Przez czynienie sobie dobra nawzajem do dobra ogólnego
  5. Doskonalić samego siebie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło judo w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Dżudo. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2011-07-06].
  2. International Judo Federation. W: IJF Refereeing Rules [on-line]. [dostęp 2013-05-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]