Karol Radek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Radek
Karol Sobelsohn
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 31 października 1885
Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 19 maja 1939
Wierchnieuralsk, RFSRR, ZSRR
Przyczyna śmierci zabójstwo
Zawód, zajęcie działacz polityczny, dziennikarz, publicysta

Karol Radek, Karl Berngardowicz Radek, właściwie Karol Sobelsohn (ur. 31 października 1885 we Lwowie[1], zm. 19 maja 1939 w Wierchnieuralsku) – działacz Kominternu, polskiego, niemieckiego i rosyjskiego ruchu socjaldemokratycznego i komunistycznego, polityk bolszewicki, dziennikarz i publicysta pochodzenia żydowskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Uczęszczał do gimnazjum w Tarnowie, następnie ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1903–1904 był członkiem PPSD. Przybrał wówczas pseudonim "Radek" – nazwisko bohatera powieści Stefana Żeromskiego "Syzyfowe prace". W 1904 przeszedł do SDKPiL, gdzie był bliskim współpracownikiem Róży Luksemburg; działał także w socjaldemokracjach niemieckiej i rosyjskiej oraz publikował w prasie lewicowej. W latach 1905–1906 był członkiem Centralnej Komisji Socjaldemokratycznych Związków Zawodowych w Warszawie. Uczestniczył w Warszawie w wydarzeniach rewolucji 1905 roku. Podczas I wojny światowej prowadził działalność pacyfistyczną w Szwajcarii i Szwecji. Nawiązał wówczas współpracę z przebywającym na emigracji Leninem; był jednym z pośredników między kierownictwem partii bolszewickiej a niemieckim Sztabem Generalnym. Po rewolucji październikowej przybył do Rosji, gdzie został jednym z organizatorów sowieckiej dyplomacji. W 1918 jako "lewicowy komunista" był przeciwnikiem pokoju brzeskiego. W 1918 i 1919 w Niemczech pomagał organizować Komunistyczną Partię Niemiec oraz planował rewolucję komunistyczną w Niemczech. Był zwolennikiem utworzenia wspólnej platformy komunistów oraz nacjonalistów niemieckich przeciwko francuskim wojskom okupacyjnym w Nadrenii. Następnie został aresztowany przez Niemców.

Wraz z żoną odzyskał wolność 15 marca 1920 w toku wymiany za Henryka Gorzechowskiego i jego małżonkę[2][3]. W 1920 r. Radek powrócił do Rosji. Pracował w Kominternie oraz jako dziennikarz w prasie radzieckiej, reprezentując półoficjalne stanowisko bolszewickie w sprawach międzynarodowych. Od stycznia 1922 r. przebywał w Berlinie. Jako zaufany człowiek Lenina był zaangażowany w podpisanie w Rapallo (16 kwietnia 1922 r.) porozumienia pomiędzy Rosją i Niemcami. Od 1923 zwolennik Lwa Trockiego i Opozycji Lewicowej, po umocnieniu się władzy Józefa Stalina został w 1927 wykluczony z partii jako trockista. W latach 1927–1929 poza partią, zesłany. W 1929 ogłosił zerwanie z trockizmem, samokrytykę, powrócił do łask. Doradca Stalina ds. polityki międzynarodowej. W 1934 z oficjalną wizytą w Polsce. Jako utalentowany, ale cyniczny dziennikarz gromił swoich dawnych towarzyszy i innych wrogów Stalina, żądając dla nich kary śmierci. Autor panegiryku "Architekt społeczeństwa socjalistycznego", był jednym z pierwszych głosicieli kultu jednostki Stalina. We wrześniu 1936 ponownie aresztowany, osądzony w tzw. procesie siedemnastu ("paralelnego centrum trockistowskiego"). Wypełniał wszelkie polecenia śledczych i "w nagrodę" został skazany tylko na 10 lat łagru, gdzie w 1939 został zabity przez więźniów kryminalnych (tzw. urków).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. YIVO | Radek, Karl, www.yivoencyclopedia.org [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  2. Kaplica Katyńska w Katedrze Polowej Wojska Polskiego. „Zeszyty Katyńskie”, s. 1-133, 2002. Niezależny Komitet Historyczny Badania Zbrodni Katyńskiej / Polska Fundacja Katyńska. ISSN 83-917780-0-2. 
  3. Jędrzej Łukowy: Relikwia z Kozielska. ordynariat.wp.mil.pl. [dostęp 17 kwietnia 2014].

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]